भाइरल राजनीतितर्फ रास्वपा : ‘बालेन प्रवृत्ति’ कति खतरनाक ?

काठमाडौं । नेपाली राजनीतिमा पछिल्ला केही वर्षयता एउटा नयाँ शैली उदाएको छ । परम्परागत दल र नेताप्रति तीव्र आक्रोश, सामाजिक सञ्जालमार्फत सीधा जनतासँग संवाद, आक्रामक भाषाशैली, र “सिस्टम नै बिग्रिएको छ” भन्ने सन्देश । यही शैलीलाई धेरैले अहिले “बालेन प्रवृत्ति” भनेर बुझ्न थालेका छन् ।

बालेन्द्र शाहको उदयले यो शैलीलाई बलियो बनायो । परम्परागत राजनीतिक दलका संरचना, भाषाशैली र निर्णय प्रक्रियाबाट वाक्क भएका युवापुस्ताले बालेनलाई “सिस्टमविरुद्धको विद्रोह” का रूपमा हेरे । उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत दिएको सन्देश, कर्मचारी र नेताहरूमाथिको सार्वजनिक आक्रामकता, र “म एक्लै लडिरहेको छु” भन्ने छविले ठूलो समर्थन पायो । तर अहिले यही शैलीको प्रभाव राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) भित्र गहिरिँदै गएको देखिन्छ । रास्वपाले आफूलाई वैकल्पिक शक्ति भनेर स्थापित गर्‍यो, तर पछिल्लो समय पार्टी संस्थाभन्दा व्यक्तिमा बढी केन्द्रित हुँदै गएको आरोप पार्टीभित्रै सुनिन थालेको छ ।

व्यक्तिकेन्द्रित राजनीति : संस्थाभन्दा ‘स्टार’ ठूलो

रास्वपाको उदय मुख्यतः रवि लामिछानेको लोकप्रियतासँग जोडिएको थियो । टेलिभिजनमार्फत बनाएको प्रभाव, पुराना दलविरुद्धको भाषण र “सिधा बोल्ने” शैलीले उनलाई असन्तुष्ट जनताको रोजाइ बनायो । तर पार्टी विस्तारै “रविको पार्टी” जस्तो देखिन थालेको टिप्पणी बढ्दो छ । निर्णय प्रक्रियामा संस्थागत बहसभन्दा शीर्ष नेताको संकेत निर्णायक बन्ने, सांसदहरूले स्वतन्त्र धारणा सार्वजनिक गर्न नखोज्ने, र पार्टीको लाइन सामाजिक सञ्जालको प्रतिक्रियाबाट प्रभावित हुने प्रवृत्तिले रास्वपाभित्र असहजता बढाएको देखिन्छ ।

राजनीतिक दल कुनै अभियान मात्र होइन, दीर्घकालीन संस्था पनि हो । संस्था बलियो नभए लोकप्रियताको लहर चाँडै सेलाउँछ । नेपालमा यस्ता उदाहरण धेरै छन्— एक समय अत्यधिक चर्चामा आएका दलहरू संगठन, विचार र आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर हुँदा विस्तारै हराए ।

सामाजिक सञ्जालको राजनीति र वास्तविक शासन

“बालेन प्रवृत्ति” को अर्को विशेषता हो । सामाजिक सञ्जाललाई नै मुख्य राजनीतिक मैदान बनाउनु । फेसबुक पोस्ट, टिकटक भिडियो, स्टाटस र लाइभमार्फत तत्काल जनसमर्थन त बटुल्न सकिन्छ, तर शासन सञ्चालन त्यति सजिलो हुँदैन ।

काठमाडौं महानगरकै उदाहरण हेर्दा सामाजिक सञ्जालमा लोकप्रिय देखिएका धेरै अभियान व्यवहारमा विवादित बने । डोजर राजनीति, कर्मचारीसँगको टकराव, संघीय सरकारसँगको द्वन्द्व र प्रक्रियाभन्दा भावनालाई प्राथमिकता दिने शैलीले धेरै प्रश्न उठाए ।

