पहाड चढिरहेका बिरंगनाहरु

महासमरको यात्रा जहिले पनि एक इतिहास बन्छ । हिउँको डल्ला बनाएर खेल्दै हामी यहि विषयमा छलफल गरिरहका थियौ । हामी थुप्रै लालसेनाहरुको साथमा थियौै । त्यही इतिहासले सुम्पेको दुरगामी महत्वको कार्यभारमा जुटिरहेका थियौं । भेरी–कर्णाली सांस्कृतिक संगमका केही साथीहरु हाम्रो ग्रुपमा थिए । बहिनी अन्जु पनि हाम्रै ग्रुपमा हुनुहुन्थ्यो वा उहाँ मसँग छलफल गर्दै हिडिरहनु भएको थियो । थुप्रै सांस्कृति रुपान्तरणका कुराहरु गर्दै हामी हाम्रै यातामा ब्यस्त थियौं । यही यात्राको एक टुक्रा वा बहिनी अन्जुसँगको यात्रा यहाँ छोटो रुपमा कोर्न खोजिएको छ । जो अहिले हामीसँग भौतिक रुपमा हुनुहुन्न । तर उहाँ अमर र प्रज्वलित हुनुहुन्छ । जो एकीकृत जनप्रतिरोध अभियानमा भेक सांस्कृतिक संगमको एक अभियान सदस्य भएर गण्डक क्षेत्रमा जानु भएको थियाये । त्यही क्षेत्रमा आफ्नो कार्यभार पूरा गर्न गण्डक गाउँबस्तीहरुलाई जनवादी गीत, संगीत र कलाका झंकारहरुले ब्युँझाउँदै हिड्दा हिड्दै उहाँको वीरतापूर्ण सहादत भयो । मेरो ऐतिहासिक यात्रासँगै ऐतिहासिक मान्छेहरु अगाडि बढिरहेका थिए । त्यो पनि ऐतिहासिक फौजी कारबाहीका लागि । रातको चौंथो प्रहर जनसेनाकोबीचमा थियौं । त्यो यात्रा सायद मेरो जीवनभरीको नै ऐतिहासिक र नयाँ थियो । बहिनी अन्जु हिउँ जमेको मौसमको प्रवाह नै नगरी पानी तताएर ल्याइरहेकी थिइन् । विहान भाले नबास्दै हामीले आधा पाकेको खाना खाइसकेका थियौं । सायद मजस्तै धेरै जनाको त्इो नयाँ यात्रा थियो । हामी झोला बोकेर हिड्न तयार भएका थियौं । हामी सांस्कृतिक संघका मान्छेहरु त्यो बेलासम्म अझै निश्चित कमाण्डमा विभाजित भएका थिएनौं । तैपनि हामी कमरेड सुरेशसिंहको कमाण्डमा हिडिरहेका थियौं । असाध्यै चिसो सिरेटो चलिरहेको थियो । तताएको पानी बरफ बनेको थियो । पानी बोकेका जर्किनहरु सबै बरफका जर्किनजस्तै थिए । बीचमा हाम्रो अलि लाइन छुटेको थियो । त्यसैले म अलिबीचमा थिएँ । अध्यारोले अगाडि पछाडिको मान्छे चिनिदैनथ्यो । मेरो पछि कोही थियो । म केही बोलिन । म सुनिरहेकी थिएँ, एउटा महिलाको स्वर ‘दिदी नआत्तिएर हिड्नुहोस् हामी यो लेक समयमै काट्नेछौं ।’ त्यो लेकको हिँडाइमा उनी परिचित थिइन् । उनी क्रान्तिकी छोरी, कर्णालीकी सुपुत्री क. अन्जु । उनी त्यो चिसोदेखि पनि परिचित थिइन् । जुम्लाको चिसो पानीमा हुर्केकी उनलार्य चिसोले पनि चिन्दथ्यो ।

