पार्टी विघटन गर्न सकिएन भने पुनर्गठन हुँदैन: राम कार्की ‘पार्थ’

काठमाडौं । नेकपा (माओवादी केन्द्र) का सचिव राम कार्कीले अब समाजको नेतृत्व मजदुर, किसान र श्रमजीवी जनताले गर्ने बताएका छन् । मजदुर, किसान र श्रमजीवी जनताको मुद्दा बोक्ने विचार नै अबको नवीनतम राजनीति भएको उनले बताए । 

हाल संसारभर नै पुँजीपति वर्गले समाजको नेतृत्व गरिरहेको उल्लेख गर्दै उनले पुँजीवादको विकल्पमा समाजवादी व्यवस्था आउने र त्यसको नेतृत्व किसान श्रमजीवी वर्गले गर्ने दाबी गरे । सबैभन्दा नवीनतम राजनीति भनेको नै मजदुर किसानको नेतृत्वमा चल्ने राज्य व्यवस्था रहेको उनको भनाइ छ । उनले अब समाजको नेतृत्व सामन्त वा पुँजीपतिले गर्न नसक्ने दाबी गरे । नयाँ भनेर अरू क्रिम पाउडर लगाएर आएकाहरूको पनि राजनीतिमा खासै अर्थ नभएको उनको भनाइ छ । यद्यपि किसान, मजदुरको प्रतिनिधि भन्ने दलहरूले आफ्नो औचित्य पुष्टि गर्न नसकेको खण्डमा भने नयाँ शक्तिको उदय हुने सचिव कार्कीले बताए ।

उनले भने, ‘प्रजातन्त्रको वाहक भनेको राजनीतिक दलहरू हुन्, यी दलहरूले आफ्नो औचित्य सावित गर्न सकेनन् । हामी मजदुर किसानको प्रतिनिधि भन्छौँ तर उनीहरूको प्रतिनिधि बनेको औचित्य हामीले सावित गर्न सकेनौँ भने अब त्यो खालको रिक्तता रहँदैन, अर्को आउँछ । यो नियम हो । तर हामीलाई प्रतिस्थापन गर्न हामीभन्दा क्रान्तिकारी विचारधारासहित आउनुपर्छ । हावा कुरा गरेर, लक्ष्य बिनाका कुरा गरेर, रणनीति बेगरका कुरा गरेर, स्टन्ट गरेर आउनेहरूले चाहिँ हामीलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्दैनन् । यदि त्यस्तो प्रतिस्थापन कहीँ भयो भने त्यो दुर्भाग्य हुनेछ ।’

उनले माओवादी पार्टीले २०६३/२०६४ पछि पार्टीलाई जुन कार्यदिशामा लैजानुपर्ने हो त्यतातिर लैजान नसकेको बताए । उनका अनुसार पार्टीले मजदुर किसानको राजनीतिक वर्चस्व हुने खालको एउटा नयाँ कार्यदिशा, रणनीति अगाडि सार्नुपर्ने थियो । तर आफूहरू सतही कुरामा नै रुमल्लिएर बसेको उनको भनाइ छ । सोही कारण जनता, मजदुर, किसानलाई माओवादी पार्टी पनि पुरानै संसदीय व्यवस्थावादी पार्टी भएको भन्ने भान परेको उल्लेख गरे ।

उनले भने, ‘हामीले मजदुर किसानको राजनीतिक वर्चस्व हुने खालको एउटा नयाँ कार्यदिशा, नयाँ रणनीति अगाडि सार्नुपर्थ्यो, त्यो सार्नको लागि शास्त्रीय अर्थमा भन्दाखेरि हामीले लेनिन र रोजा, ग्राम्सी र चे ग्वेभारा जस्ता मार्क्सवादमाथि योगदान गर्ने नेताहरूलाई यहाँ ल्याउनुपर्थ्यो । तर हामीकहाँ के बहस भयो भन्दाखेरि विद्रोह गर्ने कि संविधान लेख्ने भन्ने असाध्यै सतही कुरामा हामी अल्मलियौँ । हामीले एउटा नयाँ बाटो दिनुपर्थ्यो । हामीले जुन युद्ध गरेर आएका थियौँ, सेना, जनसेना, जनसत्ता, सर्वहारा अधिनायकत्व भन्ने कुराहरू चाहिँ फेरेपछि अब मजदुर किसानको राजनीतिक वर्चस्व कायम गर्ने खालको अर्को लाइन लिनुपर्थ्यो । त्यो लाइनमा स्वाभाविक रूपमा हामी चुक्यौँ ।’

