कांग्रेसमा ज्वाइँ–ससुराबीच शक्ति सन्तुलन: किन रोके गगन थापाले अर्जुननरसिंह केसी लाई?

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसभित्र नेतृत्व चयनको बहस फेरि एकपटक रोचक मोडमा पुगेको छ। बाहिरबाट हेर्दा यो सामान्य ‘पद बाँडफाँड’ जस्तो देखिए पनि भित्रभित्रै यो शक्ति, छवि र भविष्यको राजनीति जोडिएको विषय हो—जहाँ ज्वाइँ गगन थापा र ससुरा अर्जुननरसिंह केसी बीचको सम्बन्धसमेत राजनीतिक समीकरणमा मिसिएको छ।

दोस्रो पटक दोहोरिएको इतिहास

यो पहिलो घटना होइन। कांग्रेसको १३ औँ महाधिवेशनमै दुवै एउटै पद—महामन्त्री—का लागि प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए। त्यतिबेला ससुरा–ज्वाइँबीचको प्रतिस्पर्धा चर्चाको विषय बन्यो। अन्ततः दुवै हारेर शशांक कोइराला विजयी भए।

त्यो परिणामले एउटा संकेत दिएको थियो । यदि एउटै खेमामा मत विभाजन नहुने हो भने नतिजा फरक हुन सक्थ्यो।

अहिलेको खेल: छवि विरुध्द सम्बन्ध

हालैको संसदीय दलको नेता चयन प्रक्रियामा पनि केसीको नाम अगाडि आएको थियो। अनुभव, सिनियारिटी र पुरानो राजनीतिक हैसियतका आधारमा उनले दाबी गर्न सक्ने अवस्था थियो।  तर, यहाँ आएर गगन थापा को ‘राजनीतिक गणित’ हावी भयो।

थापाका लागि सबैभन्दा ठूलो जोखिम के थियो भने,  यदि उनले आफ्नै ससुरालाई दलको नेता बनाए, त्यसलाई “नातावाद” (nepotism) को रूपमा व्याख्या गरिन सक्थ्यो। अर्थात्, “योग्य भएकाले होइन, आफ्ना मान्छे भएकाले पद दिलायो” भन्ने आरोप । यो आरोप भविष्यको नेतृत्व यात्राका लागि भारी पर्न सक्थ्यो।

किन रोजे अर्को विकल्प?

यही सन्दर्भमा थापाले सहमतिमै अन्य नेताको नाम अघि सारे । विशेषतः भीष्मराज आङ्देम्बे जस्ता व्यक्तिलाई ।  यसको अर्थ उनले निजी सम्बन्धभन्दा पार्टी सन्देशलाई प्राथमिकता दिए आफूलाई “सिस्टमेटिक नेता” का रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरे भविष्यमा ठूलो नेतृत्व (सभापति/प्रधानमन्त्री) दाबी गर्न ‘क्लिन इमेज’ जोगाए

केसीको दृष्टिकोण

अर्जुननरसिंह केसी स्वयंले पनि सार्वजनिक रूपमा एउटा महत्वपूर्ण कुरा भनेका छन् । उनी गगन थापाको कारण राजनीतिमा आएका होइनन्।  यसले के संकेत गर्छ भने  उनले आफ्नो राजनीतिक हैसियतलाई स्वतन्त्र रूपमा हेर्न चाहन्छन्, पारिवारिक सम्बन्धको छायाँमा होइन।

भावना होइन, रणनीति

यो घटनालाई केवल “ज्वाइँले ससुरालाई रोके” भनेर बुझ्दा अधुरो हुन्छ । वास्तवमा यो  छवि जोगाउने प्रयास, आन्तरिक शक्ति सन्तुलन मिलाउने खेल र भविष्यको नेतृत्वका लागि रणनीतिक चाल थियो । राजनीतिमा सम्बन्धभन्दा ‘सन्देश’ ठूलो हुन्छ। र यही सन्देश दिन खोजेका देखिन्छन् गगन थापा।

यो निर्णयले उनलाई दीर्घकालीन रूपमा बलियो बनाउँछ, वा पार्टीभित्र नयाँ असन्तुष्टि जन्माउँछ ? भन्ने  प्रश्न बाँकी छ ।