Ntc summer Offer
Khabar Dabali १५ फाल्गुन २०८० मंगलवार | 27th February, 2024 Tue
NIMB

चिया मजदुरको दसैंः ‘कागलाई बेल पाक्यो हर्ष न विष्मात’

खबरडबली संवाददाता

चरी ररी ररी रै

चरी ररी ररी रै
चरी ररी ररी ररी रै
वर्ष र दिनको रमाइलो चाड गाउँघरमा आइपुग्यो
नेपाली जनको महान् पर्व आँगनमा आइपुग्यो
हो दसैं आयो………………

यस गीतले भनेझैं बर्खापछि खुलेको आकाश र न्यानो घामले दसैं भित्रिसकेको प्रस्ट पार्छ । कामकाज, उच्च शिक्षा र वैदेशिक रोजगारका लागि बाहिर रहेकाहरू घर फर्कंदै छन् ।

आहा ! कति रमाइलो समय । सरकारले पनि लामो सार्वजनिक बिदा दिने गरेकाले यसको महत्व अझ बढेको छ । दसैंमा सकेसम्म परदेसिएकाहरू घर फर्कने गर्छन् । आफन्तसँग भेटघाट, ठूलाबाट टीकाजमरासहित आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ ।
दसैंमा मिठोमसिनो खाने र नयाँ लगाउने प्रचलन पनि छ । वर्ष दिनको चाडपर्वमा भेट हुँदा दुःखसुख बाँड्ने समय अनि धानका पहेंला बाला खेतभर झुलिन थालेपछि ‘दसैं कसलाई पो रमाइलो नलाग्ला र ?’

चिया मजदुरका दुःख
तर, इलामका चिया मजदुरलाई भने दसैं ‘हर्ष न विस्मात’ बनेको छ । बर्सेनि अर्बौं विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने चिया बगानका मजदुर दसैं आउँदैगर्दा खुसी हुनसकेका छैनन् भने किसानको पनि अवस्था त्यस्तै छ ।

वर्षौंदेखि चिया बगानमै मजदुरी गर्नेको जीवनस्तर उक्सन सकेको छैन । उनीहरूको मजदुरी कमाउन होन, दुई छाक टार्नका लागि बनिरहेको छ । उनीहरूलाई मजदुर बनाएर उद्योग सञ्चालन गरेका अहिले चिल्लो गाडीमा कुदिरहेका छन् । अन्य क्षेत्रभन्दा कम ज्याला पाउँदा पनि मजदुर चियामै श्रम गरिरहेका छन् ।

दुईछाक टार्नै समस्या
त्यसो त, इलाम र चिया पर्यायवाची नै बनिसक्यो । ‘इलाम’ भन्नेबित्तिकै आँखा अघिल्तिर चिया नै छाउँछ । हुन पनि पूर्वी इलामका अधिकांश क्षेत्रमा चियाखेती हुन्छ । हरिया कार्पेट बिछ्याएझैं लोभलाग्दा बगान छन् । यसले पूर्वी पहाडका किसानलाई ‘पैसा फल्ने रूख’ मात्र दिएको छैन, आगन्तुकलाई लोभ्याउने दृश्यसमेत दिएको छ । तर, पैसा फल्ने बोट सुम्सुम्याउने मजदुरले पैसा पाउन सकेका छैनन् । छरछिमेक सबैले दसैंका लागि किनमेल गरिसके, चिया मजदुरलाई भने बिहान–बेलुकाको छाक टार्नै समस्या छ ।

शोषणको सिकार !
१९२० सालमा इलामबाट चियाखेतीको व्यावसायिक सुरुवात भएको इतिहास छ । नेपालमा चिया बगान स्थापना भएको १ सय ६० वर्ष भइसकेको छ । त्यसयता चिया श्रमिक सधैं चिया उत्पादनमा घोटिइरहेका छन् । चियामै जिन्दगी सुम्पेर काम गरिरहेका उनीहरूले ज्याला होइन, शोषण पाउँदै आएका छन् ।

खान–लाउनै समस्या
महँगीअनुसारको ज्याला र अन्य सुविधा नपाउँदा श्रमिकलाई खाना–लाउन नै समस्या छ । २०५७ सालमा सरकारले इलाम, कन्याम, सोक्तिम, चिलिमकोट, झापाका बर्ने, बारदसी र टोकला चिया बगान त्रिवेणी संघाई समूहलाई ६५ प्रतिशत हिस्सा उसकै रहनेगरी लिजमा दियो ।

