बाँझो जमिनबाट ‘चिया गाउँ’सम्म : एउटा जुक्तिले फेरिएको रेशगाउँ

बागलुङ । कहिल्यै खेती नगरेर झाडीले ढाकिएको पाखो जमिन—रेशगाउँको पहिचान यही थियो। बसाइँसराइ बढ्दै जाँदा खेत बाँझै बस्न थालेका थिए, गाउँ सुनसान हुँदै थियो। तर त्यहीँबाट एउटा सोच जन्मियो, जसले गाउँको दिशा नै फेरिदियो।

रेशगाउँ (काठेखोला गाउँपालिका–७) का वडाध्यक्ष प्रेम लामिछाने ले ‘किन न चिया लगाउने?’ भन्ने जुक्ति निकाले। सुरुमा धेरैलाई यो कुरा हाँसो लाग्दो थियो—“यहाँ चिया फल्छ र?” भन्ने प्रश्न सामान्य थियो। तर सात वर्षपछि त्यहीँ प्रश्नको उत्तर हरियो बगानले दिइरहेको छ।

शंका देखि सम्भावनासम्म

२०७६ सालमा ताराखोला गाउँपालिका को सिरुबारीबाट करिब ३० हजार बिरुवा ल्याएर परीक्षण सुरु भयो। विद्यालयको ३५ रोपनी जमिनमा रोपिएको चिया सुरुमा प्रयोगजस्तै थियो।

तर बिरुवा हुर्किँदै जाँदा गाउँलेको धारणा बदलियो। आज स्थिति यस्तो छ—झाडी फाँडेर चिया लगाउने होड चलेको छ।

गाउँमा फर्किएको जीवन

चियाले केवल जमिन मात्रै हरियो बनाएन, गाउँमा जीवन पनि फर्कायो। बसाइँसराइ गर्ने सोच बनाएका धेरै स्थानीय गाउँमै रोकिए ।  बाँझो जमिन आम्दानीको स्रोत बन्यो । करिब २८० परिवार चिया खेतीमा आबद्ध भए र आज रेशगाउँ ‘चिया गाउँ’ को रूपमा चिनिन थालेको छ।

आम्दानीको नयाँ बाटो

चिया उत्पादन अहिले नियमित हुँदै गएको छ। वर्षको करिब ९ महिना टिप्न मिल्ने चिया प्रतिकिलो २ हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुन्छ। यस वर्ष मात्रै करिब २० लाख रुपैयाँ बराबरको चिया बिक्री हुने अनुमान छ।

रेश साना किसान सहकारी संस्था मार्फत सुरु भएको यो अभियान अहिले ३०० रोपनी क्षेत्रसम्म फैलिएको छ—टिङरिङ, बौर, फलायडाँडालगायत क्षेत्रमा।

अवसरसँगै चुनौती पनि

उत्पादन बढ्दै जाँदा अर्को समस्या देखिएको छ—प्रशोधन गर्ने मेसिनको अभाव। कच्चा चिया बेच्नुपर्दा मूल्य थप बढाउने अवसर गुमिरहेको छ।

तर बजारको भने कमी छैन। बागलुङदेखि पोखरा र काठमाडौंसम्म रेशगाउँको चिया पुग्न थालेको छ।

एउटा सोच, धेरै परिवर्तन

जनकल्याण आधारभूत विद्यालयका अध्यक्षका शब्दमा—“हिजो झाडीले ढाकिएको जमिनबाट आज पैसा फल्न थालेको छ।”

रेशगाउँको कथा साधारण छ, तर सन्देश ठूलो सही सोच र सामूहिक प्रयास भए, गाउँ बदलिन धेरै ठूलो योजना चाहिँदैन।