कसरी माओवादी बनेका थिए उपेन्द्र यादव ?

काठमाडौं, २५ मंसिर । मोरङमा एमालेको राजनीतिमा सक्रिय भए पनि जीविकोपार्जनका लागि उपेन्द्र यादवले २०५४ सालसम्म शिक्षण पेसा अँगालेका थिए । उनी मोरङको जेसिस बाल सदनमा अध्यापन गर्थे । त्यही स्कुलमा अध्यापन गर्दागर्दै एमालेबाट उनी तत्कालीन नेकपा (माओवादी) सँग जोडिन पुगेका हुन् । जतिवेला उनी घोषित रूपमा माओवादी भइसकेका थिएनन्, तर पनि उनलाई ‘सुरक्षा थ्रेट’ आइसकेको थियो । २०५४ सालपछि यादव माओवादीको बुद्धिजीवी संगठनमा आबद्ध भए । यादवले मोरङ जिल्ला बुद्धिजीवी संगठनमा रहेर काम गरेको नयाँ शक्तिका नेता रामरिझन यादवको भनाइ छ । यादवको माओवादीसँग संगत रहेको सुरक्षाकर्मीले जानकारी पाएपछि उनको सोधीखोजी सुरु भयो । ‘उपेन्द्र यादव माओवादीको बुद्धिजीवी संगठनमा लागेको थाहा पाएपछि सादा पोसाकमा सुरक्षाकर्मी उपेन्द्रले पढाउने स्कुलमा छापा मार्न पुगेको थियो,’ रामरिझनले नयाँ पत्रिकासँग भने । सुरक्षाकर्मीको घेराबन्दीमा पर्न थालेको जानकारी पाएपछि यादव स्थानीय उषा यादवको घरमा एक रात लुकेर बसे । रातारात मोटरसाइलबाट उनलाई नेपालको सीमा कटाएको रामरिझन सम्झन्छन् । उपेन्द्र यादवलाई माओवादीको संगतमा ल्याउने र नेताहरूसँग भेटघाट गराउने काम भने माओवादी नेता मातृका यादवले गराएका हुन । यी दुई यादवको संगत लामो समयसम्म रह्यो । २०५४ सालदेखिको उनीहरूको संगत २०६५ सासम्म घनिष्ट नै थियो । मधेसी जनअधिकार फोरमको गठन गराउने भूमिका पनि मातृकाले नै गरेका थिए । ‘सिपी गजुरेल र मेरो पहलमा फोरम गठन गराएर उपेन्द्रलाई माओवादीको संगतमा ल्याएका हौँ,’ मातृकाले भने । २०५६ सालमा उपेन्द्रले माओवादीको मुखपत्र जनादेश साप्ताहिकमा अन्तर्वार्ता दिएपछि औपचारिक रूपमा एमालेसँग सम्बन्धविच्छेद भएको माओवादी नेताहरूको भनाइ छ । युद्धकालमा उपेन्द्र पूर्वी कमान्डअन्तर्गतको मेची–कोसी क्षेत्रीय ब्युरो सदस्य थिए । त्यतिवेला माओवादीका मधेसी नेताहरू मातृका यादव र जयकृष्ण गोइतको सम्बन्ध तिक्ततापूर्ण थियो । त्यसकै कारण मातृकाले उपेन्द्रलाई साथ लिएर हिँडेका थिए । उपेन्द्र यादव विराटनगर हुँदै भारत प्रवेश गरेपछि मात्र माओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड र नेता डा। बाबुराम भट्टराईसँग भेटघाट जुरेको थियो । बाबुरामनिकट नयाँ शक्तिका नेता कुमार पौडेलको भनाइमा बाबुरामसँग २०५६ सालमा उपेन्द्रको भारतमै भेटघाट भएको हो । त्यतिवेला उपेन्द्र माओवादीको क्षेत्रीय ब्युरो सदस्य मात्रै थिए, त्यसैले बाबुरामसँगको गम्भीर प्रकृतिका भेटघाट र छलफलमा उपेन्द्रले अवसर पाउँदैनथे । प्रवासी कार्यक्रमहरूमा मधेसी नेताको हैसियतमा भेटघाट र उपस्थिति त हुन्थ्यो, तर त्यतिवेला पूर्ण जिम्मेवारी उनलाई दिइएको थिएन । उपेन्द्रलाई २०६० सालमा राष्ट्रिय मधेसी मुक्ति मोर्चाको अध्यक्ष बनाउने प्रयास पनि भएको थियो । सर्लाहीमा भएको मोर्चाको सम्मेलनमा