रामेछापमा कोदो खेती गर्नेहरु बर्सेनि घट्दै

रामेछाप । अहिले पहाडी भेगका किसानको कोदो थन्क्याउने बेला हो । उच्च पहाडी भेगको मुख्य बाली कोदा साउनमा लगाएर मंसिरमा थन्क्याइन्छ । 

प्रमुख पोषक खाद्य बाली कोदो रामेछापको मुख्य बालीमा पर्दछ । तर गाउँका मानिस सहर पस्दै गएपछि कोदोको उत्पादन घट्दै गएको छ । सिँचाइ सुविधा कम भएका भेगमा लगाइने उक्त बाली बर्सेनि कम क्षेत्रफलमा देखिन थालेको छ ।

गाउँमा खेती गर्नेहरु घटेसँगै यस्तो भएको हो । कृषि ज्ञान केन्द्रका अनुसार रामेछापमा ४ हजार ९ सय ३३ हेक्टर जमिनमा कोदो खेती हुने गरेको छ । जसमा सरदर उत्पादन ५ हजार ७ सय मेट्रिकटन हुने अनुमान छ ।

केही वर्ष यतादेखि कोदो उत्पादन हुने अधिकांश जमिन बाँझो छ । ‘काम गर्ने सबै सहर पसे, कोदो खेती कसले लगाउनु ? गाउँका जमिन सबै बाँझै छन्,’ रामेछापको दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिका–३ टोकरपुरकी पार्वती कँडेलले भनिन् ।

केही वर्ष अघिसम्म आफूले खेती गर्न नसक्दा पनि अधियाँ लगाउन गाउँलेबीच प्रतिष्पर्धा चल्ने गरेको उनलाई सम्झना छ । अहिले त्यतिकै जमिन दिँदा पनि खेती लगाएर खाने मान्छे नपाइने उनले बताइन । ‘अहिले त मल, बिउ दिन्छु भन्दा पनि खेती लगाउने मान्छे पाइँदैन,’ उनले भनिन् । 

कोदो दुःखको खेती भएकाले पनि धेरैले लगाउन छाडेका सोही गाउँपालिका–१ डडुवाका किसान दावासङ्बु शेर्पा बताउँछन् । ‘मकैबारीभित्र पुरै खनेर रोप्नु पर्छ, पछि गोड्नु पनि प¥यो । टिप्ने, कुट्ने, धेरै मान्छे लाग्छ, त्यसैले धेरैले खेती लगाउन छाडे,’ उनले भने । 

कुनै बेला गरिबले खाने खानाको रूपमा चिनिने कोदाको ढिँडो अहिले सहर बजारका  होटल, रेस्टुराको रोजाइको खाना बनेको छ । तर कोदोको उत्पादन भने बर्सेनि घट्दै छ ।

कोदोलाई निकै पौष्टिक अन्न मानिन्छ । चिनी र प्रोटिनको मात्रा कम हुने भएकाले सबै खालका मानिस र बिरामीहरूका लागि कोदो राम्रो मानिन्छ । कोदोमा प्रशस्त मात्रामा क्याल्सियम, म्याग्नेसियम, फस्फोरस, म्यागनिज, भिटामिन बी, टिप्टोफेन, फाइबर, एन्टिअक्सिडेन्टलगायत तत्वहरू पाइन्छ । 

तौल घटाउन, मुटु सम्बन्धी रोग नियन्त्रण गर्न, हाड बलियो बनाउन, स्वस्थ पेट बनाउन पनि कोदोलाई राम्रो मानिन्छ । अहिले पनि गाउँघरमा बिरामी तंग्रिन नसक्दा कोदोको खोले खुवाउने चलन छ ।