विभाजित माओवादीहरुमध्ये को बढी संकटमा ?

काठमाडौं । दशवर्ष सँगै जनयुद्ध लडेका माओवादीहरु शान्तिप्रक्रियामा आएको नौ वर्ष पुग्न लाग्दा झण्डै त्यति नै संख्यामा विभाजन हुँदै गएका छन् । माओवादी पार्टी एकपछि अर्को गर्दै विभाजित हुँदै गएपछि माओवादी आन्दोलन नै संकटमा परेको छ । माओवादी शक्तिहरु विभिन्न टुक्रामा विभाजित भएपछि कमजोर भएको आंकलन गर्दै फेरि एकताको कसरतमा पनि छन् । माओवादी शक्ति कमजोर भएपछि एकताको पहल भइरहे पनि एकता प्रक्रियाले गति लिन सकेको छैन । विभाजित भएका माओवादीहरु आ–आफ्नै अस्तित्वमा रहेका छन् तर ती मध्ये सबैभन्दा बढी संकटमा को छ त ? माओवादीबाट विभाजित भई क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव मणि थापाको बुझाइमा मोहन वैद्य नेतृत्वको नेकपा क्रान्तिकारी माओवादी सबैभन्दा बढी ‘क्राइसिस’मा रहेको छ । उनी भन्छन्–‘एकीकृत माओवादी क्रान्तिबाट विचलित भएको भन्दै एमाओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड भन्दा पनि अगाडिका नेता वैद्यकै नेतृत्वमा पार्टी गठन गरिए पनि त्यो पार्टीले न त क्रान्तिकारी ध्रुविकरण गर्न सक्यो न त क्रान्तिको बाटो नै पहिल्याउन सक्यो ।’ वैद्यले आफूहरुलाई समेत जोड्न नसकेको उनको तर्क छ । थापाले भनेजस्तै दोस्रो संविधानसभा पनि बहिष्कार गरेको वैद्य माओवादीले यतिबेला न त सरकारमा छ न त सदनमा रहेको छ । सरकार र सदनमा नरहेको वैद्य माओवादीले सडकमा समेत आउन नसक्ने अवस्थामा पुगेको छ । एमाओवादीसँग विभाजन भइ नयाँ पार्टी बनाएको चार वर्ष नबित्दै नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ तत्कालै जनयुद्ध शुरु गरिहाल्ने भन्दै एकीकृत क्रान्तिको अवधारणा अघि सार्दै अलग्गिएपछि वैद्य माओवादीमा अर्को संकट उत्पन्न भएको हो । वैद्यले पनि क्रान्ति गर्ने भएनन् भनेर विप्लवले बाटो तताएपछि वैद्य माओवादीको फुटको औचित्य पनि पुष्टी हुन सकेन । पछिल्लो समय माओवादीहरुबीचको एकता जरुरी भएको भन्दै एकता अभियानमा लागेका मणि थापा भन्छन्– ‘एमाओवादी सरकारमा छ, तेस्रो पार्टीको हैसियतमा कुनै पनि रवाफमा ऊ रहेकै छ । विप्लव क्रान्ति गरिहाल्ने भनेर अघि बढेका छन्, भोलि क्रान्ति गर्लान् –नगर्लान उनको आफ्नै रवाफ छ । तर वैद्य माओवादी सरकार, सदन र सडक कहिँ पनि छैन ।’ आफूले बहिष्कार गरेको संविधानसभाबाट मुलुकमा नयाँ संविधान बनेको छ । सरकार र सदनमा मात्र नभएको होइन, वैद्य माओवादीको संगठनसमेत कमजोर रहेको स्वयं उनीहरुकै नेता कार्यकर्ता स्वीकार्छन् । त्यहि गम्भीर संकट टाल्न भन्दै परि थापा नेतृत्वको नेकपा एकीकृतसँग एकता गरिए पनि आफू भन्दा कमजोर पार्टीले संकट टार्न सक्ने सम्भावना झनै रहेन । यहीबीचमा पार्टी एकता नै एकमात्र विकल्प भनिए पनि एकताको बहस चल्दै गर्दा वैद्यमा पार्टी विभाजन नै हुन सक्ने फेरि संकट देखापरेको छ । ‘एकताको विषयलाई लिएर दुई गुट होइन, चार गुट देखा परेको छ’, वैद्य माओवादीका एक केन्द्रीय सदस्य भन्छन्, ‘एउटा पक्ष विनाशर्त एकता गरिहाल्ने भन्ने पक्षमा छ भने अर्को सिद्धान्तनिष्ट एकता हुनुपर्छ भन्ने देखिन्छ । एकथरि यसरी गरिएको एकताले आफूहरु झनै पीडित हुने भन्दै एकता गर्नै नहुने पक्षमा छ भने अर्कोथरी एकता गर्ने कि नगर्ने भन्ने अन्यौलमा देखिन्छ ।’ पार्टी एकताको बहस चल्दै गर्दा एकता तत्कालै भइहाल्छ भन्ने हल्ला पनि ब्यापक फैलियो । तर वैद्य आफै सिद्धान्तनिष्ट एकता हुने अन्यथा एकता नहुने पक्षमा छन् । एकताको चर्चा निकै चलेपछि वैद्यले कसैलाई मन्त्री, प्रधानमन्त्री बनाइदिनका लागि मात्रै एकता नहनुे भन्दै एकताको सस्तो प्रचारबाजी नगर्न केही दिनअघि मात्रै चेतावनी नै दिए । यसले के देखिन्छ भने, वैद्य माओवादीभित्रै एकता गर्ने भनी वैद्यकै भाषामा सस्तो प्रचारबाजी गर्ने नेताहरु छन् । तर वैद्यले यसो भने पनि उनी नै एकता वार्ता गर्न लागि परेका छन् । दुई वर्षअघि नै एकताका लागि भन्दै एमाओवादीसँग ६ बुँदे अवधारणा प्रस्तुत गरिएकोमा पाँच अवधारणामा सहमति भइसकेको स्वयं वैद्यले नै बताउँदै आएका थिए । तर वैशाखमा गएको विनासकारी भूकम्पपछि जेजस्तो भए पनि एकथान संविधान बनाउन भन्दै एमाओवादी कस्सिएपछि एकता वार्ताले हावा खाएको थियो । अहिले पनि एकता वार्ता नजिक नजिक पुगिरहँदा फेरि अवरोधहरु उत्पन्न भएका छन् । स्रोतका अनुसार वैद्यले नमाने पनि एक समूह एकता गर्ने तयारीमै रहेका छन् । देव गुरुङको नेतृत्वमा केही नेताहरु एकता घोषणा गर्ने अन्तिम तयारीमा रहेको वैद्य माओवादीका एक केन्द्रीय सदस्यले जानकारी दिए । रामबहादुर थापा ‘बादल’लाई पम्फा भुसालसँग जोड्ने गरिएको भए पनि उनले एकताको लागि वादलले अगुवाइ गरेको कुरा भने ती केन्द्रीय सदस्यले अस्वीकार गरे । माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएपछि लाभको पद लिएका वैद्यका नेताहरु विनाशर्त एकता गर्ने तयारीमा रहेको स्रोतको दाबी छ । जसको अगुवाई भने देव गुरुङले गरेका छन् ।