प्रचण्ड, बाबुराम, किरण, बादलसहितका नेताहरू उपस्थित थिए । ‘त्यतिवेला उपेन्द्र यादव पनि सहभागी थिए, तर मुख्य जिम्मेवारी पाउन सकेनन्,’ त्यसवेला उपेन्द्रको मधेसी जनअधिकार फोरमको महासचिव रहेका रामकुमार शर्माले भने । उपेन्द्रलाई अध्यक्ष बनाउने प्रयासमा मातृका यादव थिए । त्यो सम्भव नभएपछि देवनारायण यादवलाई बनाउने प्रयास गरियो । त्यो पनि सम्भव भएन, अनि जयकृष्ण गोइतलाई मोर्चाको अध्यक्ष बनाइयो । सर्लाहीको त्यही कार्यक्रमबाट नयाँ दिल्ली पुगेपछि मातृका यादव, सुरेश आलेमगर र उपेन्द्र यादव पक्राउ परेका थिए। दिल्लीमा पक्राउ परेका मातृका र आलेमगरलाई नेपालमा बुझाइयो, तर उपेन्द्र १९ दिनसम्म भारतीय सुरक्षाकर्मीको हिरासतमा रहे । उनी रामराजाप्रसाद सिंहको पहलमा जेलबाट छुटे । उक्त घटनापछि उपेन्द्र यादवलाई माओवादीले लखेट्न सुरु गर्‍यो । उनलाई मातृका यादव र सुरेश आलेमगरलाई पक्राउ गराएको आरोप लगाइयो । त्यतिवेला उपेन्द्रले प्रचण्ड र बाबुरामलाई समेत पक्राउ गराउने तयारी गरेकोसम्म माओवादीका नेताहरूले आरोप लगाएका थिए । दिल्लीमा सुरक्षाकर्मीको हिरासतबाट छुटेलगत्तै उपेन्द्रले प्रचण्ड र बाबुरामलाई भेट्न चाहे पनि सफल भएनन् । प्रचण्डको हेडक्वार्टरसँग नजिक रहेका छवि सुुवेदीलाई उपेन्द्रले भेट गरे । उनले सुवदीसँग हेडक्वार्टरमा सम्पर्क गराइदिन आग्रह गरे । सुवेदीले टोपबहादुर रायमाझीसँग सल्लाह गरे । रायमाझीले ‘खर्च दिएर नेपाल पठाउनू, तर हेडक्वार्टरको सम्पर्कमा नल्याउनू’ भनेर सुुवेदीलाई निर्देशन दिए । खर्च दिएर नेपाल पठाइएपछि उपेन्द्र माओवादीको सम्पर्कबाट टाढिँदै गएका हुन् । नेपाल फर्केपछि उपेन्द्रले मधेसी जनअधिकार फोरम नामक गैरसरकारी संस्था (एनजिओ) सक्रिय बनाए । त्यसैको ब्यानरमा राजनीतिक गतिविधि सुरु गर्न थाले । सामाजिक संगठनमार्फत राजनीतिक मुद्दा बोकेका उपेन्द्रले १ माघ २०६३ पछि अन्तरिम संविधानको विरोधमा आन्दोलन चर्काए । उनको नेतृत्वमा मधेस आन्दोलन चर्किंदै थियो । ७ चैत २०६३ मा गौरमा उपेन्द्र यादव नेतृत्वको फोरम र तत्कालीन माओवादीबीच भिडन्त भयो । २७ जना माओवादी कार्यकर्ता मारिए । त्यसपछि उपेन्द्र र माओवादीबीचको सम्बन्ध झनै तिक्ततापूर्ण भयो । हुन त उपेन्द्रलाई माओवादीले युद्धकालमै कारबाही गर्न खोजेको थियो । त्यसका लागि उनलाई खोज्न टोली नै बनाएको थियो । त्यतिवेला उपेन्द्रलाई ज्यानको सुरक्षा गर्न बाबुरामले नै सूचना चुहाएको चर्चा माओवादी नेताहरू गर्छन् । गौर हत्याकाण्डपछि आक्रोशित माओवादीले उपेन्द्रलाई स्पेस दिन चाहेको थिएन, तर २८ चैत २०६४ मा फोरम चौथो शक्तिका रूपमा उदाएपछि मात्र माओवादीले उपेन्द्रसँग संगत बढाएको हो । त्यतिवेला पनि माओवादीसँग संगत बढाउने भूमिका मातृका यादवले नै गरेका थिए । ‘२०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनपछि प्रचण्डसँग उपेन्द्रलाई भेटघाट गराउने काम मैले नै गरेको थिएँ,’ मातृकाले भने। नयाँ पत्रिकाबाट