आज बीपी स्मृति दिवस: मेलमिलापका नायकलाई सम्झँदै कांग्रेस

काठमाडौं । नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री, नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेता तथा प्रजातान्त्रिक समाजवादका प्रवर्तक विश्वेश्वरप्रसाद (बीपी) कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवस आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ। २०३९ साल साउन ६ गते घाँटीको क्यान्सरका कारण उनको निधन भएको थियो। त्यसयता प्रत्येक वर्ष साउन ६ गतेलाई बीपी स्मृति दिवसका रूपमा मनाउने परम्परा रहिआएको छ।

नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना, नागरिक स्वतन्त्रता र राष्ट्रिय एकताको पक्षमा आजीवन संघर्ष गरेका बीपी नेपाली राजनीतिक इतिहासका प्रभावशाली नेतामध्ये एक मानिन्छन्। उनले राणा शासनविरुद्धको आन्दोलनदेखि बहुदलीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको संस्थागत विकाससम्म महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।

वि.सं. २००५ मा बनारस, २००९ मा जनकपुर र २०१७ मा काठमाडौंमा सम्पन्न नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशनबाट उनी पार्टी सभापति बनेका थिए। २०१५ सालको पहिलो संसदीय निर्वाचनमा विराटनगरबाट निर्वाचित भएका बीपी २०१६ साल असार १६ गते नेपालको पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बने। तर उनको सरकार १८ महिनामै तत्कालीन राजा महेन्द्रले २०१७ साल पुस १ गते अपदस्थ गर्दै पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेका थिए।

सरकार अपदस्थ भएपछि बीपीले लामो समय जेल जीवन बिताए भने पछि भारत निर्वासनमा रहे। २०३३ सालमा उनले ‘राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति’ लिएर स्वदेश फर्किने ऐतिहासिक निर्णय गरेका थिए। राजनीतिक मतभेदभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय एकता र लोकतन्त्रको पक्षमा उभिनुपर्ने उनको यो नीति आज पनि नेपाली राजनीतिमा महत्वपूर्ण दस्तावेजका रूपमा हेरिन्छ।

राजनीतिसँगै बीपी नेपाली साहित्यका पनि विशिष्ट स्रष्टा हुन्। ‘तीन घुम्ती’, ‘सुम्निमा’, ‘नरेन्द्रदाइ’, ‘मोदी आइन्’, ‘हिटलर र यहुदी’, ‘बाबु, आमा र छोरा’, ‘मेरो कथा’, ‘दोषी चश्मा’ र ‘श्वेत भैरवी’ उनका चर्चित कृतिहरू हुन्। विशेषगरी मनोवैज्ञानिक यथार्थवाद र मानवीय सम्बन्धको सूक्ष्म चित्रणका कारण उनका साहित्यिक कृति नेपाली साहित्यमा विशिष्ट स्थानमा छन्।

बीपीको सम्मानमा २०४७ सालमा पहिलो पटक उनको तस्बिर अंकित हुलाक टिकट प्रकाशन गरिएको थियो। यस वर्ष नेपाली कांग्रेसले बीपी जन्मशताब्दी विशेष अभियानअन्तर्गत स्मृति दिवसदेखि भदौ २४ गतेको जन्मजयन्तीसम्म देशभर विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने जनाएको छ।

स्मृति दिवसमै कांग्रेसको विभाजन सतहमै

बीपीले जीवनभर मेलमिलाप, सहमति र राष्ट्रिय एकताको राजनीति गरे पनि उनको स्मृति दिवसकै दिन नेपाली कांग्रेसभित्रको आन्तरिक विवाद भने थप छताछुल्ल भएको छ।

यसअघि प्रत्येक वर्ष पार्टीको आधिकारिक कार्यक्रममार्फत बीपी स्मृति दिवस मनाइने गरे पनि यस वर्ष कांग्रेसका संस्थापन पक्ष र इतर पक्ष ले छुट्टाछुट्टै कार्यक्रम आयोजना गरेका छन्। संस्थापन पक्षले पार्टीको नीति अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानमार्फत कार्यक्रम गरिरहेको छ भने निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा र नेता डा. शेखर कोइराला पक्षले संयुक्त रूपमा अलग स्मृति सभा आयोजना गरेका छन्।

विशेष महाधिवेशनपछि चर्किएको नेतृत्व विवाद, केन्द्रीय कार्यसमितिको वैधानिकता, क्रियाशील सदस्यताको डिजिटल अध्यावधिक र संगठनात्मक संरचनालाई लिएर दुवै पक्षबीच सहमति हुन सकेको छैन। इतर पक्षले पाँचबुँदे प्रस्ताव अघि सारे पनि सभापति गगन थापाले विधानविपरीतका सर्त स्वीकार गर्न नसकिने अडान लिएका छन्।

यसले पार्टीभित्र विभाजनको सम्भावना बढेको विश्लेषण भइरहेका बेला मेलमिलापका प्रतीक बीपीको स्मृति दिवसमै दुई अलग कार्यक्रम हुनु कांग्रेसभित्रको गहिरिँदो ध्रुवीकरणको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

बीपीले भनेका थिए, "लोकतन्त्र भनेको विचार फरक भए पनि राष्ट्रका लागि एक ठाउँमा उभिन सक्ने संस्कार हो।" तर, उनै बीपीको स्मृति दिवसमा कांग्रेस दुई धारमा देखिनु भने पार्टीका नेता–कार्यकर्ता र शुभेच्छुकका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय बनेको छ।