घोषणा धेरै, काम शून्यः हेटौँडा कपडा उद्योग अझै पुनर्जीवनको पर्खाइमा

मकवानपुर । २४ वर्षअघि बन्द भएको हेटौँडा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालन हुने सरकारी दाबी फेरि एकपटक चर्चामा आएको छ। सरकारले उद्योग मर्मतका लागि बजेट निकासा भएको, परीक्षण उत्पादनको तयारी अघि बढेको र केही महिनामै उद्योग सञ्चालनमा आउने दाबी गरे पनि उद्योग परिसरमा हालसम्म सामान्य सरसफाइबाहेक उल्लेखनीय काम सुरु भएको छैन।

उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री गौरीकुमारी यादवले उद्योगका मेसिन मर्मतका लागि ३३ लाख रुपैयाँ निकासा भइसकेको र मर्मत कार्य अघि बढेको दाबी गरेकी छन्। सरकारले प्रारम्भिक चरणमा परीक्षण उत्पादनका लागि उद्योग सञ्चालनको जिम्मेवारी नेपाली सेनालाई दिने तयारीसमेत गरिरहेको जनाएको छ।

सरकारले हेटौँडा कपडा उद्योगलाई आफ्नो १०० दिने उपलब्धिको सूचीमा समेत समेटेको छ। उद्योग मन्त्रालयका सचिव कृष्णबहादुर राउतका अनुसार उद्योगको जीर्ण संरचना मर्मतका लागि आवश्यक बजेट निकासा भइसकेको छ भने परीक्षण उत्पादनको तयारी भइरहेको छ।

तर, उद्योग व्यवस्थापनको जिम्मेवारी सम्हालिरहेको औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेडले भने सरकारी दाबीअनुसार काम अघि नबढेको जनाएको छ। प्रमुख संगीता कुँवरका अनुसार अहिले उद्योग परिसरमा झाडी फाल्ने र सरसफाइ गर्ने काम मात्र भइरहेको छ। मेसिन मर्मत वा उत्पादनसँग सम्बन्धित कुनै ठोस काम अझै सुरु भएको छैन।

केही समयअघि उद्योग, अर्थ मन्त्रालय र प्रधानमन्त्री कार्यालयका प्रतिनिधिले उद्योगको निरीक्षण गरे पनि त्यसपछि पनि वास्तविक निर्माण वा मर्मत कार्य अघि बढ्न सकेको छैन। हाल नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीले संयुक्त रूपमा उद्योग परिसर सरसफाइ गर्ने काम गरेका छन्।

यसअघि नै नेपाली सेनाले उद्योग सञ्चालनका लागि करिब एक अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ लगानीको प्रस्ताव सरकारलाई बुझाएको थियो। सेनाको अध्ययनअनुसार उद्योग सञ्चालनपछि वार्षिक करिब ७८ करोड रुपैयाँ सञ्चालन खर्च लाग्ने अनुमान गरिएको छ। उत्पादित कपडा सुरक्षा निकाय र निजामती कर्मचारीका लागि प्रयोग गर्न सके बजारको समस्या नहुने सेनाको निष्कर्ष छ।

वि.सं. २०३२ सालमा स्थापना भएको हेटौँडा कपडा उद्योगले २०३५ सालदेखि उत्पादन सुरु गरेको थियो। उद्योगले सुती धागो, विभिन्न प्रकारका कपडा तथा नेपाली सेनाका लागि पोसाक उत्पादन गर्थ्यो। एक समय उद्योगमा करिब एक हजार दुई सय जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका थिए।

तर राजनीतिक हस्तक्षेप, कमजोर व्यवस्थापन, पुराना मेसिन, बढ्दो उत्पादन लागत र विदेशी कपडासँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्दा उद्योग निरन्तर घाटामा गयो। अन्ततः २०५७ माघ १८ गते उद्योग बन्द गरियो।

त्यसयता विभिन्न सरकारले पटक–पटक उद्योग पुनः सञ्चालन गर्ने घोषणा गरे पनि ती घोषणा व्यवहारमा रूपान्तरण हुन सकेका छैनन्। अहिले पनि सरकारी दाबी र उद्योग परिसरको वास्तविक अवस्थाबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ। स्थानीयवासी र सरोकारवालाले अब घोषणा होइन, उद्योगबाट फेरि धुवाँ निस्किएको दृश्य हेर्न चाहेको बताएका छन्।