मधेसमा रास्वपाको ‘क्रेज’, कसको मत कति कट्ला?

काठमाडौँ । २०७९ को निर्वाचनमा मधेस प्रदेशमा उल्लेख्य उपस्थिति देखाउन नसकेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) यसपटक भने त्यही भूगोलमा चर्चाको केन्द्रमा पुगेको छ। काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्व मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन)लाई वरिष्ठ नेताका रूपमा भित्र्याएर प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार घोषणा गरेसँगै मधेसमा रास्वपाप्रति चासो र ‘क्रेज’ ह्वात्तै बढेको देखिन्छ।

‘मधेसको छोरा प्रधानमन्त्री बन्दैछन्’ भन्ने नाराले मधेसका मतदातामाझ भावनात्मक तरंग पैदा गरेको छ। महोत्तरीदेखि सिरहा, सप्तरीदेखि धनुषासम्म रास्वपा र बालेनको चर्चा बाक्लिएको छ। कमजोर संगठन भएको मधेसमा मधेसी मूलका बालेनलाई अघि सारेर मत तान्ने रणनीति रास्वपाले लिएको राजनीतिक जानकारहरूको विश्लेषण छ।

अब चासोको विषय बनेको छ—रास्वपाको यो लहरले मधेसमा कसको मत बढी काट्छ? यसबारे नागरिक अगुवा, विश्लेषक, पत्रकार र विभिन्न दलका नेताहरूका धारणा फरक–फरक देखिए पनि अधिकांशको संकेत एमालेतर्फ छ।

राजनीतिक विश्लेषक श्रीमन नारायणका अनुसार पछिल्ला वर्षमा एमालेको गतिविधि र मधेसबारे आएका केही अभिव्यक्तिले मधेसी मतदातामा असन्तुष्टि बढाएको छ। “बालेनको उम्मेदवारी र एमाले नेतृत्वसँगको प्रत्यक्ष राजनीतिक टकरावले रास्वपाले एमालेकै मत बढी तान्ने संकेत देखिन्छ,” उनी भन्छन्।

जनकपुरका नागरिक अगुवा सत्यनारायण साह लोकतान्त्रिक र वामपन्थी दुवै धारका असन्तुष्ट मत रास्वपातिर आकर्षित हुन सक्ने आकलन गर्छन्। मधेस केन्द्रित दलप्रति निराश मतदाता पनि विकल्प खोज्दै रास्वपातिर सर्न सक्ने उनको बुझाइ छ।

मधेस राजनीतिमा लामो समय काम गरेका भरतविमल यादव भने रास्वपाले कुनै एक दलभन्दा सबै दलको ‘थोरै–थोरै’ मत काट्न सक्ने बताउँछन्। “शीर्ष नेता बाहेकका उम्मेदवारको मत रास्वपाले तान्ने सम्भावना छ, त्यसमा मुख्य फ्याक्टर बालेन नै हुन्,” उनले भने।

पत्रकार पंकज दासका अनुसार ‘मधेसीको छोरा प्रधानमन्त्री’ भन्ने भाष्यले मधेस केन्द्रित दलका समर्थकमाझ समेत असर पारेको छ। कांग्रेसभित्रको असन्तुष्टि र एमालेप्रति असन्तोष दुवैको मत रास्वपामा जान सक्ने संकेत उनी देख्छन्।

मधेस प्रदेशका पूर्व नीति–योजना आयोग उपाध्यक्ष सोहन साह लोकप्रियतावादी लहरले सबैतिर प्रभाव पार्ने बताउँछन्। “सबभन्दा बढी असर एमालेमा र त्यसपछि मधेस केन्द्रित दलमा देखिन सक्छ,” उनी भन्छन्।

भूराजनीति जानकार प्रमोद जैसवालका अनुसार समानुपातिकतर्फ रास्वपाले एमालेको मत बढी काट्न सक्छ भने प्रत्यक्षतर्फ जनमत र जसपा नेपालको मत प्रभावित हुन सक्छ।

स्थानीय पत्रकारहरू पनि विभाजित आकलन गर्छन्। जनकपुर, सिरहा र सप्तरीका पत्रकारहरू जनमत पार्टी र जसपा नेपालको मतमा असर देख्छन् भने काठमाडौंका केही पत्रकार एमाले र कांग्रेसकै मत बढी प्रभावित हुने तर्क गर्छन्।

जसपा नेपालका नेता डा. सुरेन्द्र झा र राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीका महासचिव अनिल महासेठ दुवैले रास्वपाको लहरले एमालेकै मतमा ठूलो धक्का पुग्ने दाबी गर्छन्। यद्यपि, रास्वपा निकट केही नेताहरू भने जनमत पार्टीको मत बढी प्रभावित हुने बताउँछन्।

समग्रमा, मधेसमा रास्वपाको बढ्दो प्रभावले परम्परागत दलहरूलाई दबाबमा पारेको देखिन्छ। कसको कति मत काटिन्छ भन्ने वास्तविक तस्वीर भने निर्वाचन परिणामले मात्र देखाउनेछ। तर यति स्पष्ट छ—मधेसको चुनावी समीकरणमा रास्वपा अहिले ‘फ्याक्टर’ बनेको छ।