यसरी घर बनाउँदा बलियो हुन्छ

नेपाल भौगोलिक कारणले भूकम्पलगायतका अन्य प्राकृतिक प्रकोपको जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा छ । भूक्षय, बाढीपहिरोलगायतका अन्य प्राकृतिक प्रकोपबाट जोगिन सोहीअनुसारको संरचना तयार गर्नुपर्छ । विशेषगरी, घर निर्माण गर्दा भूकम्पप्रतिरोधी मात्र नभएर अन्य पक्षमा पनि विशेष ख्याल राख्नुपर्छ । घर कस्तो बनाउने, जमिन छनोट कसरी गर्ने, संरचना कसरी व्यवस्थित र बलियो बनाउनेलगायत विषयमा विशेष चनाखो हुनुपर्छ । मानिसको जीवनशैलीसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय भएकाले घर निर्माण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने विषयबारे पुनर्निर्माण जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाइकी इन्जिनियर सुम्निमा राईको अाजको नयाँ पत्रिकामा खबर छ । घर जीवन जिउने महत्वपूर्ण आधार हो । एकपटक दुःखपूर्ण तरिकाले निर्माण गरिएकोे घर भत्किएमा परिश्रम, समय र पैसालगायत सबै कुराको नाश हुन्छ । घर निर्माणपछि समस्या आउन नदिन बनाउनुअघि नै विज्ञसँग सल्लाह लिनुपर्छ । घर टिकाउ हुन त्यसको आन्तरिक बनावट विधिसम्मत तरिकाले निर्माण गरिएको हुनुपर्छ । घर बनाउँदा सबैभन्दा ध्यान दिनुपर्ने विषय भनेको निर्माणस्थलको छनोट नै हो । माटोको परीक्षण गरेर मात्र घर निर्माण गर्दा उपयुक्त हुन्छ । सकेसम्म चिरा परेको र अत्यधिक भिरालो जमिनमा घर नबनाउनु नै राम्रो हुन्छ । कमेरे र कालो चिप्लो माटोमा घर बनाउँदा धसिन सक्ने सम्भावना हुन्छ । पुरुवा माटो छ भने मेसिनको प्रयोग गरी खँदिलो बनाउनुपर्छ । त्यसैले घर निर्माणका लागि सबैभन्दा पहिले उचित निर्माणस्थलको छनोट गर्नुपर्छ । भवनको आकार र प्रकार तथा उचाइ पनि जमिनको अवस्थाअनुसार निर्धारण गर्नुपर्ने हुन्छ । सामान्यतया चौडाइको तीनगुना मात्र भवनको उचाइ हुनुपर्छ । लम्बाइ र चौडाइ बराबर भएको घर भूकम्पका हिसाबले उपयुक्त मानिन्छ । घर निर्माण गर्दा सकेसम्म सिमेन्ट, गिट्टी, बालुवा, रड, ढुंगा, इँटा, काठलगायतका निर्माण सामग्री गुणस्तरीय छनोट गर्नुपर्छ । उत्पादन भएको मितिले तीन महिनाभित्र मात्र सिमेन्टले राम्रोसँग काम गर्न सक्छ । त्यसैले उत्पादन मिति हेरेर सिमेन्ट प्रयोग गर्ने तथा त्यसलाई हावा नछिर्ने गरी भण्डारण गर्नुपर्छ । खिया नलागेका रड र फलाम प्रयोग गर्नुपर्छ । कलिलो रुखको काठ प्रयोग गर्नु हुँदैन । बाक्लो र माटो नमिसिएको बालुवा प्रयोग गर्नुपर्छ । घर बनाउँदा खोलाको चिप्लो ढुंगा प्रयोग गर्नु राम्रो होइन । जग जति बलियो भयो, घर पनि त्यति नै मजबुत हुन्छ । त्यसैले घर बनाउँदा सबैभन्दा बढी ध्यान जगमा नै दिनुपर्छ । घरको आकार र उचाइअनुसार जगको गहिराइ बनाउने गरिन्छ । जग भनेको घरको आकारले निर्धारण गर्ने विषय हो । समान्यतः तीन फिटभन्दा गहिरो जग बनाउनु उपयुक्त हुन्छ । घर निर्माण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने अर्को कुरा भनेको कुर्सीको सतह बिम हो । बिम बलियो भएन भने घरले धेरै भार थाम्न सक्दैन । त्यसैले बिम निर्माण गर्दा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । जगपछि घर बनाउँदा विशेष ध्यान दिनुपर्ने अर्को कुरा भनेको पिलर हो । भवनसंहिताले तीनतले घरमा ९ बाई ९ को पिलर बनाउनुपर्छ भनेको छ । जोर्नी भन्नेबित्तिकै जुनसुकै कुराको पनि कमजोर र संवेदनशील भागको रूपमा चिनिन्छ, चाहे त्यो भवनको होस् अथवा मानव शरीरको । त्यसैले घर बनाउँदा बिम र पिलरको जोर्नीलाई बलियो गरी जोड्नुपर्छ । बिम र पिलर जोडिएको छ भने भूकम्पलगायतका कारणले संरचना एकैपटक ध्वस्त हुन पाउँदैन । गैरसंरचनात्मक गारो निर्माण गरियो भने घरलाई अनावश्यक भार पर्न जान्छ । त्यसैले घरलाई मजबुत पार्न उपयुक्त किसिमको गारो निर्माण गरिनुपर्छ । फ्लोर निर्माण गर्दा उचित र गुणस्तरीय किसिमका सामग्री प्रयोग गर्नुपर्छ । बिम र पिलरको साइजका आधारमा घरलाई कम भार पर्ने गरी फ्लोर निर्माण गर्दा राम्रो हुन्छ । घरको सुरुवात जगबाट हुन्छ भने छतमा पुगेर अन्त्य हुन्छ । छत निर्माण भइसकेपछि घरले अन्तिम स्वरूप ग्रहण गर्दछ । छतले समग्र भवनको एउटा विशेष महत्व दर्शाउँछ । त्यसैले घर बनाउँदा छतको विषयमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।