गर्मीमा ‘पानी मात्र’ भर पर्नु जोखिमपूर्ण—डिहाइड्रेसनबाट बच्न जान्नैपर्ने उपायहरू

काठमाडौं । तापक्रम बढ्दै जाँदा धेरैले “धेरै पानी पिए पुग्छ” भन्ने सोच्छन्। तर स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू भन्छन्—गर्मीमा पानी मात्रै पर्याप्त हुँदैन, शरीरलाई चाहिन्छ नुन (इलेक्ट्रोलाइट्स) र सन्तुलित तरल पनि।

गर्मीका कारण शरीरबाट पसिनामार्फत पानीसँगै सोडियम, पोटासियमजस्ता महत्त्वपूर्ण तत्वहरू पनि बाहिरिन्छन्। यही असन्तुलनले Dehydration (डिहाइड्रेसन) निम्त्याउँछ, जसले चक्कर, थकानदेखि गम्भीर अवस्थामा बेहोससम्म गराउन सक्छ।

किन हुन्छ डिहाइड्रेसन?

• कडा घाममा लामो समय बस्दा
• अत्यधिक पसिना आउने अवस्था
• पखाला वा बान्ता हुँदा
• क्याफिन वा मदिरा बढी सेवन गर्दा
• केही औषधिको असरले धेरै पिसाब लाग्दा

चिन्ने सजिलो संकेत

• अत्यधिक तिर्खा लाग्नु
• गाढा पहेँलो पिसाब
• मुख, ओठ र जिब्रो सुक्खा हुनु
• चक्कर लाग्नु वा कमजोरी महसुस हुनु
• आँखा गढेजस्तो देखिनु

यस्ता लक्षण देखिए भने शरीरमा पानी मात्र होइन, नुनको पनि कमी भइरहेको संकेत हो।

समाधान: पानीसँगै ‘सन्तुलित तरल’

विशेषज्ञका अनुसार गर्मीमा:

• सादा पानीसँगै झोलिलो पदार्थ (जुस, मोही, सर्बत) पिउनुपर्छ
• नुन र चिनीको सन्तुलन भएको ORS (जीवनजल) अत्यन्त प्रभावकारी हुन्छ
• एकैपटक धेरै पानी नपिई, बिस्तारै–बिस्तारै पिउनु राम्रो

के खाने, के नखाने?

• खरबुजा, काँक्रो, सुन्तला, अङ्गूरजस्ता पानीयुक्त फलफूल बढी खानु
• चिल्लो र बाहिरी खाना सकेसम्म कम गर्नु
• नुन मिसिएको मोही वा उखुको रस उपयोगी हुन्छ

बालबालिकामा झन् जोखिम

गर्मीमा खेल्दा बालबालिकाले तिर्खा बेवास्ता गर्छन्, जसले डिहाइड्रेसनको जोखिम बढाउँछ।

• बाहिर जाँदा पानी बोकेर पठाउने
• दिउँसो १०–४ बीच घाममा खेल्न नदिने
• हल्का कपडा लगाउने
• लक्षण देखिए तुरुन्त ORS दिने

किन गम्भीर?

शरीरको करिब ६०–७०% भाग पानीले बनेको हुन्छ। यो सन्तुलन बिग्रिए मेटाबोलिज्म, सासप्रश्वास र दिमागसम्म असर पर्न सक्छ। चरम अवस्थामा ज्यानसमेत जोखिममा पर्न सक्छ।

 गर्मीमा “पानी धेरै पिउ” भन्ने सल्लाह अपूरो छ—सही सल्लाह हो, पानी + इलेक्ट्रोलाइट्स + सन्तुलित आहार।