यसरी भएको थियो पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु

नेपाली समाजको इतिहासमा पृथ्वीनारायण शाह एक विशिष्ट पात्र हुन् । उनको बारेमा विभिन्न टिका टिप्पणी पाइन्छ । उनलाई राष्ट्रनिमार्ता मान्ने की नमान्ने भन्ने विषयमा राष्ट्रिय लेभलमै बहस हुने गरेको पाइन्छ । उनको बारेमा विभिन्न कोणबाट बहस भए जस्तै उनको मृत्युको बारेमा पनि आजसम्म किटानका साथ इतिहासबिद्हरुले भन्न सकेका छैनन् । उनको बारेमा कतिपय तथ्यका बारेमा आम नेपालीका सामु गुमनाम नै रहेका छन् । वि.सं. १८३१ माघ १ गते उनको मुत्यु भएको भनिएपनि आजसम्म इतिहासकारहरू उनको बारेमा एकमत हुन सकेका छैनन् । उपत्यका विजयपछि उनी पश्चिम विजय अभियान थाल्नुअघि विश्रामका लागि काठमाडौंबाट नुवाकोट पुगेका थिए भनिन्छ । नुवाकोटमै रहँदा उनको सामान्य ज्वरोका कारण मृत्यु भएको भनी इतिहासकार बाबुराम आचार्यले आफ्नो पुस्तक श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनीमा उल्लेख गरेका छन् । ज्वरोले सिकिस्त भएपछि पृथ्वीनारायण शाहलाई राजवैद्यहरूबाट उपचार सम्भव नभएपछि तादी र त्रिशूली नदीको दोभानस्थित देवीघाटमा लागिएको थियो । त्यहीँ ९ दिनपछि बिहान ७ बजे उनको मृत्यु भएको उक्त पुस्तकमा उल्लेख छ । उनको बारेमा यता भारतीय लेखक विराजद्वारा लिखित तथा आत्माराम एन्ड सन्सद्वारा सन् २०१० मा प्रकाशित गरेको ‘नेपालेश्वर’ शीर्षकको उपन्यासमा पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु बाघको आक्रमणबाट भएको उल्लेख गरिएको छ । पुस्तकका अनुसार पृथ्वीनारायण शाह सिकार खेल्न पोख्त थिए । उनी बाघका लागि अन्य जनावर मारेर पासो थाप्थे भने बाघ सिकार खान आएको मौका पारी तरबारले सोझैं आक्रमण गर्थे । उक्त पुस्तकका अनुसार आफ्नो मृत्युअघि पनि उनी आफ्नो सिकारी दलबलसहित त्रिशूली किनारतिर गएका थिए । सम्पूर्ण तयारीपछि उनको दलबलले बाघलाई पासोमा पारेको थियो । बाघलाई वरिपरिबाट अन्य सिकारीहरूले घेरा हालिसकेपछि पृथ्वीनारायण शाहले बाघमाथि तरबारले आक्रमण गरे, तर आफूतिर अघि बढिरहेका पृथ्वीनारायण शाहमाथि उक्त बाघले अचानक झम्टेर उनको गर्धन नै समात्यो । त्यसपछि पृथ्वीनारायण शाहलाई बचाउन उनका सहयोगीहरूले उक्त बाघमाथि आक्रमण गरेका थिए । बाघ भागेपछि पृथ्वीनारायण शाहलाई घाइते अवस्थामै शिविरमा ल्याइएको थियो, जहाँ राजवैद्यले उनको उपचार गरेका थिए । बाघले पृथ्वीनारायण शाहलाई दिएको चोट यति गहिरो थियो कि उनको उपचार सम्भव हुन सकेन । आफ्नो अन्तिम अवस्था बुझिसकेका पृथ्वीनारायण शाहले आफूलाई देवीघाट पुर्‍याउने आग्रह गरे । जहाँ पुग्दा नपुग्दै उनको मृत्यु भयो । अब प्रश्न उठ्छ, नेपालेश्वरमा उल्लेख भएको घटना कति सत्य हो ? यो विषयमा अहिलेसम्म कुनै पनि नेपाली इतिहासकारले कुनै टिप्पणी सार्वजनिक गरेका छैनन् । यो विषयलाई अनुसन्धानको विषयका रूपमा पनि स्वीकार नगरिनु नेपाली इतिहासको एउटा उदेकलाग्दो पाटो मान्न सकिन्छ । तर पृथ्वीनाराय शाहको मृत्यु भएको क्षेत्रमा भने उनको स्वभावविक मृत्यु नभई हत्या गरिएको भन्ने अपुष्ट भनाई त्यहाँका मानिसहरुको रहेको छ । आजसम्म उनको मृत्यु कसरी भएको थियो भन्ने इतिहास खुल्न सकेको भने छैन ।