६५ प्रतिशत हिस्सा हुनेगरी ५० वर्षका लागि लिजमा लिएर बगान सञ्चालन भइरहेका छन् । यी बगानमा काम गर्ने मजदुर सेवा सुविधाका लागि सधैं आन्दोलन गर्न बाध्य छन् । आन्दोलन पनि त्यति सहज छैन, ‘कामबाटै निकालिदिने हो’ भन्नेमा चिन्तित बन्दै ज्याला पाउन लड्नुपर्ने बाध्यता छ ।

४ सय ३५ रुपैयाँबाटै गुजारा
नेपाल चिया विकास निगमअन्तर्गत इलाममा सञ्चालित बगान र उद्योगमा कार्यरत मजदुर दैनिक कमाइले हातमुख जोड्न नसक्ने स्थितिमा छन् । उनीहरूको दैनिक ज्याला ४ सय ३५ रुपैयाँ छ, त्यसैबाट बिहान–बेलुका छाक टार्ने र घर व्यवहार चलाउनुपर्ने बाध्यता छ ।

दुई छाक टार्न धौधौ भइरहेका बेला दसैं मनाउन समस्या हुने मजदुरको गुनासो छ । बगानका स्थायी मजदुरलाई दसैं खर्चबापत ७ हजार रुपैयाँ दिने इलाम चिया बगानकी मजदुर नेता सरस्वती चौलागाई बताउँछिन् । बगानबाट टिपेर ल्याई कारखानामा प्रशोधन गरेको चिया मालिकले केजीको हजारौं रुपैयाँमा बेच्ने गर्छन् तर त्यो चिया बनाउने मजदुरले ५ सय रुपैयाँ पनि पाउँदैनन् ।

आफ्ना समस्या राख्न सक्दैनन्
बगानका अस्थायी मजदुरले भने न दसैं खर्च पाउँछन्, न त सधैं काम नै । परिवारमा अन्य पेसा नगर्नेका लागि दसैंभन्दा पनि ‘दशा’झैं हुने भन्दै दुःखसुख मनाउनुपर्ने बाध्यता छ । उनीहरू समस्या छ भनेर बोल्न पनि डराउँछन् । ‘मालिकले थाहा पायो भने कामबाट निकाल्छ कि ?’ भनेर बोल्न सक्दैनन् भने आफ्ना दुःख लुकाएरै काम गरिरहेका हुन्छन् ।

जंगबहादुरको देन
१९२० सालमा इलामबाट चियाखेतीको व्यावसायिक सुरुवात भएको इतिहास छ । तत्कालीन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणा चीन भ्रमणबाट फर्कंदा चिनियाँ जातको चियाको बिरुवा उपहारस्वरूप ल्याएका थिए । सो बिरुवा इलामका तत्कालीन बडाहाकिम गजराजसिंह थापालाई दिएपछि इलामे माटोमा चियाको बोटको बिजारोपण भयो । त्यसपछि पूर्वी पहाडका पाखापखेरा हुँदै अहिले जिल्लाका अधिकांश ठाउँमा खेती भए पनि पछिल्लो समय समस्या झेल्नुपरेका कारण खेती विस्तार हुन सकेको छैन ।

बगान स्थानीयमातहत ल्याउन पहल
स्थानीय सरकारले निजी क्षेत्रलाई लिजमा दिँदै गर्दा मजदुरले सधैं समस्या खेपिरहेको र बगान कुरूप बनाउँदै लगेको भनेर माग राखिरहेका छन् । जिल्लाको इलाम, माई र सूर्योदय नगरपालिकाले झापाका पालिकासमेतको संयुक्त बैठकसमेत राखेर निजी क्षेत्रको चिया बगान स्थानीय सरकारमातहत ल्याउन संघीय सरकारलाई पटकपटक पत्रसमेत पठाइरहेका छन् ।

