असार १५ मा किन खाइन्छ दही–चिउरा ? यस्तो छ परम्परा र महत्व

काठमाडौं । आज असार १५। नेपाली किसानका लागि धान रोपाइँको उत्सव मात्र होइन, दही–चिउरा खाने विशेष दिन पनि हो। सरकारले २३औँ राष्ट्रिय धान दिवस मनाइरहँदा देशभर दही–चिउरा खाने परम्परा पनि निर्वाह भइरहेको छ। तर यस वर्ष पर्याप्त वर्षा, सिँचाइ र मलको अभावका कारण धेरै ठाउँमा किसानले समयमै धान रोप्न सकेका छैनन्।

असार १५ मा दही–चिउरा खाने चलन पुस्तौँदेखि नेपाली समाजमा रहिआएको छ। रोपाइँको कठिन परिश्रमपछि शरीरलाई शीतलता र ऊर्जा दिने विश्वासका साथ किसानले दही–चिउरा खाने परम्परा बसेको संस्कृतिकर्मीहरू बताउँछन्।

पहिले अधिकांश किसानका घरमा गाई–भैँसी हुने भएकाले दही, मोही र घिउको अभाव हुँदैनथ्यो। खेतीपाती गर्ने भएकाले चिउरा पनि घरमै उपलब्ध हुन्थ्यो। रोपाइँपछि धेरै समय लगाएर परिकार पकाउनुपर्ने झन्झट नहुने र पौष्टिक पनि भएकाले दही–चिउराले विशेष महत्व पाएको मानिन्छ।

समयसँगै यो परम्परा किसानमा मात्र सीमित रहेन। अहिले विभिन्न पेशा–व्यवसायमा रहेका नेपालीले पनि असार १५ मा दही–चिउरा खाएर पर्व मनाउने गर्छन्।

नेपाली संस्कृतिमा दहीलाई शुभताको प्रतीक मानिन्छ। शुभकार्यमा निस्कनुअघि सगुनका रूपमा दही खाने, दही–अक्षता लगाउने र यात्रामा निस्कनेलाई दही खुवाएर बिदाइ गर्ने चलन अझै कायम छ।

वैज्ञानिक र आयुर्वेदिक दृष्टिले पनि दही स्वास्थ्यका लागि लाभदायी मानिन्छ। यसले पाचन शक्ति बढाउने, शरीरलाई चिस्यान दिने र पखालाजस्ता समस्यामा समेत उपयोगी हुने विश्वास छ। आयुर्वेदमा भोजनपछि मोही पिउनुलाई स्वास्थ्यका लागि उत्तम मानिएको उल्लेख पाइन्छ।

यही सांस्कृतिक, पोषण र कृषि परम्पराको संगमका रूपमा असार १५ आज राष्ट्रिय धान दिवससँगै दही–चिउरा खाने पर्वका रूपमा देशभर मनाइँदै छ।