Khabar Dabali Logo
  September 29, Tue

सीमा विवाद टुंग्याउन होइन जनतालाई भ्रम छर्न सरकार सक्रिय छ

काठमाडौं । सन् १८१६ मार्च ४ तारिका भएको ब्रिटिस–इन्डिया कम्पनीसँग भएको असमान सुगौली सन्धिपछि पूर्वमा टिष्टा र पश्चिममा कागडाँसम्म फैलिएको विशाल नेपालको दुईतिहाइ भूमि गुम्न पुगेको पीडा नेपालीहरुले अझै पनि भुल्न सकेका छैनन् । त्यहि सन्धिको ५ नम्बर बुँदामा भएको व्यवस्थाअनुसार नेपालको सीमानामा पूर्वमेची नदी र पश्चिम महाकाली नदीमा खुम्चिन पुग्यो ।

सुगौली सन्धिपछि नेपालले आफ्नै बलबुतामा नेपालको आधिकारिक नक्सा सार्वजनिक गर्न सकेको छैन । सरकारले सीमा विवाद समाधान गरी नेपालको आधिकारिक नक्सा सार्वजनिक गर्न तत्कालिन अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका प्रमुख सूर्यप्रसाद उपाध्यायको नेतृत्वले बुझाएको प्रतिवेदनसमेत दराजमा थन्काएर राखेको छ ।

केहि समय पहिले चीनसँगको सीमा विवाद दुईपक्षिय सहमतिको आधारमा सुल्झाइए पनि भारतसँग जोडिएका सीमा समस्याको गाँठो अझै फुकाउन सकिएको छैन । नेपाल र भारतबीच दुईपक्षिय संयन्त्रले सीमा विवादलाई हल गर्न खोजिए पनि भारतीय नेतृत्वले खासै चासो देखाएको छैन । सीमा विवाद नसुल्झाई एकपक्षिय रुपले भारतले नयाँ नक्सा जारी गरेपछि सीमा विवादले नयाँ मोड लिएको छ ।

विशेष गरी सुस्ता र कालापानी क्षेत्रमा भारतले सीमासम्बन्धी व्यवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको विपरित नेपालको भूमि अधिक्रमण गरी सुरक्षा फौज राखेको छ । भारतको उक्त कदमको जनस्तरबाट व्यापक विरोध पनि भइरहेको छ । कतिपयले यस विवादलाई कुटनीतिक तबरबाट विवाद सुल्झाउन सरकारले खुट्टा कमाउन नहुने भनिरहेका छन् । कतियले भारतको हेपाह प्रवृत्तिविरुद्ध संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा जानुपर्ने बताइरहेका छन् । यसै सन्दर्ममा कालापानी क्षेत्रलाई समेटेर भारतले जारी गरेको नक्सा र नेपाल सरकारको कुटनीतिक क्षमताबारे राजनीतिक विश्लेषक एवं इतिहासविद् डाक्टर सुरेन्द्र केसीसँग खबर डबलीको तर्फबाट गणेश पाण्डेले गरेको कुराकानीको सम्पादीत अंश :

शासकको अर्कमण्यताको परिणाम

भारतसँग सीमा अधिक्रमणको सिलसिला आजको समस्या नभई विगतदेखिका शासकका कमजोरीको परिणाम हो । यसै श्रृंखलाको उच्चतम बिन्दुको रुपमा अहिले आएको हो भारतले जारी गरेको नयाँ नक्सा ।

ऐतिहासिक तथ्यलाई केलाउँदा विगतदेखि नै नेपाल–भारतबीचको सम्बन्ध उतारचढाबपूर्ण रहेको छ । उदाहरणको रुपमा वि.सं. २००८ साल, ०११, ०१९, ०४५को टनकपूर सम्झौता र २०५२ मा भएको महाकाली सन्धिलाई लिन सकिन्छ । यसमा भारत क्रमबद्ध योजनामा नेपालको भूमि अधिक्रमण गर्ने रणनीतिमा रहेको देखिन्छ । नेपाल सरकारको आफ्ना गुमेको भूमि रक्षार्थमा नराम्ररी चुकेको छ । यहि अक्षमताको परिणाम देशको सार्वभौमता र सम्प्रभुता गुम्ने खतरा बढ्दै गइरहेको छ ।

