राउटे पुगे पूर्व, सेल्फी र टिकटकको तमासा

विराटनगर । मोरङको मिक्लाजुङमा यतिबेला भीड छ । मानिसहरू घुम्न पुगेका छन्, फोटो खिचिरहेका छन्, टिकटक बनाइरहेका छन् । तर आकर्षण कुनै झूला, सांगीतिक कार्यक्रम वा सेलिब्रिटी होइनन् — आकर्षण बनेका छन् राउटे समुदाय ।

पूर्वी नेपालमा पहिलो पटक ल्याइएको राउटे समुदायलाई अहिले ‘हेर्न’ २०० रुपैयाँ तिरेर मानिसहरू लाइन लागिरहेका छन् ।

मिक्लाजुङ गाउँपालिका–३ को निशेलुङ पार्कमा आयोजित ‘एक घुमन्ते सभ्यता, लोपोन्मुख राउटे जाति मेला’ ले अहिले पर्यटक तानेको छ । आयोजकका अनुसार दैनिक ४ देखि ५ हजार मानिस पुगिरहेका छन् । स्थानीय होटल, पसल र व्यवसायमा आर्थिक चलायमानता बढेको छ ।

तर मेलाभित्रको दृश्यले भने अर्को प्रश्न उठाएको छ । के एउटा समुदायको जीवनशैलीलाई यसरी ‘प्रदर्शनी’ बनाइन मिल्छ ? राउटे युवतीहरूलाई लक्षित गरेर अशोभनीय टिप्पणी गर्ने, टहराभित्रै पसेर व्यक्तिगत प्रश्न सोध्ने, भिडियो खिचेर सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनाउने क्रम बढेको छ ।

कतिपय भिडियोमा राउटे समुदायलाई मनोरञ्जनको वस्तु झैँ प्रस्तुत गरिएको भन्दै आलोचना भइरहेको छ ।

राउटे समुदायलाई पूर्व ल्याउन सोसेक नेपाल र याक्थुङ भिलेजले सहकार्य गरेका हुन् । आयोजक अशोक चेम्जोङ का अनुसार थपिएको १०० रुपैयाँ शुल्क राउटेहरूको बसोबास, व्यवस्थापन र आवतजावत खर्चमा प्रयोग गरिनेछ ।

लामो समयदेखि राउटे समुदायसँग काम गर्दै आएका पत्रकार नगेन्द्र उपाध्याय का अनुसार राउटेहरू मेला–महोत्सवमा पुग्नु नयाँ होइन, तर पूर्वमा उनीहरूको यो पहिलो औपचारिक यात्रा हो ।

यद्यपि सामाजिक सञ्जालमा आलोचना तीव्र बन्दै गएको छ । शिक्षक विश्वसिंह मेवाहाङ ले “लोपोन्मुख समुदायलाई प्रदर्शनी बनाइनु गैरकानुनी र अमानवीय” भएको टिप्पणी गरेका छन् ।

मोरङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी युवराज कट्टेल ले पनि मानवीय संवेदनशीलतामाथि खेलवाड हुन नहुने बताएका छन् । शुल्क लिएर गरिएको कार्यक्रमका लागि आवश्यक स्वीकृति भए–नभएकोबारे बुझ्ने उनले बताएका छन् ।

नेपालमा राउटे समुदायको जनसंख्या अहिले करिब १३३ मात्रै रहेको बताइन्छ । जंगल र घुमन्ते जीवनसँग जोडिएको यो समुदाय अहिले आधुनिक समाजको कौतुहल, क्यामेरा र व्यापारबीच उभिएको छ ।

प्रश्न अहिले पनि उही छ  यो संस्कृति संरक्षण हो कि गरिबी र फरकपनको टिकट काटेर गरिएको प्रदर्शन ?