सात लाख ऋण, दुई महिना मै चुक्ता : टमाटरले लेखेको बाँकेका वीरेन्द्रकाे सफलता कथा

बाँके । नेपालका गाउँघरबाट युवाहरू विदेशिने क्रम अझै रोकिएको छैन। राम्रो आम्दानी र सुरक्षित भविष्यको खोजीमा हजारौं युवाले हरेक वर्ष घरपरिवार छाडिरहेका छन्। तर बाँकेको खजुरा गाउँपालिका–२ का किसान वीरेन्द्रप्रसाद मुराउको कथा भने फरक छ। उनको अनुभवले एउटा प्रश्न उठाएको छ– अवसर खोज्न विदेशै पुग्नुपर्छ कि आफ्नै खेतबारीमा पनि भविष्य बनाउन सकिन्छ ?

‘मेरा दुई छोराले सात लाख रुपैयाँ ऋण लिएर विदेश गए। त्यो ऋण तिर्न उनीहरूलाई दुई वर्ष लाग्यो,’ वीरेन्द्र सम्झिन्छन्, ‘मैले पनि सात लाख रुपैयाँ ऋण लिएर टमाटरखेती गरेँ। दुई महिनामै सबै ऋण चुक्ता गरें।’ यो केवल आम्दानीको तुलना होइन। यो स्वदेश र विदेशबीच अवसरको फरक दृष्टिकोणको कथा पनि हो।

तीन पुस्तादेखिको खेती, नयाँ पुस्ताको सोच

मुराउ परिवारका लागि टमाटरखेती कुनै नयाँ विषय होइन। २०३६ सालदेखि वीरेन्द्रका बुबाले परम्परागत तरिकाले टमाटर उत्पादन गर्दै आएका थिए। यही खेतीले परिवारको गुजारा चलायो, छोराछोरी हुर्कायो र घरधन्दा धान्यो।

तर समयसँगै खेतीको स्वरूप फेरियो। बुबाको उमेर ढल्किएपछि वीरेन्द्रले जिम्मेवारी सम्हाले। उनले परम्परागत खेतीलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्ने निर्णय गरे।  ‘अब पुरानो शैलीले मात्रै प्रतिस्पर्धा गर्न सकिँदैन,’ उनी भन्छन्, ‘खेतीलाई व्यवसायका रूपमा लिनैपर्छ।’

मल्चिङ प्रविधि, सुधारिएको बीउ, व्यवस्थित सिँचाइ र वैज्ञानिक व्यवस्थापनले उत्पादन बढायो। लागत घटायो। अनि आम्दानी पनि उकालो लाग्न थाल्यो।

चार बिघाबाट करोडतर्फको यात्रा

यस वर्ष वीरेन्द्रले चार बिघा जमिनमा टमाटरखेती गरेका छन्। प्रारम्भिक लगानी झन्डै सात लाख रुपैयाँ पुगेको छ। तर लगानीले उनलाई डराउँदैन। किनकि परिणामले उनलाई भरोसा दिएको छ।

मंसिरको पहिलो सातादेखि टमाटर बिक्री सुरु गरेका उनले अहिलेसम्म झन्डै एक सय क्विन्टल उत्पादन बेचेर साढे छ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गरिसकेका छन्। अझै हजार क्विन्टलभन्दा बढी टमाटर बारीमै रहेको उनको अनुमान छ।

यदि बजार मूल्य यस्तै रह्यो भने यो सिजनमा मात्रै ६० देखि ७० लाख रुपैयाँसम्मको कारोबार हुने अपेक्षा छ। ‘किसानलाई सबैभन्दा ठूलो राहत राम्रो बजार मूल्य हो,’ उनी भन्छन्, ‘भाउ राम्रो हुँदा पसिनाको मूल्य पाएको महसुस हुन्छ।’

खेतीले किनिदियो अटो

खेतीबाट आएको नाफाले वीरेन्द्रको जीवनशैली मात्र बदलेको छैन, व्यवसायलाई पनि थप व्यवस्थित बनाएको छ। गत वर्ष पाँच लाख १० हजार रुपैयाँ ऋण लिएर खेती सुरु गरेका उनले दुई महिनामै ऋण तिरे। त्यसपछि टमाटर ढुवानी र बिक्रीका लागि आफ्नै अटोसमेत खरिद गरे।

‘पहिले गाडी खोज्दै हिँड्नुपर्थ्यो,’ उनी भन्छन्, ‘अहिले आफ्नै साधन भएकाले लागत पनि घटेको छ, काम पनि सजिलो भएको छ।’

वीरेन्द्रको खेतमा अहिले दैनिक १० देखि २० जनासम्मले काम पाउँछन्। रोपाइँदेखि टिपाइँसम्म स्थानीय मजदुरको व्यस्तता बढेको छ। विदेश रोजगारीका कारण गाउँ खाली हुँदै गएका बेला उनको खेतीले स्थानीय स्तरमै रोजगारी सिर्जना गरिरहेको छ।

‘हाम्रो कमाइसँगै गाउँका अरू परिवारको चुलो पनि यही खेतीले बलिरहेको छ,’ उनी भन्छन्।

विदेश गएका छोरालाई बुबाको प्रश्न

वीरेन्द्रका दुई छोरा अहिले पनि विदेशमै छन्। उनीहरू नेपालमा सम्भावना छैन भन्ने सोचेर गएका थिए।  तर बुबाको अनुभव फरक छ। ‘उनीहरूलाई लाग्यो नेपालमा केही गर्न सकिँदैन,’ उनी भन्छन्, ‘तर मेहनत गर्ने हो भने आफ्नै खेतबारीमा पनि सुन फलाउन सकिन्छ।’

उनको यो भनाइ केवल भावनात्मक अभिव्यक्ति होइन, आफ्नै जीवनबाट प्रमाणित भएको निष्कर्ष हो।

अब लक्ष्य १० बिघा

सफलताले वीरेन्द्रलाई रोकिएको छैन। आगामी वर्ष खेती विस्तार गरेर १० बिघामा पुर्‍याउने उनको योजना छ। त्यसो गर्न सके दैनिक २० जनाभन्दा बढीलाई रोजगारी दिन सकिने उनको विश्वास छ। ‘पहिले ऋण माग्दा पत्याउँदैनथे,’ उनी हाँस्दै भन्छन्, ‘अहिले त ऋण दिन मान्छे आफैं तयार हुन्छन्।’

 नेपालमा कृषि पेशालाई अझै पनि धेरैले अन्तिम विकल्पका रूपमा हेर्छन्। तर बाँकेको एउटा गाउँमा टमाटरखेती गर्दै आएका वीरेन्द्र मुराउले भने खेतीलाई रोजगारी मात्र होइन, समृद्धिको माध्यम बनाएका छन्।

उनको कथा केवल टमाटर उत्पादनको कथा होइन। यो धैर्य, परिश्रम, आधुनिक सोच र आत्मनिर्भरताको कथा हो। विदेशको सपना देख्ने हजारौं युवामाझ उनले एउटा फरक सन्देश दिएका छन् । "अवसर सधैं परदेशमा मात्र हुँदैन, कहिलेकाहीँ आफ्नै खेतबारीको माटोमै भविष्य उम्रिरहेको हुन्छ।"