जुम्ला ऐतिहासिक फौजी कारबाहीमा एउटै पोष्टमा सहभागी भएका प्यारा सहयात्रीहरु कमरेड अन्जु र चुनौती दुवै हामीसँग हुनुहुन्न । उहाँहरु सदा हाम्रो ऊर्जा बनिरहनुहुनेछ । हामी बिर्सने छैनौं ती ऐतिहासिक क्षणहरु । हामी उहाँहरुको सपना पूरा गर्ने यात्रालाई सफलतामा पुर्याएरै छाड्नेछौं ।

पसिना सुक्न दिनु हुँदैन, पसिना जम्यो भने त मान्छे मर्छन । फेरि जहाँ पनि यो नियम लागू हुन्छ । यहाँ पनि यो नियम पालना गर्नुपर्छ भन्दै हाँस्दै हिउँ मिसिएका बाफिटोलाई पचाइरहेका थियौं । जब हामी डाँडोको सबैभन्दा अग्लो ठाउँमा पुग्यौं, तब हिउँ पर्न शुरु भयो । जति हामी अगाडि बढ्दै जान्थ्यौं, हिउँ थुप्रो लाग्दै जान्थ्यो । हामी सबै निथ्रुक्क भिजेका थियौं । हामी यस्तै गर्दै ओरालो झर्यौं । ओरालो लाग्दा करिब १२ बजेको थियो होला । हामी क.अन्जुको जन्म जिल्लामा पुग्यौं । हामी सबै हिउँ पानीले कठ्यांग्रिएका थियौं । हामी ब्यवस्थापनको निर्देशनअनुसार एउटा घरमा बस्यौं । त्यहाँ मसँगै सबै कलाकार साथीहरु र केही सेनाका साथीहरु हुनुहुन्थ्यो । हामीसबै घरभित्र छिर्यौं । तब बहिनी अन्जुले भिजेकै कपडामा दाउरा ल्याएर आगो बालिन्, आलु बनाइन् । मैले तपाईँलाई जाडो भएन भनी सोधें, उनको उत्तर थियो, ‘काम गर्दा के को जाडो ?यो बेला जाडो नभागे कहिले भाग्छ ? यो त सबै तातिने बेला हो । त्यसैले मलाइ त चिसो भएको छैन ।’ उनको श्रम, संयमता र क्रियाशीलताको हामीसबैभित्र भएको हिउँको जाडो त्यसै हराएको जस्तो लाग्यो । म धेरै प्रभावित भएँ । बाबुलाई दुश्मनले बेपत्ता पारेर हत्या गरेको सम्झिँदा आक्रोशित देखिने अन्जु त्यो बेला धेरै खुशी देखिन्थिन्, जुनबेला त्याहाँका दुश्मन वर्गवैरीको किल्ला जलाउन जाने अन्तिम तयारी भइरहेको थियो । हामीलाई कर्णालीको पानीले हुर्कायो । हाम्रो त्यो कर्णालीको माटोप्रति त्यातिकै नाता थियो । हामीले कर्णालीलाई मुक्त बनाउँदै देश अनि संसार मुक्त बनाउने सपना बोकेर ती प्रतिभाकी खानी सांस्कृतिक सेना सैन्य फाँट असाध्यै मन पराउनु हुन्थ्यो । त्यसैले पछि उहाँले लालसेनासँग नै वैवाहिक जीवनको थालनी गर्नुभयो । बहिनी अन्जु असाध्यै फूर्तिका साथ त्यो ऐतिहासिक फौजी कारबाहीमा सहभागी बन्नुभयो । वर्गबैरीप्रति अति घृणा गर्दै सम्झँदा पनि आक्रोशित हुने ती सांस्कृतिक योद्धाले लड्दा लड्दै गाउने र गाउँदा गाउँदै लड्ने साहित्य र कलाको साधना गर्ने सांस्कृतिक सेनाको परिचय दिनुभएको थियो । त्यतिखेर अन्जु कान्जिरोवा सांस्कृतिक परिवारबाट भेक क्षेत्रीय सांस्कृतिक संगममा आइसक्नु भएको थियो । चौतर्फी कला प्रतिभाकी धनी अन्जसँग त्यो फौजी कारबाहीको हिँडाइ असाध्यै अविश्मरणीय छ । आफ्नै माटोमा जन्मिएकी कलंकहरुप्रति घृणा र तिरस्कारका साथ उनी भन्थिन्, ‘बुद्धि विग्रएकाहरु कुकुरजस्तै जिन्दगी किन जिइरहेका होलान् ? यस्ता त पृथ्वीका भार हुन्छन् । त्यसैले यस्ता भारहरुलाई पन्छाउनुपर्छ ।’ नजिकको सेल्टरबाट हामी कर्णालीको सुसाहट पन्छाउँदै तीला नदीसँग सम्बन्ध जोड्न पुग्यौं । त्यो बेला साह्रै उत्साही र खुशी देखिने अर्की बहिनी कविता अति क्रियाशीलताका साथ आफ्नो जिम्मेवारी निभाइरहेकी थिइन् ।  दिनको अन्तिमसम्म हामी सम्पूर्ण विजय हासिल गर्ने छौं भन्ने कुराको निश्कर्ष पुग्ने गरी मन खोलेर छलफल गर्यौं । त्यो बेला हामीले हिउँका ठूला ठूला पहाडहरु काट्नु पर्यो । त्यो बेला हामीले हाम्रा अग्रजहरु र आदरणीय सहिदहरुलाई याद गर्दै अग्ला हिमश्रृंखलाहरु हेर्दै सँगै गीत गायौं । चढेर हेर हिमाल त्यो लडेर हेर युद्ध त्यो लड्न तिमी सक्छौ । ती हिमालजस्तै उच्च हुने सौभाग्य पाइएला कि नाइँ ? भन्दै ठट्टा गर्दै भावुक बन्ने क्रान्तिकारी निधि अन्जु साँच्चै मनोबलकी थिइन् । कारबाहीमा हाम्रो फौज चारैतिर बाट लडाईँको मैदानमा पुग्दै थियो । त्यसमध्ये हामी मालको लेक काटेर मुनी साँघुको गाउँ हुन्दै जुम्ला सदरमुकाम पस्यौं । हाम्रो कार्यविभाजन भइसकेको थियोय । थप शक्तिको कमाण्ड गर्दै हेल्थपोष्टको जिम्मेवारीमा हामीलाई राखिएको थियो । सबैलाई यस्तो ऐतिहासिक कारबाहीमा सहभागी हुने मौका पनि कहाँ मिल्थ्यो र ? त्यसैले हामी हर्षित थियौं । हामी अध्याँरोलाई पराजित गर्दै निर्धारित स्थानमा पुग्यौं । चारैतिर अध्याँरो थियो । सजगताका साथ हाम्रो जनमुक्ति सेना अगाडि बढिरह्यो । दुश्मनलाई अग्रिम जानकारी भए पनि जनमुक्ति सेनाको अगाडि के नै लाग्थ्यो र ? हाम्रो आर्क लडाइँको पोष्ट आफ्नो आर्क छोडेर दुश्मन भागिसकेछ । एकै चोटी हाम्रो जनमुक्ति सेनाले हमला बोल्यो । बिजुली चम्केसरी पुरै जुम्ला युद्धभूमिमा परिणत भयो । हामी अर्को स्वास्थ्य पोष्ट पुग्यौं र घाइते साथीहरु ल्याउँदै र उपचार गर्दै र फेरि लडाइँमा पठाउँदै गर्दथ्यौं । वास्तविक युद्ध कस्तो हुन्छ एउटा साथी लड्दा लड्दै सहिद हुन्छ अर्को साथी राइफल समातेर अग्रिम मोर्चामा जान्छ । बाहिरी घेरा जनताको घेरा थियो । बाँकी हतियार पनि जनताले खोस्छ । जनता स्वयंसेवक थिए तर आवश्वक पर्दा हतियारवद्ध लडाईँमा पनि लड्न सक्छ भन्ने प्रत्यक्ष ब्यवहारिक पुष्टी ऐतिहासिक फौजी कारबाहीले गर्यो । मेरो स्मृतिको त्यो दिन मेरो अबिराम यात्राको शिक्षा र साहस पनि हो । जहाँ हामी अन्जुजस्तै हजारौं साथीहरुसँग थियौं । सहिद चुनौती र मसँगसँगै एकै पोष्टमा