सपना बाकसमा फर्किने देशः वैदेशिक रोजगारीको तितो यथार्थ

काठमाडौं । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको कार्गो टर्मिनल । हरेक दिन त्यहाँ एउटै दृश्य दोहोरिन्छ – एम्बुलेन्स र कफिन । 

परिवारजनको आँखामा आँसु, मुटुमा गाँठो, हातमा चुरोट र मुखमा प्रार्थना । उनीहरू आफ्ना प्रियजनलाई स्वागत गर्न होइन, अन्तिम पटक भेट्न पुगेका हुन्छन्।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपाली युवाको पीडा तथ्याङ्कले स्पष्ट देखाउँछ। त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल भन्सार कार्यालयका अनुसार गत साउन महिनामा मात्र १७४ जना श्रमिकको शव ल्याइयो। गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा भने १,२५५ नेपाली श्रमिकले विदेशी भूमिमा ज्यान गुमाएका छन्।

मलेसिया, कतार, साउदी लगायतका मुलुकमा ‘हर्ट अट्याक’, कार्यस्थल दुर्घटना, असुरक्षित बासस्थान वा अस्वच्छ खानपानले ज्यान गुमाउने गरेको देखिन्छ। तर मृत्युका वास्तविक कारणबारे छानबिन गर्ने र दोषी ठहर गर्ने प्रणाली कमजोर छ। 

विशेषज्ञहरूका अनुसार वैदेशिक रोजगारीमा नेपालीहरूको मृत्यु केवल संयोग होइन, बरु श्रम व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सुरक्षा र सरकारी बेवास्ताको गम्भीर परिणाम हो। यी सबैको कथा एउटै छ, रोजगारीको अभाव, ऋणको चाप, घर–परिवारको भविष्यका लागि विदेशिने सपना। तर धेरैलाई त्यो सपना बाकसमा पराजित हुन्छ।

आमाको चित्कार

साउनको मध्यतिर वीरगञ्जकी एक आमा विमानस्थलमा कुवेतबाट आएका छोराको शव लिन पुगेकी थिइन् । आँखा रातो, शरीर काँपिरहेको, ओठ बर्बराइरहेका। उनले भनीन् – “तँ गइस् घर बनाउन, ऋण तिर्न, म त तेरो बिहे गर्न सपना देखेकी थिएँ‘ तर तेरो लास मात्र ल्याइयो।”

त्यो चित्कारले विमानस्थलमै रहेका सबैलाई रुवायो। तर, यो कुनै एक आमाको पीडा मात्रै होइन। हरेक दिन औसत ४–५ जना नेपालीको शव यस्तै बाकसमा नेपाल फर्किरहेको छ।

सरकार मौन, परिवार असहाय

कतार, साउदी, मलेसिया जस्ता मुलुकमा मृत्युका कारण प्रायः ‘हर्ट अट्याक’ भनेर उल्लेख हुन्छ। तर वास्तविक कारण अझै अस्पष्ट हुन्छ। कसैको कामको दबाबले, कसैको कार्यस्थल दुर्घटनाले, कसैको अस्वच्छ खानपान वा बासस्थानले ज्यान लिन्छ। तर छानबिन गर्ने, दोषी ठहर गर्ने र न्याय दिने प्रणाली भने कमजोर छ।

श्रमिकको मृत्यु भएपछि परिवारले दुःखसँगै आर्थिक बोझ पनि व्यहोर्नुपर्छ। बीमा रकम र राहत पाउन महिनौँ धाउनुपर्ने, दलाल वा मध्यस्थसँग जुध्नुपर्ने अवस्था रहन्छ।  यो विडम्बना त्यतिमै सीमित छैन – विदेशिएका श्रमिकले पठाउने रेमिट्यान्सले देशको अर्थतन्त्र धानिएको छ। तर जब त्यही श्रमिक बाकसमा फर्किन्छ, सरकारको समवेदना कागजमै सीमित हुन्छ।

नेपाली युवाले किन अझै वैदेशिक रोजगारी रोज्न बाध्य छन् ? किन स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न सकिएको छैन ? किन स्वास्थ्य जाँचदेखि बीमा प्रणालीसम्म सबैकुरा कमजोर छन् ?
 यी र यस्ता प्रश्न हरेक नेपालीको मनमतिस्कमा आइरहेका छन् । तर, यी प्रश्नहरूको जवाफ सरकारसँग छैन। तर प्रत्येक बाकस, प्रत्येक आमाको चित्कार र प्रत्येक आँसु यही भन्छ – विदेशिएका नेपालीले केवल परिवारलाई होइन, मातृभूमिलाई पनि पालिरहेका छन्। तर सरकार मौन छ।