मनसुनमै खडेरीको संकेत, पानी कम र गर्मी बढी हुने चेतावनी

काठमाडौं । यस वर्षको मनसुनले राहतभन्दा बढी चिन्ता दिने संकेत देखिएको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आगामी चार महिनाको मनसुन अवधिमा देशका अधिकांश क्षेत्रमा सरदरभन्दा कम वर्षा हुने र गर्मी भने औसतभन्दा बढी हुने पूर्वानुमान सार्वजनिक गरेको छ ।

विभागका अनुसार जेठ १८ देखि असोज १४ सम्म रहने मनसुनमा विशेषगरी लुम्बिनी, मधेस, कोशी र कर्णालीका धेरै भूभागमा पानी कम पर्ने सम्भावना उच्च छ । केही क्षेत्रमा ६५ प्रतिशतसम्म कम वर्षाको सम्भावना औँल्याइएको छ ।

यसको सीधा असर खेतीपाती, खानेपानी र जनजीवनमा पर्न सक्ने देखिन्छ । विशेषगरी धान रोपाइँको समयमा पर्याप्त वर्षा नहुँदा किसान सबैभन्दा बढी प्रभावित हुन सक्छन् । विगत केही वर्षयता अस्वाभाविक गर्मी र अनियमित वर्षाले कृषि प्रणाली नै प्रभावित भइरहेका बेला यसपटकको पूर्वानुमानले थप चिन्ता बढाएको छ ।

विभागले पानी मात्रै होइन, देशभर अधिकतम र न्यूनतम तापक्रम पनि सरदरभन्दा बढी रहने जनाएको छ । अर्थात् राति पनि गर्मी कम नहुने र दिउँसोको तापक्रम अझ चर्किने संकेत छ ।

सुदूरपश्चिम, कर्णाली, मधेस, कोशी, गण्डकी र बागमतीका धेरै भूभागमा तापक्रम औसतभन्दा धेरै माथि पुग्ने सम्भावना देखाइएको छ । तराई क्षेत्रमा त तातो हावा र सुख्खापन अझै बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

पूर्वानुमान तयार गर्दा विश्व मौसम संगठन, दक्षिण एसियाली जलवायु फोरम, एल निनो–साउदर्न असिलेसन (इन्सो) र हिन्द महासागरको तापक्रमीय अवस्थालाई आधार बनाइएको विभागले जनाएको छ । हाल प्रशान्त महासागर ‘तटस्थ’ अवस्थामा रहे पनि विस्तारै एल निनोतर्फ उन्मुख देखिएको छ, जसले सामान्यतया वर्षा घटाउने र तापक्रम बढाउने प्रभाव पार्ने गर्छ ।

यद्यपि विभागले मौसम पूर्वानुमान शतप्रतिशत निश्चित नहुने भन्दै सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ । समुद्री प्रणाली, वायुमण्डलीय परिवर्तन, हिउँको अवस्था र भू–उपयोगजस्ता कारणले मौसममा उतारचढाव आउन सक्ने विभागको भनाइ छ ।

गत वर्ष पनि विभागले धेरै क्षेत्रमा बढी वर्षाको अनुमान गरेको थियो । तर वास्तविकतामा धेरै स्थानमा अपेक्षाभन्दा कम पानी परेको थियो । तापक्रमको पूर्वानुमान भने धेरै हदसम्म मिलेको विभागले जनाएको छ ।

यसपालि पनि पानी कम र गर्मी बढी हुने संकेतले सरकार, स्थानीय तह र किसानलाई समयमै तयारी गर्न दबाब बढाएको छ ।