बुबालाई सम्झिँदै सुहाङ- सधैं भन्नुहुन्थ्यो, ‘विनम्रताले दुनियाँ जित्न सकिन्छ’

मेरो बुवाले सधैं भन्नुहुन्थ्यो, ‘सहमति र सहकार्य ।’ उहाँ सहमति र सहकार्यका विनम्र पहरेदार र प्रवक्ता हुनुहुन्थ्यो । हो, यही मान्यताको साथ उहाँले संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समावेशी लोकतन्त्र, समानुपातिक प्रतिनिधित्व जस्ता पक्ष सामेल भएको नेपालको संविधान २०७२ जारी गर्ने ऐतिहासिक कार्यको नेतृत्व गर्नुभयो । 

आज म फेरि एक पटक यो सम्मानति सदनमा उभिएर उहाँप्रति सम्मान प्रकट गर्दछु । मेरो बुवा सधैं भन्ने गर्नुहुन्थ्यो, ‘जस्तासुकै मतभिन्नतालाई पनि समाधान गर्न सकिन्छ, समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्न सकिन्छ ।’ आफ्नै नेतृत्वमा घोषणा भएको नेपालको संविधानले सबै विचार, वाद र आस्थालाई, सबै धर्म, संस्कृति र पहिचानलाई सहअस्तित्व र विकासको ठाउँ दिएको उहाँको दृढ मान्यता थियो । सबै संकटहरुलाई ‘सहमति र सहकार्य’को बलमा पार लगाउनुपर्छ भन्ने उहाँको विचार थियो । 

मलाई लाग्छ, फेरि एक पटक उहाँकै मान्यतामा देश उभिएको छ । हाम्रो सामुन्नेमा उभिएका पहाड जस्तो अनेकन समस्या, निराशा र अबरोधहरुलाई पछ्याएर मुलुकलाई समृद्धिको बाटोमा लैजाने अठोटका साथ नेकपा (एमाले) र नेपाली कांग्रेस एकै ठाउँमा उभिएको छ । मानवशास्त्री सुरेश ढकालले आफ्नो नयाँ पुस्तक ‘इतिहास अघिको इतिहास’मा लेख्नुुहुन्छ, ‘वर्तमान विगतको परिणाम हो र विगतप्रतिको प्रतिक्रिया पनि ।’ 

माननीयज्यूहरु, फर्केर इतिहासलाई हेर्नुहोस् त मुलुकमा जति जतिबेला ठुला परिर्वतन भए, ‘सहमति र सहकार्य’कै बलमा भएका छन् । २००७ सालको क्रान्ति हेर्नुहोस्, २०४६ सालको परिवर्तन हेर्नुहोस्, २०६२/२०६३ को जनआन्दोलन हेर्नुहोस्, २०७२ मा संबिधान जारी गर्दा हेर्नुहोस् । हामीले ‘सहमति र सहकार्य’ बलमा गरेका छौं । पछिल्लो समयमा समाजमा एउटा भाष्य निर्माण गरिएको छ, निराशा र नकरात्मकता भाष्य । त्यो भाष्य हो, ‘अब यो देश बन्दैन, जो नेतृत्वमा छन् तिनिहरु सबै खराब हुन् ।’ यस्तो लाग्छ, निराशा, उत्तेजना र घृणाको महामारी फैलिरहेको छ । 

हो, यही संकट र निराशाको विचमा नेकपा (एमाले)का आदणीय अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वमा कांग्रेस र एमाले मिलेर सरकार बनेको छ । मलाई पुरा विश्वास छ, जसरी २००७ साल, २०४६ साल, २०६२/०६३ र २०७२ सालमा यिनै दल मिलेर मुलुकलाई नयाँ बाटो र उज्यालोमा लैजान सफल भयो । फेरि एक पटक सफल हुनेछ । 

आज यहाँ उभिएर प्रतिपक्षतिर फर्केर भन्छु, ‘तपाईहरु पनि यही सरकारमा आउनुहोस्, मुलुकमा निराशाको व्यापार होइन, आशाको नयाँ सञ्चार गरौं ।’ हो, इतिहासले सुम्पिएको जिम्मेवारी यही हो । ‘सहमति र सहकार्यका विनम्र प्रवक्ता स्वा.सुवास नेम्बाङप्रतिको साँचो श्रद्धाञ्जली पनि यही हुनेछ ।

सम्माननीय सभामुख महोदय,

संबिधान निर्माण जस्तै बुवाको अर्को उत्कष्ट चाहना थियो, ‘शान्ति प्रक्रिया टुंगोमा पु¥याउने ।’  तात्कालिन अवस्थामा प्रतिनिधि सभाको कानुन न्याय तथा मानव अधिकार समितिमा विचाराधीन विधेयकमा सहमति जुटाउन उहाँले गर्नुभएको दौडधुपको म एकजना साक्षी हुँ । पछिल्लो पटक उहाँले भन्नु भएको कुरा मलाई याद छ । भन्नुहुन्थ्यो, ‘शान्ति प्रक्रियाको बारेमा भएका अन्तर्राष्ट्रिय चासो र आलोचनाप्रति म जानकार छु । 

