राजाको दरबार चम्किँदै, राजाको गाउँ भने अझै विकासबाट टाढा

दाङ । ‘राजाको गाउँ’ भन्नेबित्तिकै व्यवस्थित सडक, सहज खानेपानी, विद्युत् र पर्यटकीय पूर्वाधारले भरिपूर्ण बस्तीको चित्र मनमा आउँछ। तर दाङको तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–११ स्थित सुकौरा गाउँको वास्तविकता भने त्यसको ठीक विपरीत छ। इतिहासले चिनाएको यो गाउँ आज पनि आधारभूत विकासको पर्खाइमै छ।

किम्बदन्तीअनुसार तत्कालीन दङ्गीशरण राजाले यही क्षेत्रमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए। गाउँको पश्चिमतर्फ करिब पाँच सय मिटर दूरीमा रहेको दङ्गीशरण दरबारका भग्नावशेषले त्यसको ऐतिहासिक साक्षी बोकेका छन्। लुम्बिनी प्रदेश सरकारले दरबारको संरक्षण तथा पुनर्निर्माणका लागि बहुवर्षीय योजनाअन्तर्गत आठ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिसकेको छ। तर दरबारसँगै रहेको ऐतिहासिक सुकौरा गाउँमा भने सडक, सरसफाइ, खानेपानी र अन्य आवश्यक पूर्वाधार अझै पनि कमजोर अवस्थामा छन्।

करिब १९७ घरधुरी रहेको सुकौरा गाउँमा हरेक वर्ष देशका विभिन्न स्थानबाट पर्यटक, विद्यार्थी र अनुसन्धानकर्ता दङ्गीशरण दरबार अवलोकन गर्न पुग्ने गर्छन्। तर गाउँको अस्तव्यस्त अवस्था देखेर धेरैजसो निराश भएर फर्किने गरेको स्थानीयहरूको अनुभव छ।

स्थानीय अगुवा तथा मटावाँ सञ्चलाल चौधरीका अनुसार ऐतिहासिक पहिचान बोकेको गाउँले राज्यबाट अपेक्षित प्राथमिकता पाउन सकेको छैन। उहाँले दङ्गीशरण राजाको इतिहास हेर्न आउने आगन्तुकहरू गाउँको अवस्था देखेर दुःखी हुने गरेको बताउँदै दरबारसँगै गाउँको विकासलाई पनि समान महत्व दिनुपर्ने धारणा राख्नुभयो। उहाँका अनुसार सम्पदा संरक्षणसँगै गाउँ व्यवस्थित बनाउन सके पर्यटनको विकास हुनुका साथै स्थानीयको जीविकोपार्जनमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ।

तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–११ का वडा सदस्य तिलक चौधरीले पछिल्ला वर्षहरूमा केही सुधारका काम भएको स्वीकार गर्नुभयो। उहाँका अनुसार सडक स्तरोन्नति, नाला निर्माण र ग्राभेल गर्ने काम सम्पन्न भए पनि ऐतिहासिक गाउँको आवश्यकता र सम्भावनाअनुसार विकास हुन अझै धेरै काम बाँकी छ।

उहाँले वर्षायाममा सडक अत्यन्तै जीर्ण हुने समस्या अहिले केही कम भए पनि गाउँलाई ऐतिहासिक महत्त्वअनुसारको स्वरूप दिन पर्याप्त लगानी र दीर्घकालीन योजना आवश्यक रहेको बताउनुभयो। दरबार पुनर्निर्माणसँगै गाउँको सडक, खानेपानी, सरसफाइ, पर्यटकमैत्री संरचना तथा अन्य आधारभूत सुविधा विस्तारमा पनि सरकारको ध्यान पुग्नुपर्ने उहाँको जोड छ।

स्थानीयवासीको भनाइमा ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण मात्र पर्याप्त हुँदैन। सम्पदासँग जोडिएको बस्ती पनि व्यवस्थित र आकर्षक बनाउन सकिए मात्र सुकौराले आफ्नो ऐतिहासिक पहिचानलाई वास्तविक अर्थमा जोगाउन र पर्यटनको केन्द्रका रूपमा स्थापित हुन सक्नेछ। अहिले भने राजाको इतिहास बोकेको यो गाउँ विकासको मूलधारमा पुग्ने दिनको प्रतीक्षामै छ।