जनसंख्यामा आधारमा अर्वुदरोगी दर्ता

काठमाडौँ। नेपालमा जनसंख्यामा आधारित अर्वुदरोगीको दर्ता नहुँदा हालसम्म यकिन तथ्यांक छैन । लामो समयदेखि जनसंख्यामा आधारित सर्वेक्षण गर्ने विषयमा कुरा उठे पनि छ महिनाअघि मात्र दर्ता शुरु भएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्ले अर्वुदरोग नीति तर्जुमा गर्न आवश्यक तथ्यांक, रोगको रोकथाम र उपचारका लागि ठोस प्रमाण आवश्यक ठानी गत पुसदेखि दर्ता गर्न शुरु गरेको हो । परिषद्, जनसंख्यामा आधारित दर्ता कार्यक्रमका अनुसन्धान अधिकृत रञ्जिता सुवेदीेले ‘इन्टरनेशनल एजेन्सी फर रिसर्च अन क्यान्सर’ संस्थाको प्राविधिक सहयोगमा रोग तथा रोगका कारणले मृत्यु भएकाको सम्पूर्ण विवरण भरी छुट्टाछुट्टै प्रतिवेदन तयार गरिने र पहिलो छ महिनाको प्रतिवेदन छिट्टै सार्वजनिक गरिने जानकारी दिए । अर्वुदरोग विशेषज्ञ डा राजेन्द्रप्रसाद बराल नेपालमा कति रोगी छन्, कति जोखिममा छन् भन्ने तथ्यांक आउन नसक्दा प्रभावकारी कार्यक्रम आउन नसकेको बताउछन् । ‘‘नेपालमा क्यान्सरको अवस्था बढ्दो क्रममा छ, तर नेपालमा क्यान्सर रोगबारे जनसंख्यालाई आधार मानेर कुनै पनि सर्वेक्षण भएको छैन ,अहिले उपलब्ध तथ्यांक भनेको अस्पतालमा आधारित तथ्यांक हो,’’ उनले भने। डा बरालका अनुसारा नेपालमा अहिले महिला पुरुष दुवैमा फोक्सोको अर्वुदरोग पहिलो नम्बरमा छ । अस्पतालको रोगपिच्छे फरक÷फरक तथ्यांक छ । उहाँले भन्नुभयो, ‘‘भरतपुर क्यान्सर अस्पतालमा मुखको क्यान्सर बढी छ भने भक्तपुर क्यान्सर अस्पतालमा पाचनप्रणालीको क्यान्सर बढी देखिएको छ ।’’ वीर अस्पतालका अर्वुदरोग विशेषज्ञ प्रा डा विष्णुदत्त पौडेलका अनुसार पाठेघरको मुखको अर्वुदरोग सबैभन्दा धेरै देखिने रोग हो । सार्कमा पाठेघरको मुखको अर्वुदरोग धेरै छ । पछिल्लो समय नवयुवतीमा स्तन अर्वुदरोग बढ्दो छ । स्तन अर्वुदरोगले पाठेघरको मुखको अर्वुदरोगलाई उछिन्न सक्ने विशेषज्ञ बताउनुहुन्छ । योजना बनाएर रोगविरुद्ध लड्न जनसंख्यामा आधारित क्यान्सर सर्वेक्षणबाट मात्र सम्भव भएको चिकित्सक बताउँछन् । नेपालमा हाल विभिन्न अर्वुदरोगका करीब सय विशेषज्ञ छन् । अहिले एक चिकित्सकले करीब तीन लाख बिरामी हेर्नेुपरेको छ । अस्पताल, विपन्न नागरिक सेवा शाखा, स्थानीय सरकार र राष्ट्रिय पञ्जीकरण विभागबाट पनि तथ्यांक संकलन हुन्छ । यसबाट केन्द्रीय तथा स्थानीय सरकारका माध्यमबाट जनस्वास्थ्यमा चेतना अभिवृद्धि, रोगथाम तथा उपचार कार्ययोजना बनाउन सहयोग पु¥याउँछ । काठमाडौँबाट शुरु भएको दर्ता कार्यक्रम अहिले भक्तपुर, ललितपुर, कास्की, रुकुम, सिरहा, सप्तरी र चितवनमा विस्तार भएको र सबै जिल्लामा विस्तार गर्दै जाने अनुसन्धान परिषद्ले जनाएको छ । अनुसन्धानकर्तासँगै अस्पतालका कर्मचारी र महिला स्वास्थ्य स्वयम्सेविकाले तथ्यांक लिने काम गरिरहेका छन् ।