प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले महिलामुक्ति र स्वतन्त्रतालाई जोड दिँदै तिज पर्व मनायो

काठमाडौँ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान सामाजिकशास्त्र विभागको आयोजना तथा तीनओटा क्रियाशील ट्रेड युनियनहरूको सहभागितामा तिज विशेष कार्यक्रम–२०८२ सम्पन्न भएको छ। कार्यक्रमको उद्घाटन प्रतिष्ठानका कुलपति भूपाल राईले पानसमा बत्ती बालेर गरेका थिए ।

उनले तिज पर्व महादेव–पार्वतीको कथाबाट सुरु भए पनि समयसँगै यो पर्व सामन्तवादी संस्कृतिको प्रभाव पार गर्दै व्यापक बनेको बताए। तिजलाई विभेदको अन्त्य, महिला मुक्ति र परिवर्तनसँग जोडेर मनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै उनले भने–“भडकाब, अन्धविश्वास र विकृतिबाट तिजलाई मुक्त गरी भ्रष्टाचारविरुद्ध चेतना फैलाउने पर्व बनाउनुपर्छ ।”

उपकुलपति विमलकृष्ण श्रेष्ठ ‘विमल निभा’ले तिज पर्व आफन्तसँग भेटघाट र रमाइलोको अवसर भए पनि यसको मूल सार महिला मुक्ति, समानता र विकृतिविरुद्ध प्रतिरोधमा जोडिनुपर्ने बताए।

साहित्य र साहित्येतिहास विभाग प्रमुख डा। मधुसूदन गिरीले तिजलाई केवल महिलाको पर्व नभई सामाजिक सम्झौताको पर्वका रूपमा व्याख्या गर्दै भने– “किरात र शैवबीच सम्झौता भएपछि तिज मनाउने चलन सुरु भएको हो ।”  उनले तिजलाई पितृसत्ताविरुद्ध महिला समानता र सामाजिक सद्भावसँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिए।

साहित्य पद्य–काव्य विभाग प्रमुख बाबा बस्नेतले तिजलाई वैचारिक पर्वका रूपमा लिनुपर्ने बताइन् ।  उनले भनिन्– “अनावश्यक विकृति हटाएर महिलाका पीडा अभिव्यक्त गर्ने माध्यमका रूपमा तिजलाई अघि बढाउनुपर्छ ।”

कार्यक्रम सभाध्यक्ष तथा सामाजिकशास्त्र विभाग प्रमुख डा। कौशिला रिसालले तिजसँग जोडिएका धार्मिक अन्धविश्वास, अराजकता र विकृति हटाउनुपर्ने धारणा राख्दै भनिन्– “ऋषिपञ्चमीसहितका व्रत–पूजाले महिलालाई जञ्जिरले बाँधेको देखिन्छ, यसबाट मुक्त हुन आवश्यक छ । 

यसैगरी साहित्यकार सीता शर्माले तिज गीत र पर्वबारे प्रस्तुति दिँदै पितृसत्तासँग जोडिएको तिजलाई पूँजीवादी चरित्र सहितको धार्मिक विश्वास मात्र ठहर गर्दै यसलाई अन्धविश्वास र दासतामुक्त बनाउनुपर्नेमा जोड दिइन्।

डा। प्रतिभा पुनले विज्ञान–प्रविधिले संस्कृतिमा पारेको प्रभावबारे प्रकाश पार्दै तिजलाई व्रतसँग होइन, विचारसँग जोड्नुपर्ने बताइन् भने डा‍ चूडाप्रसाद ढकालले तिज पर्वमा तडकभडकका कारण असमानता बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै आपसी मेलमिलाप, न्याय र महिलामुक्तिको पक्षमा यसलाई मनाउनुपर्ने तर्क राखे ।

कार्यक्रममा भौतिक संसाधन महाशाखा प्रमुख सन्ध्या पहाडी, उपप्रमुख विश्वास घिमिरे, नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन केन्द्रीय समितिका अध्यक्ष महेश्वर थापा मगर, कलाकार तथा कर्मचारी सङ्गठनका अध्यक्ष जयराज जोशी लगायतले शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए  । कार्यक्रमको सञ्चालन नासु राधा कार्कीले गरेको प्राज्ञ चेतनाथ धमलाले जानकारी दिए ।