झुप्रा खोलाबाट सिंहदरबारसम्म: गिटी कुट्दै हुर्काएकी छोरी मन्त्री बन्दा आमाबुवाको आशा

काठमाडौं। महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रीका रूपमा सीता वादीले शपथ लिँदै गर्दा सुर्खेतको झुप्रा खोलामा भने फरक दृश्य थियो। त्यहाँ उनकी आमा पार्वती वादी टेलिभिजनमार्फत छोरीको शपथग्रहण हेरिरहेकी थिइन्। छोरीलाई पर्दामा देख्दा उनी भावुक बनिन्।

झुप्रा खोला किनारमा गिटी कुट्दै र बालुवा छान्दै जीवन धान्दै आएका गोपाल र पार्वती वादीका लागि छोरी मन्त्री बन्नु कल्पनाभन्दा बाहिरको घटना थियो। उनीहरू भूमिहीन छन्। खेतीपाती छैन। बसोबास गरिरहेको जमिनको लालपूर्जा पनि छैन। जीविकोपार्जनका लागि आज पनि गिटी कुट्ने र बालुवा छान्ने काम जारी छ।

फोनमार्फत कुराकानीमा पार्वतीले भनिन्, “हामीजस्ता गरिबले यस्तो दिन देखौँला भनेर सोचेकै थिएनौँ। छोरी मन्त्री हुँदा निकै खुसी लागेको छ।”

गिटी–बालुवाबाट अक्षरसम्म

पार्वती औपचारिक शिक्षाबाट वञ्चित रहिन्। तर छोरीलाई पढाउने दृढ अठोट भने छोडिनन्। “झुप्राको बास भए पनि गिटी कुटेरै भए पनि पढाउँछु भन्ने सोच थियो,” उनले भनिन्।

सीता सानैदेखि पढाइमा अब्बल थिइन्। ४ कक्षादेखि ९ कक्षासम्म उनलाई पढाएका शिक्षक गेहेन्द्रप्रसाद दाहालका अनुसार उनी मेधावी विद्यार्थीमा पर्थिन्। २०६० सालतिर बुवा गोपालको साथमा विद्यालय भर्ना भएकी सीताले त्यसपछि पढाइमा निरन्तरता पाइन्।

शिक्षा विभागमार्फत वादी समुदायका लागि छुट्टै छात्रवृत्ति व्यवस्थाको पहल पनि त्यही समयमा गरिएको थियो। २०५७ सालदेखि वादी समुदायले अलग्गै छात्रवृत्ति पाउन थालेको दाहालले बताए। “उनी मन्त्री बनेको सुन्दा गर्व लागेको छ,” उनले भने।

उच्च शिक्षा अध्ययनका क्रममा सीता ‘ज्योतिको घर’ नामक संस्थाको सहयोगमा अघि बढिन्। उनले राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर (मास्टर्स) उत्तीर्ण गरेकी छन्। 

परिवारको पृष्ठभूमि र संघर्ष

सीता परिवारकी जेठी छोरी हुन्। उनका दुई भाइ र एक बहिनी छन्। उनीहरू काठमाडौंमा बस्छन्। तर आमाबुवा अझै पनि झुप्रा खोलामै छन्।

गोपाल वादीले आठ कक्षासम्म अध्ययन गरेका थिए। वैदेशिक रोजगारीका लागि ऋण लिएका उनी एजेन्टको ठगीमा परे। त्यसको मानसिक असरसमेत परेको पार्वती बताउँछिन्। “छोरीको सफलताले उहाँको अवस्था पनि सुधारिन्छ कि भन्ने लागेको छ,” उनले भनिन्।

समुदायको आशा

झुप्रा खोलाको वादी समुदायबाट डिग्री उत्तीर्ण गर्ने पहिलो व्यक्ति नै सीता हुन्। अहिले पनि गरिबीका कारण धेरै बालबालिका पढ्न नसकेको पार्वतीको भनाइ छ।

छोरी मन्त्री बनेपछि समुदायले स्वास्थ्य, शिक्षा र आवासको मुद्दामा ध्यान दिनुपर्ने अपेक्षा गरेको छ। पार्वतीले भनिन्, “हामीलाई यही बस्तीमा लालपूर्जा दिनुपर्‍यो, होइन भने वैकल्पिक बसोबासको व्यवस्था हुनुपर्‍यो।”

सीता राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट दलित क्लस्टरअन्तर्गत समानुपातिक सांसद बनेकी हुन्। उनी वादी समुदायबाट मन्त्री बन्ने पहिलो व्यक्ति हुन्

‘काम त गर्नैपर्छ’

छोरी मन्त्री बने पनि दैनिकी भने उस्तै छ। “गिटी–बालुवा नगरी कसरी चल्छ र ? झुप्रामा पानी बाहेक सबै किन्नुपर्छ,” पार्वती भन्छिन्। परिवारमा अझै पढ्दै गरेका सदस्य छन्। स्वास्थ्य र जीवनयापनका लागि आम्दानी आवश्यक छ।

झुप्रा खोलाबाट सिंहदरबारसम्म पुगेकी सीताको यात्राले एक परिवार मात्र होइन, सिंगो वादी समुदायलाई आशावादी बनाएको छ। अब ती आशाहरू नीतिगत निर्णय र व्यवहारिक परिवर्तनमा कति रूपान्तरण हुन्छन्, त्यसतर्फ सबैको नजर छ।