भीम रावलको राजनीतिक फिर्ती : प्रचण्ड–माधव गठबन्धनमा नयाँ शक्ति सन्तुलन

काठमाडौं।  नेकपा (एमाले) बाट निष्कासित भइसकेका पूर्वउपप्रधानमन्त्री डा. भीम रावल अब प्रचण्ड–माधव नेतृत्वको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) मा प्रवेश गर्न तयार भएका छन्। उनका समर्थकहरू यो कदमलाई "वाम एकताको नयाँ चरण" का रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन्, जबकि राजनीतिक विश्लेषकहरूले यसलाई “एमालेभित्रको वैचारिक असन्तुष्टिको राजनीतिक रूपान्तरण” भन्दै मूल्यांकन गर्न थालेका छन्।

नेकपाका युवा नेता सुदेश पराजुलीका अनुसार, रावलले नेतृत्व गरेको मातृभूमि जागरण अभियान यही साताभित्र नेकपामा औपचारिक रूपमा समाहित हुने तयारी भएको छ। “दुवै पक्षबीच नीतिगत र वैचारिक सहमति भएको छ,” पराजुलीले बताएका छन्। उनका अनुसार रावल पक्षका केही नेताहरूलगायत कार्यकर्तालाई पनि पार्टीको विभिन्न संरचनामा जिम्मेवारी दिने सहमति भएको छ।

‘हाइ कमाण्ड’ मा स्थान दिइने

नेता रावललाई पार्टीको हाइ कमाण्ड (केन्द्रीय कार्यालय स्तर) मा समावेश गर्ने सहमति भएको स्रोतहरू बताउँछन्। वरीयताका दृष्टिले उनी प्रचण्ड, माधवकुमार नेपाल, झलनाथ खनाल, वामदेव गौतम र नारायणकाजी श्रेष्ठपछि राखिने तयारी छ। यस व्यवस्थाले रावललाई पुनः राष्ट्रिय वाम राजनीतिमा प्रभावशाली स्थानमा ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेकपाको नेतृत्व संरचनामा अहिले तीन पूर्व प्रधानमन्त्री (प्रचण्ड, माधव, खनाल) र तीन पूर्व उपप्रधानमन्त्री (वामदेव, नारायणकाजी, कृष्णबहादुर महरा) रहेका छन्। महरा हाल कानुनी प्रक्रियामा रहेकाले, रावलको आगमनले पार्टीको सन्तुलन र संगठनात्मक उपस्थिति दुवै मजबुत हुने नेताहरूको विश्वास छ।

के थियाे रावलको वैचारिक पृष्ठभूमि र असन्तुष्टि ?

डा. रावल लामो समयदेखि एमालेभित्र वैचारिक र नीतिगत विषयमा असन्तुष्ट देखिँदै आएका थिए। विशेषगरी केपी ओलीको कार्यशैली, वैचारिक विचलन र सत्ताकेन्द्रित निर्णय प्रक्रियाप्रति उनले खुला रूपमा असहमति जनाएका थिए। यही असन्तुष्टिको परिणामस्वरूप उनले २०८१ सालमा मातृभूमि जागरण अभियान नामक स्वतन्त्र राजनीतिक पहल सुरु गरेका थिए।

रावलले विगतमा बारम्बार “पार्टी सत्ताको मोहमा होइन, सिद्धान्तको आधारमा चल्नुपर्छ” भन्ने धारणा राख्दै आएका छन्। उनी हालसम्म पनि सामाजिक न्याय, राष्ट्रिय स्वाधीनता र वाम एकता का प्रश्नमा दृढ रहँदै आएका कारण नेकपाको वैचारिक घोषणासँग उनको नजिकको समानता देखिएको छ।

नेकपाको रणनीतिक लाभ

रावलको समावेशले नेकपामा “पुराना र असन्तुष्ट वाम शक्तिहरू” आकर्षित गर्ने सम्भावना बढाएको छ। विशेषतः, एमाले र समाजवादी पृष्ठभूमिका कार्यकर्तामाझ यस कदमले नयाँ सन्देश दिने पार्टी नेताहरूको मूल्यांकन छ।

सुदेश पराजुली भन्छन्, “रावलजस्ता अनुभवी र सिद्धान्तनिष्ठ नेताको आगमनले पार्टीलाई वैचारिक स्पष्टता र संगठनात्मक बल दुबै दिन्छ।”

नेकपाका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल र वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल दुवै वाम ध्रुवीकरणलाई पुनर्जीवित गर्न सक्रिय रहेका बेला, रावलको प्रवेशलाई रणनीतिक सुदृढीकरणको रूपमा पनि हेरिएको छ।

राजनीतिक प्रभाव र प्रतिक्रियाहरू

एमालेभित्र भने रावलको कदमप्रति ‘मौन असन्तुष्टि’ देखिएको छ। केही नेताहरूले यो घटनालाई ओली नेतृत्वप्रति बढ्दो असहमतिको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। त्यस्तै, रावलको फिर्तीले मध्यमार्गी र सिद्धान्तनिष्ठ वाम कार्यकर्तामाझ पुनः वैचारिक बहस सुरु हुने सम्भावना बढाएको छ।

राजनीतिक विश्लेषक डॉ. पुरुषोत्तम दाहालका अनुसार, “भीम रावलजस्ता नेताको आगमनले नेकपालाई वैचारिक रूपमा गम्भीर बनाउँछ, तर यो दीर्घकालीन संगठनात्मक स्थायित्वमा परिणत हुन्छ कि छैन भन्ने कुरा पार्टीको आन्तरिक अनुशासनमा निर्भर रहनेछ।”

एमालेबाट अलग भएर केही समय स्वतन्त्र अभियानमा रहेका रावल अब पुनः वाम राजनीतिक मूलधारमा फर्किंदैछन्। उनको आगमनले नेकपा (प्रचण्ड–माधव) भित्र मात्र होइन, समग्र वाम राजनीति भित्र पनि शक्ति सन्तुलनमा नयाँ समीकरण निर्माण गर्ने सम्भावना बढाएको छ।

अब हेर्न बाँकी छ  भीम रावलको यो ‘फिर्ती’ वाम एकताको नयाँ अध्याय बन्न पुग्छ कि केवल अर्को अस्थायी समीकरणको अध्याय मात्र रहन्छ।