चाडपर्वको चटारो : महिलामा कामको दोहोरो दबाब

टीकापुर । दशैं–तिहार जस्ता चाडपर्व आउँदा देशविदेशमा रहेका परिवारका सदस्य घर फर्कने परम्परा छ । यस समयमा परिवार एकत्रित भई उत्सव मनाइन्छ, तर महिलाका लागि भने यो समय थप घरायसी बोझ बोक्नुपर्ने कालखण्ड बन्ने गरेको छ ।

भजनी नगरपालिकाकी साधना साउदका लागि यसपटकको दशैं विशेष थियो । दुई वर्षपछि विदेशमा रहेका श्रीमान् घर फर्किएका छन् । आफन्त र पाहुनाले घर भरिएको छ । तर उनी भने बिहान सबेरैदेखि राति अबेरसम्म निरन्तर घरायसी काममै व्यस्त छिन् । “श्रीमान्सँग घुम्ने योजना थियो, तर बिहान ४ बजेदेखि राति ११ बजेसम्म कामै सकिँदैन । रमाउने सबै छन्, काम मेरो जिम्मामा मात्र छ,” साधनाले भनिन् ।

यस्तै अनुभव टीकापुरकी द्रोपती तिमिल्सिनाले पनि गरिन् । उनी भन्छिन्, “दशैं, तिहार बिदामा पुरुषहरू फुर्सदिला देखिन्छन्, तर महिला भने भान्सादेखि पाहुनाको स्वागतसम्म निरन्तर व्यस्त हुन्छन् । महिलाले पनि नयाँ ठाउँ घुम्ने, अध्ययन गर्ने वा आफ्नै लागि समय छुट्याउने अवसर पाउनुपर्छ ।”

कामकाजी महिलालाई झनै दोहोरो जिम्मेवारी थपिने कुरा जानकी कुँवरको अनुभवमा पनि स्पष्ट हुन्छ । “घरायसी काम र अफिस दुवै व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुँदा चाडपर्वमा महिलालाई अझै धेरै दबाब हुन्छ । यस्तो बेला परिवारका सबै सदस्यले सहयोगी बन्नु जरुरी छ,” उनले भनिन् ।

अधिकारकर्मीहरूले यो अवस्था समाजमा गहिरो रूपमा जरा गाडेको पितृसत्तात्मक सोचाइको परिणाम भएको औंल्याएका छन् । महिला अधिकारकर्मी कौशल्या खनाल भन्छिन्, “सानैदेखि छोराछोरीलाई बराबरी कामको संस्कार नदिँदा अहिले महिलाले बोझ भोग्नुपरेको हो । अब आमा–बुबा दुवैले छोराछोरीलाई समान रूपमा घरायसी काम सिकाउनुपर्छ ।”

अर्की अधिकारकर्मी चन्द्रावती शर्माले चाडपर्वका नाममा पुरुषहरू जुवा–तास, मदिरा जस्ता गतिविधिमा लाग्दा पारिवारिक तनाव र हिंसा बढ्ने चेतावनी दिइन् ।

स्वास्थ्यकर्मी हेमा ज्ञवालीले चाडपर्वको समयमा महिलाले आफ्नो स्वास्थ्यप्रति सचेत रहनुपर्ने बताइन् । “चाडपर्व सबैका लागि हो । सबै मिलेर काम बाँडफाँड गर्नुपर्छ । महिलाले पनि तनाव नलिई ध्यान, योगजस्ता अभ्यासमा समय दिनुपर्छ । त्यसो गरेमा परिवार र समाज दुवै खुसी हुन्छन्,” उनले भनिन् ।