सुनको घट्यो मूल्य, अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव र स्थानीय चुनौतीहरू

काठमाडौं । नेपाली बजारमा बिहीबार सुन र चाँदीको मूल्य दुबै घटेको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार छापावाल सुनको मूल्य बुधबार तोलामा रू. २ लाख १६ हतजतार १०० रहेको थियो, तर बिहीबार त्यो घटेर रू. २ लाख १५ हजतताभर २०० प्रति तोला पुगेको छ । बराबरीमा, चाँदीको मूल्य बुधबार तोलामा रू. २ हजततार ५ सय ५० थियो, जुन बिहीबार रू. २ हजततार ५ सय २० रुपैयामा झरेको छ।

यो मूल्य घटावट केवल स्थानीय खिचातानीको परिणाम होइन, विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय र आवक-आपूर्तिका कारणले प्रेरित छ:

विश्व बजारमा सुनको मूल्यमा हालै केही गिरावट आएको छ, जसले आयात गर्ने देशहरूमा मूल्य समायोजनको दबाव सिर्जना गरेको छ। नेपालले सुन पूर्ण रूपमा आयातमा भर पर्नु भएको देश हो, त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको ग्रोथ, ब्याज दर, मुद्रास्फीतिको अपेक्षा र अन्य आर्थिक अस्थिरताहरूले घरेलु मूल्यमा असर गर्छ। 

नेपाली रुपैयाँ कमजोर हुँदा सुन आयात महँगो पर्छ। हालैको दिनहरूमा डलरसँगको विनिमय दरले सुनको आयात लागत बढाएको थियो, तर केही समयका लागि बजारमा केही थोरै राहत ल्याएको हुन सक्छ जसले मूल्य घटाउने दिशामा काम गरेको हो। 

उच्च मूल्यका कारण सामान्य उपभोक्ताहरू र अझ मध्यम वर्गका मानिसहरू सुन खरीद गर्न संकोच गरिरहेका छन्। विशेष गरी चाड-पर्व र विवाह सिजन अघि सुनको माग सामान्यतया बढ्छ, तर यस वर्ष माग अपेक्षाकृत कम रहेको छ। सुनको मूल्य धेरै पटक रेकर्ड तोड्न पुगे पनि खरिदकर्ता तौल-काम गर्ने सुनटुकु सुन उत्पादन र सजावट कम-दक्षता हुने भए तापनि अपेक्षित बजार गतिविधि कम देखिएको छ। 

नेपालमा सुनको आयातमा लाग्ने मुद्रांक, भन्सार शुल्क, लगानी तथा व्यापारकर्ताहरूलाई लाग्ने अतिरिक्त खर्चहरूले पनि उपभोक्तालाई असर गरेको छ। केही नीतिहरूले सुनको मूल्यलाई आभासी रूपमा दबाब दिएर घटाउने काम गर्न सक्छ। 

खपत घट्ने सम्भावना — सुनको मूल्य लगातार उच्च हुँदा परिवारहरू सुनको सजावट आदि कम किन्ने अवस्था आउन सक्छ, जुन बजारलाई प्रभाव पार्नेछ।

आयात घट्ने तथ्य — पछिल्लो वर्ष सुन आयातमा प्रमुख गिरावट आएको छ। इससे सरकारको राजस्वमा असर पर्नेछ र विदेशी मुद्रा प्रयोगमा समेत नियन्त्रण पर्नेछ। 

स्मगलिङ र अनौपचारिक बजारको वृद्धि — अधिक दस्तावेज, भन्सार शुल्क र अपेक्षाकृत उच्च मूल्यका कारण सुन अनौपचारिक मार्गबाट आयात हुने प्रवृत्ति समेत बढेको बताइन्छ। 

उपभोक्ताको विकल्प छनोट — सुन महँगो भएपछि उपभोक्ताहरू चाँदी, सुन-प्लेटेड आभूषण वा कम तौलको सुनमा आँखा लगाउन थालेका छन्। 

आजको सुन/चाँदीको मूल्य घट्नु त्यो संकेत हो कि बजारमा केही अस्थायी सुधार वा अन्तर्राष्ट्रिय दबावले घरेलु मूल्यलाई थोरै स्थिरता दिएको छ। तर दीर्घकालीन रूपमा सुनको मूल्य फेरि बढ्न सक्छ यदि अन्तर्राष्ट्रिय बुलियन बजार फेरि जोखिमपूर्ण परिस्थितिमा प्रवेश गर्छ, विदेशी मुद्रा दर फेरि कमजोर हुन्छ, या मांग पुनः बढ्छ।