किन पर्दैनन् दलहरूको प्राथमिकतामा महिला ?

काठमाडौं ।   प्रतिनिधिसभाको १६५ प्रत्यक्ष निर्वाचन क्षेत्रमध्ये ३१ क्षेत्रमा एक जना पनि महिला उम्मेदवार नउत्रिएको तथ्यांकले देखाएको छ। समग्रमा प्रत्यक्षतर्फ ३ हजार ४०६ उम्मेदवार मैदानमा हुँदा ३ हजार १७ पुरुष, ३८८ महिला र अन्य समूहका १ जना मात्रै छन्। अर्थात् महिला उम्मेदवारी जम्मा ११.३९ प्रतिशतमा सीमित छ।

यो अवस्था संयोग होइन, दलहरूको उम्मेदवार छनोट प्रक्रियामा महिलाप्रति देखिएको प्राथमिकताको परिणाम हो भन्ने विश्लेषण बलियो देखिन्छ।

कोशी प्रदेश : ९ क्षेत्रमा महिला शून्य

ताप्लेजुङ, पाँचथर, भोजपुर, धनकुटा, मोरङ–२, मोरङ–३, खोटाङ, उदयपुर–१ र उदयपुर–२ मा महिला उम्मेदवार छैनन्। यी अधिकांश क्षेत्रमा दलीय उम्मेदवार मात्रै छन्, तर कसैले पनि महिलालाई टिकट दिएनन्। कोशीमा ४३६ पुरुष उम्मेदवार हुँदा महिला केवल ५८ जना छन्।

मधेश : रौतहट–२ मा महिला शून्य

मधेश प्रदेशमा रौतहट–२ मा २६ उम्मेदवार सबै पुरुष छन्। प्रदेशभर भने ९१८ पुरुषको तुलनामा महिला १०९ जना मात्रै छन्।

बागमती : ३ क्षेत्रमा महिला छैनन्

काभ्रे–१, सिन्धुली–१ र नुवाकोट–२ मा महिला उम्मेदवार शून्य छन्। यी क्षेत्रहरूमा अधिकांश दलीय उम्मेदवार भए पनि महिलाले अवसर पाएनन्। बागमतीमा ६२३ पुरुष र १०८ महिला उम्मेदवार छन्।

गण्डकी : स्याङ्जा–१, स्याङ्जा–२ र म्याग्दीमा पुरुष मात्रै उम्मेदवार छन् । गण्डकी प्रदेशमा २०३ पुरुष र ३१ महिला उम्मेदवार छन्। तीन क्षेत्रमा महिलाको उपस्थिति शून्य छ।

लुम्बिनी : ४ क्षेत्रमा महिला शून्य

कपिलवस्तु–३, रोल्पा, दाङ–१ र बाँके–२ मा महिला उम्मेदवार छैनन्। प्रदेशभर ५२९ पुरुष र ५३ महिला उम्मेदवार छन्।

कर्णाली : ४ क्षेत्रमा महिला अनुपस्थित

मुगु, कालीकोट, जाजरकोट र सुर्खेत–१ मा महिला उम्मेदवार छैनन्। कर्णालीमा १२० पुरुष र ११ महिला उम्मेदवार छन्।

सुदूरपश्चिम : ७ क्षेत्रमा महिला शून्य

बाजुरा, अछाम–१, अछाम–२, बझाङ, दार्चुला, बैतडी र डडेलधुरामा पुरुष मात्रै उम्मेदवार छन्। प्रदेशमा १८८ पुरुष र १८ महिला उम्मेदवार छन्।

महिला उम्मेदवार : स्वतन्त्र बढी, दलका कम

३८८ महिला उम्मेदवारमध्ये १५७ स्वतन्त्र छन् भने २३१ मात्रै दलीय। यसले दलहरूले महिलालाई टिकट दिन अनुदार रहेको संकेत गर्छ।

ठूला दलहरूबाट महिला उम्मेदवारी अत्यन्त न्यून रहेकाे  छ । जसमा नेपाली कांग्रेस  ११, कपा एमाले — १०, नेकपा — १२, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी — १६, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी — ८, जसपा — ८ रहेका छन  ।

यता नेपाल मजदुर किसान पार्टी (५४) र मंगोल नेसनल अर्गनाइजेसन (१५) जस्ता दलबाट अपेक्षाकृत धेरै महिला उम्मेदवार देखिन्छन्।

नुनी रूपमा समानुपातिक प्रणालीमार्फत महिलाको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिए पनि प्रत्यक्षतर्फ दलहरूको व्यवहारले महिला सहभागितालाई गम्भीर रूपमा सीमित गरेको देखिन्छ। ३१ क्षेत्रमा महिला उम्मेदवार नै नहुनु प्रतिनिधित्वको प्रश्न मात्रै होइन, राजनीतिक इच्छाशक्तिको पनि प्रश्न हो।