नेपालको कालापानी क्षेत्र त्रिदेशीय सामरिक महत्वको स्थानमा रहेको छ । त्यहाँबाट सम्पूर्ण तिब्बत अवलोकन गर्न सकिन्छ । भारतको दिल्लीसम्म पनि छिट्टै पुगिन्छ । लीपूलेकको हकमा नेपाललाई छलेर भारत र चीनले व्यापारिक मार्ग (ट्रेडरुढ) बनाउने योजना अन्तर्गतको रणनीति हो । यसमा नेपाल सरकार रमिते भएर बस्यो, समस्या त्यहाँ हो ।

विभिन्न मितिमा भारतले नेपाललाई आफ्नो प्रभुत्वमा पार्न प्रक्रियागत ढंगले अगाडि बढेको देखिन्छ । नेपाल सरकारले त्यो बेला किन हाम्रो भूमिमा अनुमति बीना प्रवेश गरिस भन्न सक्नुपथ्र्यो तर गरेन या चाहेन । अन्ततः भारतले कालापानी क्षेत्र समेटेर नक्सा प्रकाशित गर्यो । अनि अहिले राष्ट्रवादी बन्न खोजेर हुन्छ ? भित्र–भित्र मिलिजुली बाड्चुँडी गरेर खाने बाहिर जनता झुक्याउने ? यस प्रकरणमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई मात्र दोष नदिउँ । २००८ सालदेखिका शासक, सबै दलका नेताहरुको दोष रहेको छ ।

सर्वपक्षिय बैठकको नाममा ओली आफ्नो प्रभुत्व जमाउने दाउमा

यहाँ आफु राष्ट्रवादी बन्न एकले अर्कोलाई माइनस गर्ने, खुइलाउने, पछार्ने तर काममा सिन्को नभाँच्ने परिपाटी हावी हुँदै आएको छ । बिगतमा प्रजातन्त्र पूर्नस्थापनापछि सबैभन्दा बढि यिनै दलहरु शत्तामा बसेका होइनन् । भारतले नेपाली भूमि अधिक्रमण गर्दा यिनीहरु कहाँ सुतेर बसेका थिए ? बाहिर ठुला कुरा गर्दैमा केहि हुँदैन । सुस्ता यिनै दलले बेचेका होइनन् ? टनकपुर यिनै दलले बेचेका होइनन् ? पार्टी नै फुटाएर भए पनि महाकाली भारतलाई बेचिएको होइन् र ? अनि यिनै दलहरुबाट सीमाको रक्षा हुन्छ भन्नेमा कसरी विश्वस्त हुने ? त्यसकारण प्रधानमन्त्री ओलीको सर्वदलीय बैठक आफ्नो प्रभूत्वमा अरुलाई पनि सहभागी गराउने कुटिल चालबाजी मात्र हो ।

यहाँ कोहि पनि अछुतो छैन । यो हामीले गरेको कुकर्म हो । अब के गर्न सकिन्छ भनेर एक अर्काको मुख हेर्नको लागि मात्र राष्ट्रिय सहमतिको ढ्वाङ पिटाएको हुन् । यिनीहरुले केहि माखो मार्न सक्दैन । यो राष्ट्रियता, राष्ट्रिय सहमति केहिपनि कुरा होइन । सीमा रक्षाको विषयमा ओली सरकारले कहि पनि गर्न सक्दैन । यिनीहरु आफुले गरेको लाचारी एक ठाउँमा बसेर प्रकट गर्छन् । राष्ट्रियताको पक्षमा केहि गर्दैन ।

