विद्युत् र सूचना सञ्चार प्रविधिमा पहुँच विस्तार

काठमाडौं ।  नेपालमा विद्युत् र सूचना सञ्चार प्रविधिमा पहुँच उल्लेख्य रूपमा विस्तार भएको राष्ट्रिय तथ्यांकको चौथो नेपाल बहुसूचक सर्वेक्षण २०८१-८२ ले देखाएको छ ।
सर्वेक्षणअनुसार नेपालका ९६.७ प्रतिशत घरपरिवारमा निरन्तर विद्युत् पहुँच पुगेको छ । यो अघिल्ला वर्षहरूको तुलनामा उल्लेख्य सुधार हो । प्रदेशगत रूपमा हेर्दा गण्डकी प्रदेश अग्रस्थानमा रहेको छ, जहाँ ९९.५ प्रतिशत घरपरिवारमा विद्युत् सेवा उपलब्ध छ । तर, कर्णाली प्रदेश सबैभन्दा कम ८०.८ प्रतिशत घरपरिवारले निरन्तर विद्युत् पाएका छन् । साथै सहरी क्षेत्रमा ९८.२ प्रतिशत घरपरिवारमा विद्युत् पुगेको छ भने ग्रामीण क्षेत्रमा यो दर ९३.७ प्रतिशतमा सीमित छ । कर्णाली र सुदूरपश्चिमका ग्रामीण क्षेत्रमा विद्युत् पहुँच कमजोर देखिनुले पूर्वाधार विकासमा क्षेत्रगत असन्तुलन अझै कायम रहेको संकेत गर्छ ।

त्यस्तै सर्वेक्षणले ९५.५ प्रतिशत घरपरिवारमा स्थिर वा मोबाइल टेलिफोन सुविधा पुगेको देखाएको छ । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै बागमती प्रदेशमा ९७.१ प्रतिशत र सबैभन्दा कम सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ९२.६ प्रतिशत रहेको छ । यसले मोबाइल नेटवर्क कभरेज विस्तार भए पनि दुर्गम क्षेत्रमा गुणस्तरीय पहुँच अझै चुनौतीपूर्ण रहेको देखाउँछ ।

सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको पहुँचमा पनि उल्लेख्य प्रगति देखिएको छ । ८२ प्रतिशत घरपरिवारमा इन्टरनेट सुविधा भएको उपकरण प्रयोग भइरहेको छ । सहरी क्षेत्रमा ८६.५ प्रतिशत र ग्रामीण क्षेत्रमा ७३ प्रतिशत रहेको छ । जसमध्ये कर्णाली ग्रामीण क्षेत्रमा सबैभन्दा कम ५९.१ प्रतिशत रहेको छ । मोबाइल प्रयोगमा ९०.४ प्रतिशत पुरुषसँग आफ्नै मोबाइल फोन र ८१.६ प्रतिशत महिलासँग आफ्नै मोबाइल फोन रहेको छ । यसले डिजिटल पहुँचमा पनि लैंगिक अन्तर कायम रहेको देखाउँछ । साथै स्मार्टफोन प्रयोग गर्ने पुरुष ८२.१ प्रतिशत र महिला ७२.८ प्रतिशत रहेका छन् । काठमाडौं उपत्यकाभित्रको ग्रामीण भेगबाहेक क्षेत्रमा ९२.४ प्रतिशत जनसंख्याले स्मार्टफोन प्रयोग गर्ने गरेको तथ्यांक छ । सर्वेक्षणले नेपालमा आधारभूत पूर्वाधार र डिजिटल पहुँचमा उल्लेख्य सुधार भएको देखाएको हो । यो नेपालको चौथो बहुसूचक सर्वेक्षण हो, जुन राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले युनिसेफ नेपालको प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगमा सञ्चालन गरेको थियो । सर्वेक्षणका लागि देशभरबाट कुल ५४० क्लस्टर छनोट गरिएको थियो, जसमध्ये ३०४ सहरी र २३६ ग्रामीण क्षेत्रका थिए । हरेक क्लस्टरबाट २४ परिवार छनोट गरी कुल १२ हजार ९६० घरपरिवारसँग विस्तृत पारिवारिक विवरण संकलन गरिएको कार्यालयले जनाएको छ ।