पानीको महत्व : मुहान सुक्दै गएपछि ध्ये गाउँकाे बस्ती उठिबास, २८ परिवारको बसाइँ सराइ

मुस्ताङ । उपल्लो मुस्ताङको लोघेकर दामोदरकुण्ड गाउँपालिका–५ ध्ये गाउँका स्थानीयहरू पानीको अभावले गाउँ छाड्न बाध्य भएका छन्। परम्परागत मुहान सुकेसँगै सिँचाइ र खानेपानीको गम्भीर संकट उत्पन्न भएपछि २८ घरधुरी थाङचुङ क्षेत्रमा बसाइँ सरेका छन्।

कृषि र च्याङ्ग्रापालनमा निर्भर समुदायका छिरिङ ढुक्के गुरुङ, झवाङ वाङचुक, डिन्डु गुरुङसहितका बासिन्दाले मुहान सुकेपछि आफ्नो दैनिकी नै असम्भव भएपछि बस्ती सार्नुपरेको बताए।
गुरुङले भने, “खानेपानी र सिँचाइको समस्या सहनै नसक्ने भयो। पानी नै नभएपछि खेती–पाती र पशुपालन दुवै चल्न छाड्यो, अन्त्यमा गाउँ छोड्नुपर्यो।”

१५ वर्षदेखि चर्कँदै पानीको समस्या

समुद्री सतहदेखि ४ हजार मिटर उचाइमा रहेको ध्ये क्षेत्रमा झण्डै डेढ दशकदेखि पानीको समस्या चर्कँदै आएको छ। हिउँदमा हिउँ नपर्ने र बर्खामा अत्यधिक वर्षा हुने असन्तुलित मौसमी चक्रले यहाँको जलस्रोत नै अस्थिर बनेको स्थानीयको भनाइ छ।

पर्याप्त जमिन रहेको भए पनि पानी नहुँदा खेत बाँझै बस्नुपर्ने बाध्यता बढेको छ। बर्खामा मात्रै केही समय पुरानो गोठ—घरमा गएका बासिन्दा हिउँदमा पुनः थाङचुङमै बस्न थालेका छन्।

सरकारी तथा दातृ निकायको सहयोगमा नयाँ बस्ती

धेरै वर्षअघिदेखि समस्या समाधानका लागि तत्कालीन जिल्ला विकास समिति र गाविसले बस्ती स्थलान्तरण प्रक्रिया अघि सारेको थियो। आर्थिक अभावका कारण पूर्ण बस्ती विकास हुन नसके पनि सरकारी तथा दातृ निकायको सहयोगमा थाङचुङमा आधारभूत पूर्वाधार निर्माण गरिएको वडा अध्यक्ष पासाङ गुरुङले बताए।  उनले भने, “जलवायु परिवर्तनले पानीका मुहानै सुकाए। पानीबिनाको जीवन असम्भव रहेछ। त्यसैले बस्ती सार्नुपर्‍यो।”

५७४ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल रहेको सो वडामा अहिले ताङ्ग्या, ध्येखोला र पुरानो ध्ये मिलाएर जम्मा ५० घरधुरी छन्।

जलवायु परिवर्तनको चोट, तर चासो अभाव

पछिल्ला वर्षमा मुस्ताङमा नियमित वर्षा नहुनु, उपल्लो क्षेत्रमा बारम्बार बाढी–पहिरो आउनु, हावाहुरी बढ्नु र माटो तथा जङ्गलमा प्रत्यक्ष असर देखिनु जलवायु परिवर्तनको स्पष्ट संकेत मानिएको छ।

तर स्थानीयको भनाइमा, समस्या गहिरिँदै गए पनि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय तहबाट आवश्यक ध्यान नपुगेको गुनासो छ।