भारतलाई सामरिक महत्वको लागि कालापानी चाहिएको थियो । उसकै स्वार्थको लागि हाम्रा शासकले हाम्रो भूमिमा विदेशी सेनालाई परेड खेल्न दिनु हुँदैनथ्यो । त्यो दाइत्वबाट हामी चुक्यौं । अहिले यो नतिजा आइलाग्यो ।

महेन्द्रको कुरा आधारहिन

कालापानीमा भारतीय सेनाले परेड खेल्नुमा राजा महेन्द्रको हात रहेको भन्ने सुनिन्छ । कतिपयले २००८ सालदेखि नै भारतीय सेना कालापानी क्षेत्रमा बसेको भन्दछन् । २००८ देखि २०१५सम्म दलहरुनै शासन शत्तामा थिए । २०१७ देखि राजा महेन्द्रको कुरा आयो । कसैले २०१९ देखि भारतीय सेना आएको भन्ने छ । त्यो हो भने राजा दोषी छन् ।

यस्तो विषयमा बिना आधार बोलेर हुँदैन । प्रमाण जुटाउनु पर्ने हुन्छ । कागजपत्र कसैसँग पनि छैन । बोलेको आधारमा कसैको पनि विश्वस गर्न हुँदैन । त्यसकारण यो इतिहास देखिनै कमजारी देखिदैं आयो । इतिहासले गरेको क्षतिको परिणाम आज हामीले भोग्नु पर्यो ।

कुटनीति संयन्त्र बाहेक अरु विकल्प छैन

कुटनीतिक संयन्त्रहरु परिचालन गर्नुपर्छ । सीमा समस्या समाधानको लागि दुईपक्षीय वार्ता गर्नुपर्छ । नेपालको सीमाना भारत मात्र नभई चीन पनि जोडिएकोले त्रिपक्षीय वार्ता गर्नु पर्छ । हाम्रो जस्तो कमजोर देशले सैनिकको बलमा केहि गर्ने कुरा आउँदैन । कुटनैतिक वार्तामार्फत कुटनीतिक संयन्त्र प्रयोग गरेर समस्याको समाधान निकाल्नु पर्छ । अरु केही गर्न सकिदैन ।

नेपाली भूभाग कालापानीमा भारतीय सेनाकाे क्याम्प ।

भारतीय सेनाको परेडमा प्रश्न

ऐतिहासिक प्रमाण हामीसँग प्रष्ट छ भने सरकारले आफ्नो भूमिको रक्षा किन गर्न सकेन् ? हाम्रो सरकारको संयन्त्र पनि फितलो छ । लापरबाही गर्ने परिवाटी रहेको छ । त्यहि लापरबाहीको परिणाम हो अहिलको समस्या । कालापानी हाम्रो थियो भने विदेशी सेनालाई किन बस्न दिएको ?

कारगिलमा पाकिस्तानी गुप्तचर प्रवेश गर्दा भारतले आक्रमण गर्यो । नेपाल सरकारले किन सचेतसम्म गराउन चाहेन ? सरकारको काम आफ्नो भूमिको रक्षा गर्ने हो नि । आफ्नो भूमिको रक्षा गर्न नसक्ने अनि त्यसको दोष अरुको टाउकोमा हाल्ने कुरा हाँस्यस्पद कुरा हो ।

हामीले सरकारलाई सूझाव मात्र दिने हो, केहि भन्न सक्दैनौ । सुस्तालगायत कालापानी भारतीयले हडप्नुमा सोह्रै आना नेपाल सरकारको गल्ती छ । हामी अरुलाई किन दोष दिने ? नेपाल सरकारले आफैले निकालेको नक्सा हेरौं न । लिम्पियाधुरा, लीपूलेक, कालापानी खोई ? कालापानी यिनैले भारतीय पक्षलाई सुप्पिएको छ । अहिले अर्काले नक्सा निकाल्यो भनेर छाति पिटेर हुन्छ ?

