चीनको खाद्य आत्मनिर्भरता घट्दो क्रममा

काठमाडौं । किसानको संख्या घट्दै गएको र खेतीयोग्य जमिन घट्दै गएपछि बेइजिङले फेरि खाद्य सुरक्षाको  सामना गरेको छ। चीनको सामाजिक—आर्थिक संरचनामा गहिरो जरा गाडिएको यो चुनौतीले यसको विशाल जनसङ्ख्याको निर्वाह सुनिश्चित गर्न तत्काल ध्यान र रणनीतिक समाधानको माग गर्दछ।

चीनमा आर्थिक सूचकहरू उल्लेखनीय नकारात्मक परिवर्तनबाट गुज्रिरहेका छन्, जसमा स्थिर जीडीपी, प्रतिव्यक्ति उत्पादकतामा आएको ह्रास, बुढ्यौली जनसङ्ख्याले अर्थतन्त्रलाई दबाब दिइरहेको छ, र युवा बेरोजगारी दर ५० प्रतिशतको नजिक छ। विश्वव्यापी समुदायको एक महत्वपूर्ण भागले आफ्नो उत्पादन आधारहरू चीनबाट भारत र भियतनाम जस्ता व्यापार—मैत्री वातावरणमा स्थानान्तरण गर्ने विचार गरिरहेको छ। यसैबीच, चीनका धनी व्यक्तिहरूको अभूतपूर्व संख्या संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसाईरहेको छ।

चीनले अर्को निर्णायक बृहत् आर्थिक चुनौतीसँग पनि जुधिरहेको छ । चीन र यसका प्राथमिक पश्चिमी अन्न प्रदायकहरू बीच तनाव बढ्दै जाँदा, युक्रेनी द्वन्द्व र आपूर्ति शृङ्खला अवरोधहरूसँगै, चीनले आफ्नो विगतको सम्झना दिलाउने सम्भावित खाद्य सुरक्षा संकटको सामना गरिरहेको छ। २०२२ मा सन् १९९९ पछि पहिलो पटक चीनमा खाद्यान्न अभाव देखिएका थिए।

बारम्बार खाद्यान्न अभाव, भोकमरी र अनिकाल चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी  को शासन अन्तर्गत राजनीतिक र नागरिक अशान्तिको मुख्य कारण भएको छ। खाद्य संकटले निम्त्याउन सक्ने राजनीतिक खतराहरूबारे सचेत सीसीपी नेता सी जिनपिङले आफ्नो प्रशासनको एजेन्डामा खाद्य सुरक्षालाई प्राथमिकता दिएका छन्। 

चीनको खाद्य असुरक्षा विभिन्न संरचनात्मक र नीतिगत कारकहरू रहेका छन् ।  विश्वको १० प्रतिशत कृषि योग्य भूमि र यसको ६ प्रतिशत जलस्रोतको स्वामित्वमा भए पनि, चीनले विश्व जनसंख्याको १० प्रतिशतलाई खाना पुराउनु पर्ने बाध्यता रहेको छ।  यी स्थायी चुनौतीहरूले देशको निरन्तर खाद्य सुरक्षा मुद्दाहरूमा योगदान पुर्‍याउँछ।

हाल चीन आफ्नो खाद्यान्न आपूर्तिका लागि बाह्य स्रोतहरूमा धेरै निर्भर छ। सन् १९९० देखि मासु खपत तीन गुणा बढ्दै गएको परम्परागत तरकारी—केन्द्रित आहारको तुलनामा मध्यमवर्गले मासु, चिनी र परिष्कृत अनाजयुक्त खानेकुरालाई प्राथमिकतामा राखेका छन्। यसका अतिरिक्त, चीनको कृषि क्षेत्रको उत्पादकत्व प्रदूषण र अत्यधिक शोषणका कारणले खेतीयोग्य भूमि घट्दै गएको छ।