ईद पर्व किन ठाउँपिच्छे फरक दिनमा ? मिति निर्धारणको जटिल प्रक्रिया यस्तो छ

काठमाडौं । संसारभरिका मुस्लिमहरूले पवित्र महिना रमजानको अन्त्यमा ईद उल-फित्र नामको महत्त्वपूर्ण पर्व मनाउँछन्। यस पर्वका दिन परिवारका सदस्यहरू राम्रा लुगा लगाएर एक ठाउँमा जम्मा हुन्छन् र भोज खान्छन्।

नेपालका मुस्लिम समुदायले यस साताको बिहीवार ईद मनाउँदै छन् र सरकारले सार्वजनिक बिदा पनि घोषणा गरिसकेको छ। विश्वका धेरै देशमा मनाइने यस पर्वको मिति निर्धारण प्रक्रिया भने जटिल छ। आहमेन खवाजा र अमिर रवाशले त्यसबारे यहाँ व्याख्या गरेका छन्।

चन्द्रमाको शक्ति

रमजान सकिन लाग्दा संसारभरिका १ अर्ब ९० करोड मुस्लिमहरूमध्ये धेरैले आकाश सफा होस् भन्ने कामना गर्छन्। उनीहरू स्पष्टसँग चन्द्रमाको विकासक्रम हेर्न चाहन्छन् र त्यसका आधारमा ईद मनाउन सुरु गर्ने तरखर गर्छन्।

रमजानजस्तै ईदको उत्सव पनि महिनाको पहिलो चन्द्रमा देखिएपछि सुरु हुन्छ। इस्लाम धर्ममा चन्द्रमासमा आधारित पात्रो प्रचलित छ। अर्थात् चन्द्रमाको गतिका आधारमा यसका तिथिमिति निर्धारण गरिन्छन्।

यस पात्रोको नवौँ महिनामा रमजान सुरु हुन्छ। सामान्यतया अघिल्लो वर्षभन्दा ११ दिनअघि चन्द्रमास सुरु हुन्छ।

मुस्लिमहरूका लागि यो पात्रो पछ्याउनु जरुरी छ किनकि रमजानलगायत उनीहरूका अधिकांश चाड कसरी र कहिले मनाउने भन्ने कुरा यसमा भर पर्छ। रमजान महिनाभरि व्रतालु मुस्लिमहरू सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्म केही खाँदैनन् र केही पिउँदैनन्।

अन्योल

रमजान अर्थात् नवौँ महिना अन्त्य भएपछि शवाल अर्थात् दशौँ महिनाको पहिलो दिन ईद मनाइने कुरामा सबैको एकमत छ। तर यो दिन कहिले पर्छ भन्ने कुरा भने स्पष्ट छैन।

रमजानको अन्त्यमा ईद मनाउन कोही पूर्वनिर्धारित पात्रोको तिथिमिति हेर्छन् भने कोही खगोल अवलोकनकर्ताको घोषणा पर्खन्छन्। अधिकांश मुस्लिमहरू चन्द्रमाको घुमाउरो आकार 'क्रेसन्ट' देखिएपछि मात्र नयाँ महिना सुरु भएको मान्छन्।

तर सर्वसाधारण व्यक्तिले आफै आकाशमा हेरेर निर्धारण गर्नेभन्दा पनि इस्लाम धर्मका विभिन्न निकायहरूले तिथिमिति निर्धारण गर्छन्।

यो वर्ष ईद कहिले पर्छ?

चन्द्रमा देखिएको आधारमा ईद मान्ने मुस्लिमहरूका लागि यस साताको मङ्गलवार वा बुधवार नै ईद सुरु भएको मानिएको छ। तर तपाईँ कहाँ बस्नुहुन्छ, त्यसका आधारमा ईदको मिति निर्धारण हुन्छ। नेपालका मुस्लिमहरू बिहीवार ईद मनाउँदै छन्।

ईदको अघिल्लो रातसम्म कतिपय मुस्लिमहरू भोलिपल्ट चाड मान्ने कि नमान्ने भनी निर्धारण गर्न चन्द्रमा हेर्दै हुन्छन्। चन्द्रमाको क्रेसन्ट कहिले देखिन्छ भन्ने आधारमा कुनै चन्द्रमास २९ दिनको हुन्छ भने कुनै ३० दिनको।

सामान्यतया रमजानको २९औँ दिनको साँझदेखि मानिसहरू चन्द्रमा देखिने प्रतीक्षामा बस्छन्। जहिले चन्द्रमा देखिन्छ, त्यसको भोलिपल्ट ईद मानिन्छ। चन्द्रमा देखिएन भने थप एक दिन व्रत बस्नुपर्छ।

तिथि निर्धारणबारे फरकफरक चलन

कहिल्यै पनि संसारभरि एकै दिन ईद मनाइँदैन, एक वा दुई दिनको फरक हुन सक्छ।

उदाहरणका लागि सुन्नी समुदायका मुस्लिमको बाहुल्य रहेको साउदी अरबका अधिकारीहरूले नाङ्गो आँखाले चन्द्रमाको गति हेरेका सर्वसाधारणको भनाइका आधारमा रमजानको सुरुवात र अन्त्यको तिथि तय गर्छन्।

साउदी अरबलाई इस्लाम धर्मको उद्गमथलो मानिन्छ। त्यसैले अन्य कैयौँ देशहरूले यही विधिलाई अनुशरण गर्छन्।

तर बहुसङ्ख्यक शिया समुदायको बसोबास रहेको इरानमा भने सरकारी अधिकारीहरू आफैले आँखाले चन्द्रमा हेरेर मिति घोषणा गर्ने गरेका छन्।

बहुसङ्ख्यक शिया समुदाय रहेको तर अल्पसङ्ख्यक सुन्नी समुदाय पनि भएको इराकमा शिया समुदायले प्रभावशाली धर्मगुरु आयतोल्लाह अलि अल-सिस्तानीको घोषणाका आधारमा ईद मनाउँछ भने सुन्नी समुदायमा त्यस्तो घोषणा गर्न छुट्टै धर्मगुरुहरू छन्।

औपचारिक रूपमा धर्मनिरपेक्ष तर बहुसङ्ख्यक जनसङ्ख्या मुस्लिम रहेको टर्कीमा रमजानको सुरुवात र अन्त्यको तिथि निर्धारण गर्न खगोलीय गणना गर्ने गरिएको छ।
युरोपका प्रायः मुस्लिमहरूले आआफ्ना समुदायका अगुवाहरूको घोषणालाई पर्खन्छन्। बीबीसी