बागलुङ–१ : विरासत जोगाउने पुराना, पहिचान बनाउने नयाँको असली परीक्षा

बागलुङ । प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा बागलुङ क्षेत्र नम्बर १ मा राजनीतिक तापक्रम क्रमशः उकालो लागिरहेको छ। जिल्ला सदरमुकाम बागलुङ बजार समेटिएको यो क्षेत्र विगतदेखि नै नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेका लागि प्रतिष्ठाको मैदान रहँदै आएको छ। तर, यसपटकको प्रतिस्पर्धा विगतको जस्तो सीधा दुई ध्रुवीय छैन। यहाँ पुराना दलहरू आफ्नो विरासत जोगाउने दबाबमा छन् भने नयाँ शक्ति आफ्नो पहिचान स्थापित गर्ने दाउमा।

इतिहास हेर्दा, २०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसका हरि खड्काले १३ हजार ५०० मतसहित विजय हासिल गरेका थिए। उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी एमालेका हिराबहादुर केसी ११ हजार ९६३ मतमा रोकिएका थिए। त्यसबेला क्षेत्रको भौगोलिक स्वरूप फरक थियो—हाल क्षेत्र नम्बर २ मा पर्ने केही भूभाग पनि क्षेत्र नम्बर १ मै समेटिएका थिए।

हरि खड्काको असामयिक निधनपछि २०७१ चैतमा भएको उपनिर्वाचनमा उनकी धर्मपत्नी चम्पादेवी खड्का विजयी भइन्। उनले १७ हजार १५४ मत ल्याउँदा एमालेकी मना केसी १५ हजार ६८ मतमा सीमित भइन्। त्यसयता कांग्रेसले यहाँ निरन्तर प्रभाव कायम राखे पनि २०७४ मा वाम गठबन्धन बनेपछि समीकरण उल्टियो। एमालेका सूर्य पाठकले ३३ हजार ६५७ मतसहित चम्पादेवीलाई फराकिलो अन्तरले पराजित गरे।

२०७९ मा पाँच दलीय गठबन्धन हुँदा कांग्रेसले उम्मेदवारी नै नपाई राष्ट्रिय जनमोर्चाका चित्रबहादुर केसी साझा उम्मेदवार बनेर निर्वाचित भए। उनले २१ हजार ४६४ मत पाए भने एमालेका पाठक १८ हजार ८४५ मतमा रोकिए। त्यही चुनावमा संगठनविहीन अवस्थामा समेत रास्वपाका खीमानन्द कँडेलले ९ हजार १९१ मत ल्याएर नयाँ संकेत दिएका थिए।

यसपटकको चित्र : बहुध्रुवीय प्रतिस्पर्धा

यस निर्वाचनमा बागलुङ–१ बाट ११ जना उम्मेदवार छन्। तर मुख्य प्रतिस्पर्धा नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, जनमोर्चा–नेकपा गठबन्धन र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबीच केन्द्रित देखिन्छ। कांग्रेसबाट भीम श्रीस, एमालेबाट पुरानै अनुहार हिराबहादुर केसी, जनमोर्चा–नेकपा गठबन्धनबाट कृष्णप्रसाद अधिकारी र रास्वपाबाट सुशील खड्का मैदानमा छन्।

एमालेले फेरि केसीमै भरोसा दोहोर्‍याएको छ, जबकि उनको हारको इतिहास लामो छ—२०७० को संविधान सभा, त्यसपछिका निर्वाचन र हालै सम्पन्न एमाले महाधिवेशनमा समेत उनी पराजित भइसकेका छन्। कांग्रेस, जनमोर्चा र रास्वपाले भने नयाँ अनुहार अघि सारेका छन्, जसले चुनावलाई झन् अनिश्चित बनाएको छ।

चित्रबहादुरको विरासत र उत्तराधिकारीको परीक्षा

अघिल्लो निर्वाचनमा चित्रबहादुर केसीले जितेको यो क्षेत्रमा जनमोर्चाले यसपटक उनका निकट सहयोगी कृष्णप्रसाद अधिकारीलाई अघि सारेको छ। जनमोर्चाको परम्परागत मत र नेकपाको साथको गणितमा अधिकारी आशावादी छन्। तर संगठन खुम्चिँदै गएको जनमोर्चा र सीमित प्रभाव भएको नेकपासँगको तालमेलले जित सुनिश्चित भने बनाउँदैन।

रास्वपाको ‘साइलेंट वेभ’

२०७९ मा उल्लेख्य मत ल्याएको रास्वपाले यसपटक सुशील खड्कालाई उम्मेदवार बनाएको छ। टिकट नपाएपछि खीमानन्द कँडेल असन्तुष्ट देखिए पनि यदि रास्वपाको मत एकीकृत रह्यो भने यसले कांग्रेस र एमाले दुवैलाई ठूलो धक्का दिन सक्छ। विशेषतः बागलुङ बजार क्षेत्रमा खड्काको प्रभाव र पहिचान रास्वपाका लागि लाभदायक हुन सक्छ। गाउँ क्षेत्रमा भने संगठनात्मक कमजोरी चुनौतीकै रूपमा छ।

स्थानीय तहको गणित

यस क्षेत्रमा दुई नगरपालिका र दुई गाउँपालिका छन्—बागलुङ नगरपालिका र काठेखोला गाउँपालिकामा कांग्रेस नेतृत्व, जैमिनी नगरपालिका र बरेङ गाउँपालिकामा जनमोर्चाको नेतृत्व छ। ३७ वडाको स्थानीय नतिजा हेर्दा कांग्रेस, एमाले र जनमोर्चाबीच मत विभाजन स्पष्ट देखिन्छ, जसले संघीय चुनावको परिणाममा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।

४८ मतदानस्थलका ११५ मतदान केन्द्रमा ९८ हजार ८४६ मतदाता छन्। यो संख्या र अघिल्ला निर्वाचनका मत परिणामलाई जोडेर हेर्दा सानो मतान्तरले परिणाम उल्टिन सक्ने देखिन्छ।

अनुमानभन्दा परको प्रतिस्पर्धा

जेन–जी आन्दोलनपछिको राजनीतिक मनोविज्ञान, नयाँ दलको उदय, पुराना दलप्रतिको थकान र स्थानीय समीकरण—यी सबै कारकले बागलुङ–१ लाई यसपटक ‘अनुमानभन्दा पर’ को निर्वाचन क्षेत्र बनाएको छ। यहाँ जित्नेले केवल एउटा सिट जित्ने छैन, उसले बदलिँदो राजनीतिक धारको सन्देश पनि बोकेर संसद् पुग्नेछ।