शान्ति प्रक्रियाको विषयमा धेरै कुरा मिलेको छ । विषयहरु निक्कै ‘न्यारो डाउन’ भएका छन् । अब छिट्टै, सकारात्मक खबर दिनेछौं । जो संसारका लागि समेत नयाँ सन्देश हुनेछ ।’ जतिसक्दो छिटो, आफ्नै पहलकदमीमा ‘शान्ति प्रक्रिया टुंगोमा पु¥याउने’ उहाँको चाहना थियो । विचमा असमति भएको बेला भन्नुहुन्थ्यो, ‘यसका लागि राजनीतिक दलहरुका बीचमा सौर्हादता र संवाद आवश्यक छ ।’ यसविचमा हामीले त्यसलाई टुंगोमा पु¥याएका छौं । 

संयोगले, कानुन न्याय तथा मानव अधिकार समितिको सदस्यको रुपमा आफै पनि सहभागी बन्न पाएँ । संसदले यो विधेयकमा सहमति जुटाइरहेको बेला मेरो आँखामा बुवाको अनुहार आइरह्यो । सम्झे, ‘बुवा आज यही हुनु भएको भए कति खुशी हुनुहुन्थ्यो होला ।’ अब शान्ति सम्झौता पूर्ण कार्यान्वयनको बाटोमा अघि बढेका छौं । उहाँले संविधान बनाउँदै गर्दा देखेको सपनाले साकार रुप ग्रहण गर्नेछ भन्ने मेरो विश्वास छ ।

सम्माननीय सभामुख महोदय,

संबिधानमा हामीले लेखेका छौं, ‘नेपाल स्वतन्त्र, अविभाज्य, सार्वभौमसत्तासम्पन्न, धर्मनिरपेक्ष, समावेशी, लोकतन्त्रात्मक, समाजवाद उन्मुख, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य हो ।’ हो, हामीले संबिधानमा समाजवाद उन्मुख लेखेका छौं । बुवा सधैं भन्नुहुन्थ्यो, ‘समृद्धिका लागि सुशासन र सामाजिक न्याय । विचारको विविधता, बहुदलीय प्रतिष्पर्धा र स्वस्थ बहस ।’ म इलामेली जनताको प्रतिनिधिको रुपमा निर्वाचित भएको ४ महिना भयो । मैले यसविचमा अनूभुत गरेको सबैभन्दा पेचिलो बिषय हो, ‘सुशासन ।’ 

मलाई लाग्छ, हाम्रो विकासको, समृद्धिको सबैभन्दा ठुलो अबरोध सुशासन नहुनु हो । गएको चार महिनामा खासगरी इलामको भौतिक पूर्वाधार निर्माणको बिषयमा म दर्जनौं कार्यालयहरु पुगेँ, दर्जनौं बैठकहरु गरेँ । त्यसको आधारमा मेरो निचोड हो, हाम्रो समृद्धिको सबैभन्दा ठुलो बाधक भ्रष्टाचार हो । आभाव, ‘सुशासन हो ।’ हामी ठुलै लडाई गरेर आयोजनाहरुमा बजेट विनियोजन गछौं । आयोजनाहरु लैजान्छौं । तर समयमा बन्दै बन्दैन, बने पनि गुणस्तरीय बन्दैन । म जोड दिएर भन्न चहान्छु, ‘भ्रष्टाचार र ढिलासुस्ती हाम्रो सपनाको प्रमुख बाधक हो । यसलाई कसरी हुन्छ सधैंका लागि फालौं ।

दोस्रो कुरा, समाजको तल्लो वर्गले जबसम्म परिवर्तनको अनूभुत गर्न सक्दैनन् । उनीहरुको जीवनमा परिवर्तन आउदैंन । हामीले परिकल्पना गरेर समृद्धि हासिल हुनै सक्दैन । हामीले समृद्धिलाई सामाजिक न्यायसँगै जोडेर लैजानुपर्छ । हामीले संबिधानमा भनेका छौं, ‘वर्गीय, जातीय, क्षेत्रीय, भाषिक, धार्मिक, लैंगिक विभेद र सबै प्रकारका जातीय छुवाछूतको अन्त्य गरी आर्थिक समानता, समृद्धि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न समानुपातिक समावेशी र सहभागितामूलक सिद्धान्तका आधारमा समतामूलक समाजको निर्माण ।’

सम्माननीय सभामुख महोदय,
सुवास नेम्बाङको अर्को पाटो भनेको विनम्रता र आशा हो । सधैं भन्नुहुन्थ्यो, ‘विनम्रताले दुनियाँ जित्न सकिन्छ ।’ पछिल्लो समयमा यसो हेर्छु उत्तेजना, भत्सर्ना र घृणा महामारी जस्तै सल्किरहेको छ । आशा होइन निराशाको व्यापार भइरहेको छ । 

इतिहासलाई गाली गर्ने, आज हामी जहाँ उभिएका छौं । त्यो जग बनाइदिने नेतृत्वलाई गाली गर्ने । यसरी नै निराशा, उत्तेजना र घृणा फैलिइरहने हो भने असहिष्णुताको आँधीवेहरी चलाइरहने हो भने नेपाली समाज विघटन तर्फ नजलाला भन्न सकिन्न । मेरो विनम्र अनुरोध छ, देश बन्छ, बनाउनुपर्छ । असहिष्णुताको आँधीवेहरी होइन सुसंस्कृत समाज निर्माण गरौं । बुवाकै शब्द सापटी लिएर भन्छु, ‘सहमति र सहकार्य ।’ 

(सांसद नेम्वाङले मंगलबार प्रतिनिधि सभाकोे बैठकमा गरेको सम्बोधनं)