‘१८० मतको काकताली’देखि ‘खाकी रवाफ’सम्म: सांसदको व्यवहारले उठायो गम्भीर प्रश्न

ओखलढुंगा । कहिलेकाहीँ राजनीतिमा परिणामहरू यस्ता आउँछन्, जसले केवल जित–हार मात्रै होइन, त्यसपछिको चरित्रलाई पनि परिक्षणमा राख्छ। गतज फागुनको निर्वाचन परिणाम त्यसैको एउटा उदाहरण बन्यो । जम्मा १८० मतको प्राविधिक ‘काकताली’ले समानुपातिकको बाकसबाट निस्किएको गणनाले ओखलढुंगामा विश्वराज पोख्रेललाई ५ मतको झिनो अन्तरले विजयी बनायो।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका तर्फबाट प्रतिनिधिसभामा पुगेका उनीसँग जनताले ‘नयाँ शैली’, ‘नयाँ सोच’ र ‘संयमित नेतृत्व’ को अपेक्षा गरेका थिए। तर, पछिल्लो एउटा घटनाले त्यो अपेक्षामाथि नै गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ।

विद्यालय पुग्दा देखियो ‘पुरानै शैली’

केही दिनअघि जिल्ला भ्रमणका क्रममा सांसद पोख्रेल जिल्लाकाे खिजिदेम्बा गाउँपालिका अन्तर्गत पर्ने चण्डेश्वरी माध्यमिक विद्यालय पुगे। सामान्य कार्यक्रम जस्तो देखिएको यो भ्रमण त्यतिबेला विवादमा आयो, जब विद्यालयका प्रधानाध्यापक शान्तबहादुर मगर गेटसम्म स्वागत गर्न नआएको विषयमा उनले सार्वजनिक असन्तुष्टि व्यक्त गरेको आरोप लाग्यो।

प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार, उनले प्रधानाध्यापकलाई सबैका अगाडि कडा शब्दमा प्रतिक्रिया दिए। त्यो क्षण केवल एक व्यक्तिमाथिको टिप्पणी थिएन, बरु शिक्षक समुदायमाथि गरिएको व्यवहारका रूपमा व्याख्या हुन थाल्यो।

विद्यालय जहाँ ज्ञान बाँडिन्छ, अनुशासन सिकाइन्छ र भविष्य तयार गरिन्छ त्यहीँ पुगेर जनप्रतिनिधिबाट देखिएको यस्तो व्यवहारले धेरैलाई असहज बनायो।

शिक्षकको सम्मान कि ‘औपचारिकता’को दबाब?

नेपालको सामाजिक संरचनामा शिक्षकलाई ‘गुरु’ मानिन्छ । जसले केवल अक्षर चिनाउने होइन, जीवनको बाटो देखाउने काम गर्छ। यस्तो अवस्थामा जनप्रतिनिधि विद्यालय पुग्दा शिक्षकले गेटमै उभिएर स्वागत गर्नैपर्छ भन्ने सोच धेरैका लागि अस्वीकार्य छ।

प्रअले आफ्नो कार्यकक्षमा बसेर स्वागत गर्नु सामान्य प्रशासनिक अभ्यास हो। तर त्यसलाई ‘अपमान’ का रूपमा व्याख्या गरिनु, आलोचकहरूको नजरमा, नेतृत्वमा आवश्यक पर्ने संयमता र संवेदनशीलताको अभावको संकेत हो।

धेरैले यसलाई “पदको प्रभाव भन्दा मानसिकता ठूलो” भन्ने उदाहरणका रूपमा पनि हेरेका छन्।

‘खाकी’ अनुभव र लोकतान्त्रिक जिम्मेवारीबीचको द्वन्द्व

पूर्व एआइजीको रूपमा लामो सेवा गरेका पोख्रेल प्रशासनिक कठोरता र अनुशासनमा अभ्यस्त हुनु स्वाभाविक हो। तर, प्रहरी संरचना र राजनीतिक नेतृत्वबीच ठूलो भिन्नता छ।

प्रहरी सेवामा आदेश चल्छ, तर लोकतन्त्रमा संवाद चल्छ, सायद याेकुराकाे ज्ञान उनमा नभफएफर पनि हाेला ।  प्रहरीमा अनुशासन अनिवार्य हुन्छ, तर राजनीतिमा सम्मान अर्जन गर्नुपर्छ। यति कुरा उनले बुझट्ट्नु पर्ने हाे ।

यही सन्तुलन कायम गर्न नसक्दा अहिलेको विवाद जन्मिएको धेरैको बुझाइ छ। आलोचकहरू भन्छन् “खाकीको रवाफ संसद् भित्र होइन, व्यवहारमा नम्रता भएर देखिनुपर्छ।”

‘नयाँ राजनीति’को परीक्षा

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ले उदाएको बेला ‘पुरानो शैलीको अन्त्य’ र ‘सुशासन’ को नारा दिएको थियो। त्यही नारा बोकेर आएका प्रतिनिधिबाट यस्तो व्यवहार देखिँदा प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठेको छ । के नयाँ अनुहारले पुरानै संस्कार दोहोर्याउँदै छन्? या सत्तामा पुगेपछि व्यवहार बदलिन्छ भन्ने पुरानै धारणा फेरि प्रमाणित हुँदैछ?

सामाजिक सञ्जालमा व्यापक प्रतिक्रिया देखिएको छ। कतिपयले यसलाई “सामान्य घटना” भनेका छन् भने धेरैले “जनप्रतिनिधिको चरित्रसँग जोडिएको गम्भीर विषय” मानेका छन्।

अबको बाटो: माफी, स्पष्टता कि मौनता?

यो विवादपछि तीन सम्भावित बाटो देखिन्छ 

१. सार्वजनिक माफी: यदि घटना वास्तविक हो भने, माफी माग्नुले विवाद कम गर्न सक्छ र नेतृत्वको परिपक्वता देखाउन सक्छ।

२. दलभित्र छानबिन: पार्टीले आफ्नो ‘सुशासन’ को प्रतिबद्धता प्रमाणित गर्न स्पष्टीकरण माग्न सक्छ।

३. मौनता: घटनालाई बेवास्ता गरिएमा आलोचना अझै बढ्ने सम्भावना रहन्छ।

जनताको अपेक्षा: पद होइन, व्यवहार

५ मतको अन्तरले जित्नु भनेको जनताको ठूलो विश्वासको संकेत नभए पनि ठूलो जिम्मेवारी भने अवश्य हो। यस्तो अवस्थामा जनप्रतिनिधिबाट अपेक्षा हुन्छ विनम्रता संवाद र सम्मानजनक व्यवहार ।  राजनीति केवल पद प्राप्त गर्ने माध्यम होइन, विश्वास कायम राख्ने प्रक्रिया पनि हो।

‘काकताली’ जित टिकाउन व्यवहार चाहिन्छ

विश्वराज पोख्रेल को संसद् यात्रा एउटा अनौठो संयोगबाट सुरु भयो। तर त्यो यात्रा कसरी अगाडि बढ्छ भन्ने कुरा अब उनको व्यवहारले निर्धारण गर्नेछ।

‘खाकी’ को अनुभवले उनलाई कठोर बनाएको हुन सक्छ, तर लोकतन्त्रमा कठोरता भन्दा संवेदनशीलता ठूलो शक्ति हो।

विद्यालयको एउटा सानो घटनाले ठूलो बहस जन्माएको छ । अब हेर्न बाँकी छ, यो बहसले सुधारको बाटो खोल्छ कि विवादकै चक्रमा घुमिरहन्छ।