चुनावी भीडमा हराउँदै बौद्धिक आवाज, भाइरल चेहराको उभार

काठमाडौं । प्लेटोले राजनीति न्यायपूर्ण राज्य निर्माण गर्ने कला भनेका थिए। तर आजको चुनावी परिदृश्य हेर्दा राजनीति विचार, अध्ययन र शालीनताभन्दा बढी ‘दृश्यता’ र ‘भाइरलता’ को खेल बनेको अनुभूति हुन्छ। लोकतन्त्रले नागरिकलाई आफ्ना प्रतिनिधि छान्ने अधिकार दिएको छ, तर छानाइको मापदण्ड भने सामाजिक सञ्जालको चर्चा, ठूलो स्वर र उत्तेजक अभिव्यक्तितर्फ सर्दै गएको देखिन्छ।

फागुन २१ गते हुन लागेको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा पनि यही प्रवृत्ति स्पष्ट देखिन्छ। चुनावी मैदानमा नीति, अर्थशास्त्र, कूटनीति, ऊर्जा, पुनर्निर्माण, कानुन र विकासका क्षेत्रमा लामो अनुभव बटुलेका उम्मेदवारहरू छन्। तर उनीहरू सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालको प्राथमिकतामा छैनन्। बरु, चर्चित अनुहार, विवादित अभिव्यक्ति र पपुलिस्ट शैली भएका पात्रहरूले बढी स्थान ओगटिरहेका छन्।

ओझेलमा परेका विज्ञ उम्मेदवार

डा. हरि रोका खोटाङबाट उम्मेदवार छन् । अर्थ–राजनीतिक विश्लेषकका रूपमा परिचित उनी विगत चार वर्षदेखि गाउँमै बसेर कृषि कर्ममा सक्रिय छन् । अध्ययन, विचार र व्यवहारको संयोजन भएका रोका जस्ता पात्र संसद्मा आवश्यक मानिन्छन्, तर चर्चाको केन्द्रमा छैनन्।

डा. गोविन्दराज पोखरेल, राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष र राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका पूर्व प्रमुख कार्यकारी, विकास प्रशासनको अनुभव बोकेर चुनावी मैदानमा छन्। भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणमा नेतृत्व गरेका उनी नीति निर्माण तहमा उपयोगी हुनसक्ने पात्र मानिन्छन्।

कुलमान घिसिङ, लोडसेडिङ अन्त्य गरेर चर्चित बनेका पूर्व विद्युत् प्राधिकरण प्रमुख, काठमाडौं–३ बाट उम्मेदवार छन्। प्राविधिक दक्षता र व्यवस्थापकीय क्षमताको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिने घिसिङको उम्मेदवारी पनि ‘भाइरल’ विमर्शमा हराइरहेको छ।

डा. अर्जुनकुमार कार्की, पूर्व राजदूत, कूटनीतिज्ञ र विकास चिन्तक, संखुवासभाबाट उम्मेदवार छन्। अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको पक्ष राख्दै आएका कार्की संसद्मा बौद्धिक उपस्थिति जनाउन सक्ने व्यक्तित्व हुन् ।

सुहाङ नेम्बाङ, कानुन अध्ययन गरेका युवा, इलाम–२ बाट उम्मेदवार छन्। शालीन शैली र विधिको ज्ञान भएका उनी युवापुस्तामाझ लोकप्रिय भए पनि व्यापक प्रचारमा देखिँदैनन्।

यीसँगै डा. दीपकप्रकाश भट्ट, सचिन तिमिल्सिना, निस्कल राई, मुकेश काफ्ले, डा. स्वर्णिम वाग्ले, डा. जनकराज शाह, मञ्जिल रानालगायत विभिन्न क्षेत्रमा दक्ष उम्मेदवारहरू पनि चर्चाको बाहिरै छन्।

सञ्जालमा छाएका, विवादमा तानिएका

अर्कोतर्फ, सामाजिक सञ्जालमा चर्चित पात्रहरू चुनावी बहसको केन्द्रमा छन्।  आशिका तामाङ अभियन्ता छविका कारण चर्चामा छिन् । राजीव खत्री सामाजिक सञ्जालमा पुराना दलको आलोचना गरेर भाइरल भएका छन्। सुदन गुरुङ जेन–जी आन्दोलनको पृष्ठभूमिबाट राजनीतिमा आएका छन्, तर अभिव्यक्तिका कारण विवादित पनि बनेका छन्।

निकोलस भुसाल अत्यन्तै महत्वाकांक्षी घोषणापत्रका कारण चर्चामा छन् । सागर ढकाल अघिल्लो निर्वाचनमा चर्चित प्रतिस्पर्धापछि फेरि मैदानमा छन् । महावीर पुन, वैज्ञानिक पृष्ठभूमि भए पनि, भाइरल शैलीका कारण चर्चामा छन्। केपी खनाल सामाजिक सञ्जालमा सेलिब्रेटीसँगका तस्बिरका कारण चिनिएका छन्।

मिडिया र मतदाताको प्राथमिकता

सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जाल दुवैले ‘दृश्यता’ लाई प्राथमिकता दिँदा अध्ययनशील, शालीन र नीतिगत बहस गर्न सक्ने उम्मेदवारहरू छायामा पर्दै गएका छन्। ठूलो स्वर, तीखा अभिव्यक्ति र उत्तेजनात्मक शैलीले ध्यान तान्ने भएकाले त्यस्ता पात्रहरू चुनावी विमर्शमा हावी छन्।

यो चुनाव केवल प्रतिनिधि छान्ने प्रक्रिया मात्र होइन, मतदाताको चेतनाको पनि परीक्षा हो। संसद् केवल चर्चित अनुहारका लागि होइन, विचार, नीति र क्षमताको प्रतिनिधित्वका लागि हो। प्लेटोले भनेको न्यायपूर्ण राज्य निर्माण गर्ने राजनीति त्यतिबेलामात्र सम्भव हुन्छ, जब मतदाताले ‘भाइरल’ भन्दा ‘विचार’ रोज्छन्।