कात्तिक २७ गते, २०७६ - १३:१२ मा प्रकाशित

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

नेपाल कसरी अपमानित हुँदै आयो ?

नेपाल कसरी अपमानित हुँदै आयो ?

नेपाल एकपछि अर्का घटनाबाट अपमानित हुँदै आएको छ । यो अपमान सत्तामा रहने शासकले आफ्नो सत्ता जोगाउन गरेका...   
पाकिस्तानमा ९८ जना सवार जहाज दुर्घटना

पाकिस्तानमा ९८ जना सवार जहाज दुर्घटना

काठमाडौं । पाकिस्तानको कराँची विमानस्थलनजिकै पाकिस्तान इन्टरनेशनल एइरलाइन्स (पीआईए)को यात्रुवाहक...   

थप २० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, संक्रमितको संख्या ५०७ पुग्यो

काठमाडौं । नेपालमा थप २० जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड–१९)को संक्रमण पुष्टि भएको छ । शुक्रबार स्वास्थ्य...   

थप ९ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि, संक्रमितको संख्या ४५३ पुग्यो

काठमाडौं । झापामा ८ सहित थप ९ जनामा कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) संक्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या...   

कोरोना संक्रमितको संख्या डरलाग्दो बढेकाे भन्दै विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनायाे चिन्ता

काठमाडाैं । विश्व स्वास्थ्य संगठनले कोरोनाभाइरसबाट संक्रमितको संख्या एकै दिन ठूलो संख्यामा भेटिएको...   

कर्णाली प्रदेशसभाको बैठक तयारी, मुख्यमन्त्रीसहित १६४ को स्वाब सङ्कलन गरियाे

काठमाडाैं । कर्णाली प्रदेशका मुख्यमन्त्री महेन्द्रबहादुर शाही, मन्त्रीहरु तथा प्रदेशसभा सदस्यसहित...   
उपत्यकाका सबै नाका शिल गर्न गृहमन्त्रालयको परिपत्र, काठमाडौं छिर्न कोरोना परिक्षण रिपोर्ट हुनुपर्ने

उपत्यकाका सबै नाका शिल गर्न गृहमन्त्रालयको परिपत्र, काठमाडौं छिर्न कोरोना परिक्षण रिपोर्ट हुनुपर्ने

काठमाडौं । गृह मन्त्रालयले काठमाडौं उपत्यकामा बढ्दो कोरोनाको जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै उपत्यकाका सबै...   
चिनियाँ वैज्ञानिकको दाबी : भेटियो कोरोनाको औषधी, अब उपचार गर्न भ्याक्सिन नचाहिने

चिनियाँ वैज्ञानिकको दाबी : भेटियो कोरोनाको औषधी, अब उपचार गर्न भ्याक्सिन नचाहिने

काठमाडौं । कोरोना महामारीको प्रकोपका बीच चीनबाट एक सुखद खबर बाहिरिएको छ । चिनियाँ वैज्ञानिकहरुबाट...   
अमेरिकामा कोरोनाबाट धनीभन्दा गरिबहरुको मृत्यु बढि

अमेरिकामा कोरोनाबाट धनीभन्दा गरिबहरुको मृत्यु बढि

काठमाडौं । अमेरिकामा कोरोना संक्रमणको असर आय, नस्ल र उमेरको आधारमा भएको देखिएको छ । संक्रमित तथा संक्रमणबाट...   

क्वारेन्टिनको सुरक्षाकाे जिम्मा नेपाली सेनालाई

जुम्ला । जुम्लाको सदरमुकाम खलङ्गास्थित कर्णाली प्राविधिक शिक्षालयमा निर्माण गरिएको जिल्लास्तरीय...   
अरु धेरै

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

अन्य समाचारहरु:
Top