इरानमा सडक युद्ध: दमन र विरोधबीच देश तनावग्रस्त

काठमाडौँ। इरानमा दुई हप्ताभन्दा बढी समयदेखि जारी सरकारविरोधी आन्दोलनले देशलाई पूर्ण रूपमा तनावग्रस्त बनाएको छ। प्रारम्भमा महँगी र आर्थिक असमानताको विरोधमा सुरु भएको आन्दोलन अहिले सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनेईको शासनको अन्त्य मागमा परिणत भएको छ।

निषेधित इन्टरनेट र मोबाइल सेवा:
इरानी सरकारले इन्टरनेट र मोबाइल सेवा ठप्प पार्दा जनतासँग सूचना आदानप्रदान असम्भव भएको छ। सेनाले प्रदर्शनकारीहरूलाई सोझै गोली हानेपछि सडकहरू युद्धमैदानजस्तै बनेका छन्। ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट न्युज एजेन्सीका तथ्यांकअनुसार कम्तीमा ४९५ प्रदर्शनकारी र ४८ सुरक्षाकर्मी मारिएका छन् भने १०,६०० भन्दा बढी पक्राउ परेका छन्। मृतकको वास्तविक संख्या अझै पत्ता लगाउन कठिन छ, किनकि शवहरू ट्रकमा राखेर अन्यत्र सारिएको छ।

विश्वव्यापी प्रतिक्रिया:
इरानमा बढ्दो हिंसाको विरोधमा युरोपसहित विश्वका विभिन्न देशमा प्रदर्शन भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले इरानी सरकारको दमन र मानवअधिकार उल्लङ्घनको आलोचना गर्दै आएको छ। अमेरिकाले प्रदर्शनकारीको मृत्युलाई लिएर इरानमाथि कडा चेतावनी दिइसकेको छ भने इरानले पनि आफ्नो क्षेत्रभित्र आक्रमण भए अमेरिकासँगै उसका साझेदार इजरायलमा प्रत्याक्रमण गर्ने चेतावनी जारी गरेको छ।

पूर्व युवराज पहलवीको राजनीतिक पुनरुत्थान:
आन्दोलनकारीहरूले पूर्व युवराज रेजा पहलवीलाई नेतृत्व लिन आग्रह गरिरहेका छन्। उनी अन्तिम शाह मोहम्मद रेजा पहलवीका जेठा छोरा हुन् र संवैधानिक राजतन्त्रको पुनर्स्थापना गर्न सकिने धारणा राख्दै आएका छन्। पहलवीले हाल वंशानुगत नभई निर्वाचित राजा प्रणालीको प्रस्ताव प्रस्तुत गरेका छन्।

आर्थिक र राजनीतिक संकटको संयोजन:
इरानमा बढ्दो महँगी, बेरोजगारी र राजनीतिक दमनको संयोजनले हालको आन्दोलनलाई व्यापक बनाएको छ। प्रदर्शनकारीहरूको आन्दोलनले देशलाई सडक युद्धमैदानमा परिणत गरिसकेको छ, र सरकारले अझ कडा दमन प्रयोग गरिरहँदा जनजीवन झन् कठिन बनेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, यदि दमन जारी रह्यो भने आन्दोलन दीर्घकालीन हुनसक्छ र इरानको आन्तरिक स्थिरता जोखिममा पर्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेतावनी र समर्थनबीच इरानले आगामी दिनमा भित्री र बाह्य दबावको सामना गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।