थियौं, उहाँ घाइते साथीहरुको रगतले तत्पतिएको भुइँ सफा गर्दै हुनुहुन्थ्यो । हामी बसेकै पोष्टमा गोलीको वर्षा भयो । बेलाबेलामा हेलिकोप्टरले हान्ने भेरी लाइटले हाम्रो पोष्टमा बमबारी गर्दैछ भन्ने निश्चित गराउथ्याये । तर पनि हामीले साथीहरुलाई प्राथमिक उपचार गर्दै सुरक्षित ठाउँमा पठाउँदै थियौं । लडाइँ लामै समय चल्यो । करिब रातभरी चल्यो । कति साहसी हुन्छन्, जनमुक्ति सेनाका योद्धाहरु क्रान्ति सफलतकोनिम्ति आफ्ना सबै चिज न्यौछवार गरिदिन्छन् । मेरो स्मृतिमा ती योद्धाहरु अमर हुनुहुन्छ । होनाहार एकजना योद्धा गम्भीर घाइते र अचेतन अवस्थामा हुनुहुन्थ्यो । डाक्टरले हातपाखुरा र ढाडमा लागेको घाउमा बगिरहेको रगत रोक्ने प्रयास गर्दै हुनुहुन्थ्यो । मैले उहाँलाई समातिरहेकी थिएँ र कपडा निकाल्दै थिएँ । उहाँ भनिरहनु भएको थियो, कमरेड म कम्पनी कमाण्डर हुँ । म एसाल्टमा छु । छिटो ब्याण्डेज लगाउनुस्, म लड्न जानुपर्छ । मेरो मुटु तातो भयो । हामीले भन्यौं, नआत्तिनुस्, हामी सिंगै लडाइँ जित्नेछौं । उहाँलाई आफ्नो घाउको पीडा नै थिएन । उहाँलाई लडाइँ जित्नुसँग मात्रै ध्यान थियो । उहाँ घरिघरि उठ्न खोज्नुहुन्थ्यो । हामी उहाँलाई सम्झाएर सुत्न लगाउँथ्यौं । उहाँ अनि त गम्भीर भइसक्नु भएको थियो । केही क्षणपछि उहाँले ओजिलो मृत्युवरण गर्नुभयो । हामीले श्रद्धा र सम्मानको मुट्ठी कसेर युद्ध जितेरै छोड्ने कसम खायौं । उहाँको शवलाई सुरक्षित स्थानतिर पठायौं । त्यो रात आकाशबाट दुश्मनले युद्ध गर्यो । तर उसको केही लागेन, आखिर उसको क्याम्प जनमुक्ति सेनाले ध्वस्त बनाएरै छाडे । हामीलाई दुश्मनको क्याम्प पूरै ध्वस्त भएको खबर आयो । फर्किने सूचनाअनुसार हामी पनि आफ्नो रुटबाट फर्किन मात्र लागेका थियौं, हाम्रै अगाडि हेलिकोप्टरबाट बम खसाल्यो । तर हामीलाई त्यसले केही असर पुर्याउन सकेन । जनमुक्ति सेनाले उसको हुर्मत लिएरै छाड्यो । हामी उही बाटो फर्कियौं, तर पनि दुश्मनको हवाइगस्तीले छोडेन । हामीलाई उसको प्रतिकारले छुन पनि सकेन । जुम्ला ऐतिहासिक फौजी कारबाहीमा एउटै पोष्टमा सहभागी भएका प्यारा सहयात्रीहरु कमरेड अन्जु र चुनौती दुवै हामीसँग हुनुहुन्न । उहाँहरु सदा हाम्रो ऊर्जा बनिरहनुहुनेछ । हामी बिर्सने छैनौं ती ऐतिहासिक क्षणहरु । हामी उहाँहरुको सपना पूरा गर्ने यात्रालाई सफलतामा पुर्याएरै छाड्नेछौं । हाम्रा लडाइँका मोर्चाहरु फेरिन सक्छन् तर हाम्रो लक्ष्य र उद्देश्य फेरिने छैन । हामी यिनै प्रतिवद्धताका साथ आज पनि पहाडहरु चढिरहेका छौं । (मृत्युञ्जयी यात्राबाट)