सबैभन्दा बढी महत्त्व अक्षर, ज्ञानलाई दिनुपर्नेमा माओवादी पार्टी त्यसमा चुकेको उनले बताए । युग अनुकूल, समय अनुकूलको कार्यदिशा विकास गर्न नसकेको उल्लेख गर्दै उनले त्यो कार्यदिशा विकास गर्न कुनै छलफल नै हुन नसकेको बताए । तर आफूले भने निरन्तर यो मुद्दालाई उठाइरहेको उनले बताए ।

नेपाल १९९० देखि नै विश्व पुँजीवादी प्रणालीमा बाँधिएकोले यहाँका उद्योग, कलकारखाना सबै निजीकरण भएको उनको दाबी छ । स्वास्थ्य, शिक्षा जस्तो कुरालाई निजीकरण गरिएर व्यापारको विषय बनाइएको उनले बताए । राजनीतिक पार्टी खासगरी नेकपा एमालेको ठूलो हिस्सा शिक्षा र स्वास्थ्यको व्यापारमा गएको उनको आरोप छ । समाजवादको बीज अङ्कुरण हुने ठाउँ शिक्षा र स्वास्थ्य नै व्यापारमा गएको उनले बताए । नेपालको शिक्षा व्यवस्था फेर्न खोज्ने हो भने कम्युनिस्ट पार्टीभित्रैबाट ठूलो प्रतिवाद हुने उनको भनाइ छ ।

उनले भने, ‘आज पनि नेपालमा नेपालको शिक्षा व्यवस्था फेर्न खोज्ने हो भने कम्युनिस्ट पार्टीले शिक्षा व्यवस्था फेर्न खोज्ने हो भने हाम्रो ठूलो प्रतिवाद त पार्टीभित्रै हुन्छ । जसले शिक्षाको व्यापार गरिरहेका छन्, स्वास्थ्यको व्यापार गरेर लाभांश लिइरहेका छन्, तिनीहरू नै पहिला विरोधमा आउँछन् । त्यो सँगसँगै विश्व पुँजीवाद अगाडि आउँछ । त्यो सजिलो छैन । त्यसले ठूलो तनाव, सङ्घर्ष सिर्जना गर्छ ।’

यहाँको शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि प्रणालीलाई फेर्नमा आफूहरू चुकेको उनले बताए । नेपालको कृषि अहिले उत्पादक र उपभोक्ताको बीचमा दलालतन्त्र बनेको उनको भनाइ छ । त्यो दलालतन्त्रलाई भत्काउन सजिलो नभएको उनले बताए । उनले पार्टी सरकारमा जाँदा पनि किसानको पक्षमा काम गर्न नसकिएको बताए ।

उनले भने, ‘हामीले सरकारमा गएपछि मजदुर किसानको पक्षमा के के बिल ल्यायौँ त रु कतिवटा विधेयक चाहिँ पास गरायौँ त रु नेपालमा वामपन्थीहरू धेरै वर्षदेखि सत्तामा छन् । नेपाली काँग्रेस पनि आफूलाई समाजवादी भन्छ । तर नेपालमा नेपालको शिक्षालाई फेर्ने विधेयक आयो रु नेपालको शिक्षा प्रणाली परिवर्तन भयो त रु नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली फेरियो त रु फेरिएको छैन ।’

पार्टी विघटन गर्न सकिएन भने पुनर्गठन हुँदैन
माओवादी सचिव कार्कीले पार्टीलाई विघटन गर्न सक्नुपर्ने बताएका छन् । पार्टीको, सत्ता सबै कुराको निश्चित आयु हुने भएकोले पार्टीलाई निरन्तर विघटनको प्रक्रियामा लैजानुपर्ने उनको भनाइ छ । पार्टीलाई आवधिक र आंशिक रूपमा विघटन गर्न सक्नुपर्ने भन्दै उनले विघटन गर्न सकिएन भने पुनर्गठन गर्न नसकिने बताए । पार्टीलाई विघटन गरेर नयाँ कार्यदिशा दिनुपर्नेमा उनको जोड छ । कार्यदिशाको मूल केन्द्रमा मजदुर र किसानलाई राखेर उनीहरूको पक्षपोषण हुने खालको कार्यदिशा लिएर अगाडि जान सकिएमा पार्टी रिभाइभल हुने उनको भनाइ छ । कम्युनिस्ट आन्दोलनमा यस्तो हुने उनले बताए ।

