राजनीतिक डोब पछ्याउँदै पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र

काठमाडौं । पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहले पृथ्वी जयन्तीका अवसर पारेर एकता र सदाशयताको लागि भन्दै विज्ञप्ति जारी गरे । उनको आशय छ, राष्ट्रिय अखण्डता खल्बलियो भने आफू चुप लागेर बस्न सक्दिन । दश वर्षे जनयुद्ध र ०६२/६३ को १९ दिने जनआन्दोलनको बलमा राजतन्त्रले घुँडा टेकेको थियो । ऐतिहासिक संविधानसभाको चुनावपछि राजतन्त्रको विधिवत अन्त्य गरी गणतन्त्रको स्थापना गरियो । गणतन्त्रको स्थापना गरिएपछि पछिल्लो राजा ज्ञानेन्द्र शाहले गद्दी छाडे । गणतन्त्रलाई स्वीकार्दै उनी दरबार छाडेर गएपछि खुल्ला राजनीति गरेका छैनन् । उनले खुला राजनीति नगरे पनि राजतन्त्रको वकालत गर्नेहरुको राजनीति अहिले पनि अस्तित्वमा छ । राजतन्त्रको वकालत गर्दै आएको एक पार्टी राप्रपा नेपाल त अहिलेको सरकारमा नै सहभागी छ । २४० वर्षको राजतन्त्रको अवधिमा नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्डमा पूर्वराजा वीरेन्द्र शाहको बंश बिनाशपछि राजा बनेका ज्ञानेन्द्रले सात वर्ष शासन गरे । सात वर्ष राज्य सञ्चालन गरेपछि गद्दि छाडेका उनले २०६५ साल जेठ २९ गते पत्रकार सम्मेलन गरी श्रीपेच र राजदण्ड नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरेका थिए । जतिबेला उनले पत्रकार सम्मेलन गरी नारायणहिटी छाडेको घोषणा गर्दै थिए, त्यतिबेला भनेका थिए– श्रीपेच र राजदण्डलाई नेपाल सरकारले चिर काल पर्यन्त सुरक्षित राख्नेछ । राजनीति गर्ने अवसरको खोजीमा नारायणहिटी छाडेपछि ज्ञानेन्द्रले खुल्ला रुपले त्यस्तो कुनै राजनीति गरेको देखिएन । झण्डै सात वर्षको समयसम्म चुपचाप रहेका ज्ञानेन्द्र राजनीति गर्ने सत्ता हातमा लिने अवसरको खोजीमा रहेको पछिल्लो वक्तब्यले प्रष्ट्याएको छ । उनले आफ्नो बक्तब्यमा आफूले जनताको सन्तुष्टीका लागि दरबार छाडे पनि नेपाली घरबाट नछाडेको स्पष्ट गरेका छन् । उनले आफूले घरबार नछाडेको सबैले विचार गर्नुपर्ने कुरा भएकोसमेत बताएका छन् । उनले भनेका छन्– ‘शाहवंशीय राजाहरुले जनताको इच्छा, चाहना र भावनाको कदर गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिँदै राष्ट्रहित र राष्ट्रबासीको सुख, समृद्धि र आत्मीय सन्तुष्टिका निम्ति जनताको नासो जनतालाई सुम्पेर मैले दरबार छोडेको हुँ । तर सवैले विचार गर्नुपर्ने कुरा हो की मैले नेपाली घरवार छाडेको छैन । अनि नेपाल र नेपालीको आधारको भार पनि परित्याग गरेको छैन ।’ मुलुकको गम्भीर अवस्थामा आफूले कुनै कदम चाल्न सक्ने उनको प्रष्ट संकेत छ । संघीयतालाई अस्वीकार गर्ने अभिब्यक्ति असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान अनुसार मुलुक संघीय राज्य संरचनामा अघि बढेको छ । तर सीमांकनको विषयलाई लिएर चार महिनाभन्दा बढी समयदेखि तराई–मधेसमा आन्दोलन ब्याप्त रहेको  अवस्था रहेको छ । मुलुकमा ब्याप्त असन्तोषलाई ज्ञानेन्द्रले चिन्ता पनि ब्यक्त गरेका छन् । उनको यो चिन्तासँगै अहिलेको मुलुको विधि ब्यवस्थाले जनताले नरुचाएको रुपमा अथ्र्याएका छन् । ‘अहिले विधि व्यवस्था, भू–रचना र शासन प्रशासनका कुरालाई लिएर जे जस्ता वखेडा खडा भएका छन्, यो कदापी राम्रो कुरा होइन,’ उनको चिन्ता छ, ‘आपसी सद्भाव खल्बलिएर जनसाधारणको जीवन व्यवहारमा जस प्रकार आर्थिक संकट, चरम महंगी, अभाव, अनुत्पादन र वाह्य निर्भरतावाट यतिखेर थप मार परिरहेको छ ।’ संघीय संरचनको विषयलाई भूरचना भन्ने उल्लेख गर्दै संघीयता नस्वीकार्ने संकेत गरेका छन् । जनमत संग्रहको संकेत उनले आपसी सदभाव खल्बलिएर मुलुक अवस्था गम्भीर बनेको भन्दै राजतन्त्रको भूमिको खोज्ने समय आएको समेत स्पष्ट गरेका छन् । उनले राजतन्त्रको भूमिका र अहिलेका राजनीतिक दलका नेताहरुको भूमिको खोजी गर्दै जनमत संग्रहको संकेत गरेको देखिन्छ । ‘अब नेपाली जनताले को–कसबाट के कस्तो दायित्व भूमिका र भरोसा चाहेका छन्, खुलस्त हुनु पर्दछ भन्ने समयको माग छ ।’– ज्ञानेन्द्रको वक्तब्यमा छ । सीमांकनको विषयमा मुलुकमा देखिएको पछिल्लो राजनीतिक अवस्थासँगै आधुनिक राष्ट्र निर्माता पृथ्वीनारायणको स्मण गर्दै ज्ञानेन्द्रले राष्ट्रिय एकताको सन्देशसँगै दिएको अभिब्यक्ति निकै अर्थपूर्ण र कुटनीति रहेको छ ।