रास्वपामा पनि यस्तै प्रवृत्ति देखिन थालेको विश्लेषण हुन थालेको छ । संसदमा जटिल कानुनी बहस भइरहेका बेला पार्टी कहिले भावनात्मक नारामा सीमित देखिन्छ, कहिले अचानक कठोर अभिव्यक्ति दिएर पछि स्पष्टीकरण दिनुपर्ने अवस्थामा पुग्छ ।

राजनीतिमा आक्रोश आवश्यक हुन सक्छ, तर केवल आक्रोशले नीति बन्दैन । देश चलाउन भावनाभन्दा योजना, अध्ययन, धैर्य र संस्थागत क्षमता चाहिन्छ ।

विरोधको राजनीतिबाट जिम्मेवारीको राजनीतितर्फ

रास्वपाको सबैभन्दा ठूलो चुनौती अहिले यही हो । “विरोध गर्ने शक्ति” बाट “जिम्मेवारी बहन गर्ने शक्ति” मा रूपान्तरण हुनु । सुरुमा पुराना दलको आलोचना गरेर लोकप्रियता कमाउन सजिलो थियो । तर अब प्रश्न उठ्न थालेको छ : अर्थतन्त्रबारे रास्वपाको स्पष्ट योजना के हो ?  संघीयता, प्रदेश संरचना, विदेश नीति, कर नीति वा रोजगारीबारे पार्टीको दीर्घकालीन दृष्टिकोण के छ ? सरकारमा जाँदा वा समर्थन गर्दा पार्टीको ‘रेड लाइन’ के हो ?

यी प्रश्नमा स्पष्टता नआउँदा रास्वपा “भावनात्मक पार्टी” जस्तो देखिन थालेको आलोचकहरूको भनाइ छ ।

 फरक कुराः भीडको ताली र राजनीतिक स्थायित्व  

नेपाली राजनीतिमा भीडले धेरैलाई एकैपटक उचालेको छ, तर त्यही भीडले चाँडै बिर्सिएको पनि छ । जनताको असन्तुष्टि प्रयोग गरेर लोकप्रिय बन्न सकिन्छ, तर त्यो समर्थनलाई दीर्घकालीन विश्वासमा बदल्न कठिन हुन्छ ।

“बालेन प्रवृत्ति” को सबैभन्दा ठूलो जोखिम यही हो । तत्काल तालीलाई स्थायी जनमत ठान्ने भ्रम । सामाजिक सञ्जालको समर्थन चुनावी संरचनामा सधैं रूपान्तरण हुँदैन । अझ संगठन कमजोर भयो भने लोकप्रियता क्षणिक उत्साहमै सीमित हुन सक्छ ।

रास्वपाले अहिले आफूलाई कुन दिशामा लैजाने भन्ने निर्णायक मोडमा उभिएको छ । यदि पार्टीले संस्थागत संरचना बलियो बनाउने, आन्तरिक बहसलाई सम्मान गर्ने र नीतिगत स्पष्टता ल्याउने बाटो समातेन भने “नयाँ विकल्प” को छवि विस्तारै कमजोर हुन सक्छ ।

लोकप्रियता राजनीतिमा प्रवेशको ढोका हुन सक्छ, तर टिकाइराख्ने आधार होइन । नेपालमा दीर्घकालीन राजनीति अन्ततः संगठन, विचार, अनुशासन र विश्वसनीयतामै टिक्ने गर्छ ।

रास्वपाले यदि “बालेन शैली” लाई केवल राजनीतिक ऊर्जा रूपमा प्रयोग गर्‍यो भने त्यसले फाइदा दिन सक्छ । तर यदि त्यही शैलीलाई सम्पूर्ण राजनीतिक दर्शन बनायो भने त्यो पार्टीका लागि महँगो मात्र होइन, आत्मघाती पनि बन्न सक्छ ।