उनले भने, ‘पार्टीको, सत्ताको कुनै पनि कुराको आयु हुन्छ । व्यक्तिमा जस्तै पार्टीमा, सत्तामा पनि कमजोरीहरू हुन्छन् । तर त्यहाँ त्यसलाई निरन्तर विघटनको प्रक्रियामा लैजानुपर्छ । माओत्सेतुङको भाषामा भन्ने हो भने चिनियाँ सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्ति चल्यो, त्यो बेलाको एउटा सार के हो भने पार्टीलाई पनि आवधिक रूपमा र आंशिक रूपमा विघटन गर्न सक्नुपर्छ । विघटन गर्न सकिएन भने पुनर्गठन हुँदैन । यो जीवनको नियम हो ।’

महाधिवेशनमा पार्टी विघटन भएपछि त्यसलाई फेरि नयाँ सिराबाट पुनर्गठन गरेर अगाडि बढ्नुपर्नेमा जोड दिए । यो प्रक्रिया अपनाउन सकिएन भने महाधिवेशन पनि चण्डी, रुद्री, सत्यनारायणको पूजा लगाएजस्तो मात्रै हुने उनको भनाइ छ । कर्मकाण्डी महाधिवेशन, सम्मेलन, बैठकको कुनै अर्थ नहुने उनले बताए । आलोचनात्मक चेत कुण्ठित भए त्यो अगाडि बढ्न नसक्ने उनको भनाइ छ । उनले हाल पार्टीभित्र भइरहेको अन्तरविरोध राम्ररी बाहिर आउन नसकेको बताए । मजदुर किसानबाट पार्टी टाढा भएको हुँदा पार्टीले भोगिराखेको यातनाका बारेमा पार्टीभित्र विभिन्न धारणा अभिव्यक्त भइरहेको उनको भनाइ छ । उनले यो अन्तरविरोधलाई महाधिवेशनमा लगेर महाविवादको रूपमा चलाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए ।

कार्यकारी भूमिकामा निरन्तर रहनुहुँदैन
उनले पार्टीको नेतृत्व गर्ने जिम्मेवारी युवा पुस्तालाई दिनुपर्नेमा जोड दिए । खास उमेरमा पुगेपछि, अनुभव गरिसकेपछि पनि कार्यकारी भूमिकामा रहनु उचित नहुने उनको भनाइ छ । क्रान्तिको नेतृत्व गर्न, अगुवाइ गर्न पार्टीको कार्यकारी पदमा बसिराख्न जरुरी नभएको उनले बताए । युवा, नयाँ उत्साह भएकाहरूलाई पदाधिकारीमा ल्याउनुपर्नेमा उनले जोड दिए । वैचारिक रूपमा, राजनीतिक रूपमा अगुवाइ गर्ने गरी सङ्गठनमा पनि नयाँ प्रकारको संरचना बनाउन आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ । उनले पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाललाई हटाएर मात्रै पनि समस्याको समाधान नहुने बताए । एउटा व्यक्तिलाई मात्रै फेरेर केही नहुने भन्दै उनले पूरै कार्यदिशा, रणनीति र नेतृत्व फेर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए ।

उनले भने, ‘अब एउटा खास उमेरमा पुगेपछि, खास अनुभव गरिसकेपछि हामीले अर्को रोलमा जानुपर्छ । हामीले अर्को भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ । हामी कार्यकारी भूमिकामा रहनु हुँदैन । ठीक छ, क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने, अगुवाइ गर्ने तर त्यसको निम्ति पार्टीको कार्यकारी पदमा बसिराख्न जरुरी छैन । जसले इतिहासमा एउटा भूमिका खेलिसकेको छ, त्यो भूमिका खेल्नेहरूले अब पदाधिकारी बनिरहन पर्दैन । पदाधिकारी चाहिँ हामी युवालाई, नयाँ उत्साह भएकाहरूलाई ल्याउन सक्छौँ । हामीले वैचारिक रूपमा, राजनीतिक रूपमा अगुवाइ गर्न सक्छौँ, नेतृत्व दिन सक्छौँ । त्यसको निम्ति अब सङ्गठनमा पनि नयाँ प्रकारको संरचना बनाउन आवश्यक छ ।’

उनले पार्टीको कार्यदिशा, रणनीति, नेतृत्व सबै क्रान्तिकारीकरण हुनुपर्ने बताए । प्रजातन्त्र र समाजवादसँग पारदर्शी शब्दको अविभाज्य सम्बन्ध रहेको उल्लेख गर्दै उनले हाम्रो जीवन लुकेको छ भने जनताले शङ्का गर्ने बताएका हुन् ।