गाउँ रित्तिन थालेपछि नयाँ नीति: धेरै सन्तान जन्माउने परिवारलाई ५ हजारदेखि २० हजारसम्म प्रोत्साहन

तेह्रथुम । बढ्दो बसाइँसराइ, घट्दो जन्मदर र रित्तिँदै गएका पहाडी गाउँहरूलाई पुनर्जीवित गर्ने उद्देश्यसहित तेह्रथुमको छथर गाउँपालिकाले नयाँ सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याएको छ। गाउँपालिकाले धेरै सन्तान जन्माउने परिवारलाई प्रोत्साहन गर्दै प्रत्येक नवजात शिशुको नाममा ५ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँसम्म बचत गरिदिने व्यवस्था गरेको हो।

गाउँपालिकाले ‘बालबालिका जीवन सुरक्षा कार्यक्रम’ अन्तर्गत जन्मिने प्रत्येक बालबालिकाको भविष्य सुरक्षित गर्ने उद्देश्यले यो योजना लागू गरेको जनाएको छ। राष्ट्रिय बाल दिवस २०८१ को अवसरमा सुरु गरिएको यो कार्यक्रम अहिले स्थानीय तहका नवीन र अनुकरणीय अभ्यासमध्ये एक मानिएको छ।

जन्मिएसँगै बचत, धेरै सन्तानलाई बढी प्रोत्साहन

संशोधित कार्यविधिअनुसार अब पहिलो सन्तानका लागि ५ हजार रुपैयाँ, दोस्रोका लागि १० हजार रुपैयाँ, तेस्रोका लागि १५ हजार रुपैयाँ तथा चौथो र सोभन्दा माथिका प्रत्येक सन्तानका लागि २० हजार रुपैयाँ बालबालिकाको नाममा बचत गरिनेछ।

यति मात्र होइन, दुई वा सोभन्दा बढी सन्तान भएका परिवारका संरक्षकको नाममा समेत थप रकम जम्मा गर्ने व्यवस्था गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ। पछिल्लो समय घट्दो जन्मदरलाई सम्बोधन गर्दै जनसंख्या वृद्धि गर्न प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले यस्तो नीति ल्याइएको हो।

गाउँपालिका अध्यक्ष सन्तवीर लिम्बूका अनुसार गाउँपालिकाको लक्ष्य धेरै सन्तान जन्माउन मात्रै प्रोत्साहित गर्नु नभई जन्मिने प्रत्येक बालबालिकाको भविष्यका लागि आर्थिक आधार तयार गर्नु पनि हो।

उनले भने, "सानो बचतले पनि भविष्यमा बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य र अन्य आवश्यकतामा ठूलो सहयोग पुग्ने विश्वास लिएका छौं।"

पहिलो वर्षभन्दा दोस्रो वर्ष लाभग्राही बढे

सामाजिक सुरक्षा तथा पञ्जीकरण शाखा प्रमुख रोशन कार्कीका अनुसार कार्यक्रम सुरु भएको पहिलो वर्ष ५३ जना नवजात शिशु लाभान्वित भएका थिए। कार्यक्रमप्रति आकर्षण बढेसँगै चालु आर्थिक वर्षमा लाभग्राहीको संख्या बढेर ७४ जना पुगेको छ।

यस वर्ष मात्रै पहिलो सन्तानका २५ जना, दोस्रोका ३३ जना, तेस्रोका १० जना, चौथोका ४ जना तथा पाँचौँ र छैटौँ सन्तानका १/१ जना यस कार्यक्रमबाट लाभान्वित भएका छन्।

पहिलो सन्तानकी आमा सुजता न्यौपानेले बच्चा जन्मिनेबित्तिकै बचत सुरु हुने व्यवस्था निकै सकारात्मक भएको बताइन्। तेस्रो सन्तानकी अभिभावक भोजकुमारी सङ्ग्रौलाले यसले बालबालिकाको भविष्यप्रति थप आशा जगाएको प्रतिक्रिया दिइन्। चौथो सन्तानकी आमा कमला कार्कीले रकमभन्दा यसको उद्देश्य ठूलो भएको भन्दै कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुपर्ने धारणा राखिन्।

बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म लक्षित कार्यक्रम

छथर गाउँपालिकाले सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमलाई केवल भत्ता वितरणमा सीमित राखेको छैन। जन्मदेखि वृद्धावस्थासम्म नागरिकलाई लक्षित गर्दै विभिन्न सामाजिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ।

गाउँपालिकाले ज्येष्ठ नागरिक एकल पुरुष सम्मान कार्यक्रम अन्तर्गत एकल पुरुष ज्येष्ठ नागरिकलाई वार्षिक १२ हजार रुपैयाँ प्रदान गर्दै आएको छ। त्यस्तै, घरदैलो स्वास्थ्य उपचार कार्यक्रम मार्फत स्वास्थ्यकर्मी घरमै पुगेर स्वास्थ्य परीक्षण, औषधि वितरण र परामर्श दिने व्यवस्था गरिएको छ।

आर्थिक रूपमा कमजोर, दलित तथा आवासविहीन परिवारका लागि जनता आवास कार्यक्रम, शोकमा परेका परिवारलाई मलामी खाजा सहयोग, विपन्न र असहाय नागरिकका लागि भोका नागरिकलाई खाना कार्यक्रम तथा श्रममार्फत रोजगारी सिर्जना गर्ने खाद्य रोजगारी कार्यक्रम समेत सञ्चालन भइरहेको छ।

विकासको केन्द्रमा नागरिक

स्थानीय तहहरू प्रायः सडक, भवन र अन्य भौतिक पूर्वाधार निर्माणका कारण चिनिने गरे पनि छथर गाउँपालिकाले विकासको केन्द्रमा नागरिकलाई राखेर सामाजिक सुरक्षा र जनजीविकासँग जोडिएका कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिएको छ।

जन्मिनेबित्तिकै बचत, धेरै सन्तान जन्माउने परिवारलाई प्रोत्साहन, ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान, घरदैलोमै स्वास्थ्य सेवा, सुरक्षित आवास, शोकमा सहयोग, भोकमरी न्यूनीकरण र श्रममार्फत आत्मनिर्भरता जस्ता कार्यक्रमले छथर गाउँपालिकालाई सामाजिक सुरक्षाको क्षेत्रमा फरक अभ्यास गर्ने स्थानीय तहका रूपमा स्थापित गरिरहेको छ।