विश्वकप २०२६ इतिहासकै सबैभन्दा बढी कार्बन उत्सर्जन गर्ने प्रतियोगिता बन्ने जोखिम

काठमाडौं । सन् २०२६ मा आयोजना हुने फिफा विश्वकप फुटबल हालसम्मकै सबैभन्दा बढी कार्बन उत्सर्जन गर्ने खेल प्रतियोगिता बन्न सक्ने भन्दै विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

म्यानचेस्टर, लाफबोरो र ब्रिस्टल विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताले तयार पारेको ‘फुटबल र जलवायु परिवर्तन’ शीर्षकको अध्ययन प्रतिवेदनमा विश्वकपको विस्तार, खेल हुने सहरहरूबीचको विशाल दूरी तथा बढ्दो हवाई यात्राले वातावरणमा ठूलो दबाब पार्ने उल्लेख गरिएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार प्रदूषण केवल रंगशालाको सञ्चालन वा दर्शकहरूको आवागमनबाट मात्र नभई प्रतियोगिताको समग्र संरचनाबाट पनि बढ्नेछ। विश्वकपको आकार बढ्दै जाँदा ऊर्जा खपत, यातायात र स्रोतसाधनको प्रयोगसमेत उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि हुने बताइएको छ।

सन् २०२६ को पुरुष विश्वकप संयुक्त रूपमा अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोले आयोजना गर्दैछन्। पहिलो पटक प्रतियोगितामा ४८ टोली सहभागी हुनेछन् भने कुल १०४ खेल खेलाइनेछन्। खेलहरू उत्तर अमेरिकाका १६ फरक–फरक सहरमा आयोजना गरिनेछन्।

यसअघि सन् २०२२ मा कतारमा सम्पन्न विश्वकपमा ३२ टोलीले ६४ खेल खेलेका थिए। त्यसको तुलनामा आगामी संस्करण निकै ठूलो हुने भएकाले यात्रा, ऊर्जा खपत र अन्य स्रोतहरूको प्रयोग पनि उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने निश्चित देखिएको छ।

खेलहरू विशाल भौगोलिक क्षेत्रफलमा फैलिएका सहरहरूमा आयोजना हुने भएकाले खेलाडी, अधिकारी, सञ्चारकर्मी तथा लाखौं दर्शकले लामो दूरीको यात्रा गर्नुपर्नेछ। विशेषगरी हवाई यात्राको मात्रा उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ, जुन कार्बन उत्सर्जनको प्रमुख स्रोत मानिन्छ।

व्यावसायिक विस्तार र वातावरणीय चुनौती

प्रतिवेदनले आधुनिक फुटबल विशाल व्यावसायिक संरचना र आर्थिक स्वार्थसँग जोडिएको उल्लेख गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार फुटबलका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले सार्वजनिक रूपमा वातावरण संरक्षणप्रति प्रतिबद्धता जनाए पनि व्यवहारमा प्रतियोगिताको आकार र व्यावसायिक विस्तारलाई निरन्तर बढाइरहेका छन्।

उनीहरूले फुटबल विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रिय खेल भएकाले यसको प्रभावलाई सकारात्मक परिवर्तनका लागि प्रयोग गर्न सकिने बताए। नाफा र व्यापारिक विस्तारसँगै जलवायु परिवर्तनका विषयलाई पनि समान प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गर्न उनीहरूको आग्रह छ।

साउदीमा हुने विश्वकपमाथि पनि प्रश्न

प्रतिवेदनमा आगामी विश्वकप प्रतियोगिताहरूलाई लिएर पनि चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। विशेषगरी सन् २०३४ को विश्वकप साउदी अरेबियामा आयोजना गर्ने तयारीलाई वातावरणीय दृष्टिले चुनौतीपूर्ण मानिएको छ, किनभने त्यहाँको ऊर्जा उत्पादन अझै ठूलो मात्रामा तेल र ग्यासमा निर्भर छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो तापक्रम, चरम मौसमी अवस्था तथा खेल तालिकामा पर्ने असर भविष्यमा अझ गम्भीर बन्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। तर खेलकुद क्षेत्रबाट त्यसअनुसारका सुधारात्मक कदम अपेक्षाअनुसार अघि बढ्न नसकेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

प्रतिवेदनले ठूला खेल प्रतियोगिताको संरचना, आयोजना शैली तथा यात्रा व्यवस्थापनमा सुधार नगरे भविष्यका विश्वकपजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताले वातावरणमा अझ बढी दबाब सिर्जना गर्ने चेतावनी दिएको छ।

विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रिय खेल फुटबल अब केवल मनोरञ्जन र व्यापारको माध्यम बन्ने कि जलवायु परिवर्तनविरुद्धको विश्वव्यापी अभियानमा सक्रिय भूमिका खेल्ने भन्ने प्रश्न थप महत्वपूर्ण बन्दै गएको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।