बजार विस्तारमा प्रयासरत
सूर्योदय नगरप्रमुख दुर्गाकुमार बराल चिया क्षेत्रमा नीतिगत व्यवस्थासमेत गरी गुणस्तर र बजार विस्तारमा प्रयास गरेको बताउँछन् । सूर्योदय चियाको राजधानीसमेत भएकाले उत्पादनदेखि उपभोगसम्मको यात्रा सहज बनाउन प्रयास गरिरहेको उनको दाबी छ ।
‘बेलाबेला तयारी चिया निर्यातमा हुने गरेको समस्या सुल्झाउन पनि स्थानीय सरकारले सघाएको’ नगरप्रमुख बरालको कथन छ ।

भगीरथ भण्डारीले याे समाचार रमजधानी दैनिकमा लेखेका छन् ।

Khabardabali Desk–MB

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

गणतन्त्रमा गुहेकिराको गनाउने ट्यारट्यारको कुनै अर्थ छैनः लेखनाथ न्यौपाने

काठमाडौं । नेकपा माओवादी केन्द्रका नेता लेखनाथ न्यौपानेले गणतन्त्रमा गुहेकिराको गनाउने ट्यारट्यारको कुनै अथ नरहेको बताएका छन् । आईतबारको प्रतिनिधिसभा ...

पाल्पामा मंगलबार सार्वजनिक बिदा

पाल्पा । पाल्पाको सबै स्थानीय तहले मंगलबार सार्वजनिक बिदा दिएका छन् । ४२ औं राष्ट्रिय मगर एकता दिवसका अवसरमा सार्वजनिक बिदा दिइएको हो ।  तानसेन नगर...

म्यानहन्ट इन्टरनेसनल नेपाल २०२४ सम्पन्न

काठमाडौं । राजधानीको ठमेलस्थित क्लब टेनएक्स्मा पुरुष व्यक्तित्व र बौद्धिकतासँग सम्बन्धीत अन्तर्राष्ट्रिय सौन्दर्य प्रतियोगिता म्यानहन्ट इन्टरनेसनल मेल...

अनलाइन डेलिभरी राइडर लुटपाट, डान्सबार सञ्चालक सहित २ जना पक्राउ

काठमाडौं । रातको समयमा अनलाइन फुड डेलिभरी गर्ने राइडरलाई लुटपाट गर्ने गिरोह पक्राउ परेको छ । जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंले राति अनलाइन फुड डेलिभरी गर...

उपचुनाव २०८१ को निर्वाचन कार्यक्रम सार्वजनिक

फागुन २४ देखि दल दर्ता, २४ चैतमा उम्मेदवारी दर्ता

भृकुटीमण्डपमा मिटरव्याज पीडितमाथि प्रहरी हस्तक्षेप हुँदा भाँडियो वार्ता

काठमाडौं । मिटरव्याज पीडितहरुसँग सोमबार हुने निएको वार्ता विथोलिएको छ । गृह मन्त्रालयमा बिहान ११ बजे वार्ता बस्ने भनिएपनि ९ बजे पीडित बसेकै ठाउँमा प्र...

दोहोरो अंकले बढ्यो नेप्से परिसूचक

काठमाडौं  । नेप्से परिसूचक करिब दोहोरो अंकले बढेको छ । सोमबार १३.२८ अंकले बढेको सेयर बजार १९९२.३० विन्दुमा पुगेर बन्द भएको छ । यसदिन ३१४ कम्पनीको ५...

निजगढमा बम विष्फोट हुँदा एकजनाको मृत्यु, ४ जना घाइते

बारा । बाराको निजगढ नगरपालिका–७ सहिद चोकमा आज मध्याह्न वम विष्फाेट हुँदा एक जनाकाे मृत्यु भएकाे छ । विष्फाेटबाट वर्कसपका सञ्चालक निजगढ नगरपालिका ९ का ...

लघुवित्त तथा सहकारी पीडितले गरे संसद् भवन कब्जा

दुई दजर्न बढी पक्राउ

विश्व कीर्तिमान राख्ने हरिबहादुर बुढालाई दाङमा नागरिक अभिनन्दन

दाङ । सगरमाथा चढेर विश्व कीर्तिमान कायम गरेका रोल्पा थवाङका ३८ वर्षीय हरिबहादुर बुढालाई दाङमा भव्य नागरिक अभिनन्दन गरिएको छ । गोर्खा ग्रुप दाङको अगुवा...

अरु धेरै
Vianet Nepal Internet
Right path detel page
Alphabet Education Consultancy

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

Salt Trending Alphabet Education Consultancy Pioneer Software Technologies