तारको झन्झट अन्त्यतर्फ विज्ञानको फड्को: हावाबाटै बग्ने बिजुलीको युग नजिकिँदै

काठमाडाैं । घर–घरमा फैलिएका तार, पोल र केबल बिना पनि बिजुली पुग्न सक्छ — यो कुरा अहिलेसम्म कल्पनाजस्तै लाग्थ्यो। तर फिनल्याण्डका वैज्ञानिकहरूको पछिल्लो सफलताले यो कल्पनालाई व्यवहारिक यथार्थतर्फ धकेलेको छ।

फिनल्याण्डका आल्टो, हल्सिन्की र ओउलु विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले ‘वायरलेस इलेक्ट्रिसिटी’ अर्थात् हावामार्फत बिजुली प्रसारण गर्ने प्रविधिमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेका छन्। मोबाइल फोन चार्ज गर्नेदेखि उद्योग, रोबोट र विद्युतीय सवारी साधनसम्म तारबिनै ऊर्जा पुर्‍याउने सम्भावनालाई यो प्रविधिले खोलिदिएको छ।

हावामार्फत ऊर्जा पठाउने तीन बाटो

शोधकर्ताहरूले बिजुलीलाई हावामा पठाउन तीन फरक तरिकामा काम गरिरहेका छन्। पहिलो, ध्वनि तरंग प्रयोग गर्ने प्रविधि हो। अत्यन्त शक्तिशाली अल्ट्रासोनिक ध्वनि प्रयोग गरेर हावामा एक अदृश्य मार्ग बनाइन्छ, जहाँबाट बिजुलीको झिल्कालाई नियन्त्रित रूपमा पठाउन सकिन्छ। यो विधि प्रयोगशालामा सफल भइसकेको छ।

दोस्रो, लेजर र प्रकाश आधारित ऊर्जा प्रसारण हो। यसमा बिजुलीलाई लेजर किरणको रूपमा ‘विम’ बनाएर टाढाको उपकरणसम्म पठाइन्छ। ड्रोन, उपग्रह र दुर्गम क्षेत्रमा यो विधि उपयोगी मानिएको छ।

तेस्रो र सबैभन्दा प्रभावकारी मानिएको विधि हो चुम्बकीय अनुनाद (Magnetic Resonance)। यस प्रविधिमा ट्रान्समिटर र रिसिभर एउटै फ्रिक्वेन्सीमा ट्युन गरिन्छ, जसले गर्दा ऊर्जा वातावरणमा नफैलिई सिधै लक्षित उपकरणमा पुग्छ। आल्टो विश्वविद्यालयको टोलीले केही मिटर दूरीमा ९० प्रतिशतभन्दा बढी दक्षताका साथ बिजुली पठाउन सफल भएको जनाएको छ।

पेसमेकरदेखि ईभीसम्म प्रभाव

यो प्रविधिको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव चिकित्सा क्षेत्रमा देखिने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ। मानव शरीरभित्र जडान गरिएका पेसमेकर वा कृत्रिम अंग अब बाहिरबाटै चार्ज गर्न सकिनेछ, जसले बारम्बार शल्यक्रिया गर्नुपर्ने बाध्यता हटाउनेछ।

त्यसैगरी, खानी, रासायनिक उद्योगजस्ता जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा काम गर्ने रोबोट र सेन्सरहरू तारबिनै चलाउन सकिनेछन्। भविष्यमा त विद्युतीय सवारी साधनहरू सडकमा गुडिरहेकै बेला चार्ज हुने अवधारणामा समेत यस प्रविधिले आधार तयार गर्ने बताइएको छ।

चुनौती अझै बाँकी

यति ठूलो उपलब्धि हुँदाहुँदै पनि चुनौतीहरू समाप्त भइसकेका छैनन्। लामो दूरीमा ऊर्जा पठाउँदा क्षति हुने समस्या, उच्च क्षमताको विद्युतले मानव स्वास्थ्यमा पार्न सक्ने असरजस्ता विषयमा थप अध्ययन भइरहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।

तर पनि, एक शताब्दीअघि वैज्ञानिक निकोला टेस्लाले देखेको ‘ताररहित संसार’ को सपना अहिले पहिलेभन्दा धेरै नजिक देखिन थालेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार सन् २०३० सम्ममा विश्वभर २५ अर्बभन्दा बढी कनेक्टेड डिभाइस हुने अनुमान छ। ती सबैलाई तारले चार्ज गर्नु असम्भवजस्तै हुँदा, हावामार्फत बग्ने बिजुली भविष्यको अनिवार्य विकल्प बन्न सक्ने संकेत देखिएको छ। एजेन्सी