Ntc summer Offer
Khabar Dabali २१ फाल्गुन २०८० सोमबार | 4th March, 2024 Mon
NIMB

हामीले बिर्सिएका भिटामिन ‘ए’ का स्रोत

डा. अरुणा उप्रेती
डा. अरुणा उप्रेती

काठमाडौं । नेपालमा हरेक वर्षको  कार्तिक महिनामा भिटामिन ‘ए’  खुवाइने अभियान सञ्चालन आएको छ । यो वर्ष पनि बालबालिकालाई भिटामिन ‘ए’  खुवाइँदै छ ।

यो वर्ष भिटामिन ‘ए’ करिब २७ लाख बालबालिका र जुकाको औषधि करिब २४ लाख बालबालिकालाई खुवाइने बताइएको छ । सरकारले बालबालिकामा हुनसक्ने स्वास्थ्य जटिलता तथा कुपोषणको जोखिम न्यून गर्नका लागि २०५० सालदेखि भिटामिन ‘ए’ क्याप्सुल र २०५६ सालदेखि जुकाको औषधि नियमित खुवाउन थालेको हो ।

सरकारले प्रत्येक आर्थिक वर्षमा कात्तिक र वैशाखमा भिटामिन ‘ए’ र जुकाको औषधि बालबालिकालाई निःशुल्क खुवाउने गरेको छ । बालबालिकालाई भिटामिन ‘ए’ को कमी नहोस् भनेर भिटामिन ‘ए’ क्याप्सुल खुवाउन थालिएको हो । तर हाम्रो वरपर सुलभ रुपमा  उपलब्ध हुने  भिटामिन ए पाइने  खानाहरू भने अपहेलित हुने गरेका छन् ।

हाम्रो वरीपरीनै भिटामिन ‘ए’ का स्रोतहरु प्रसश्त मात्रामा भए पनि यस प्रति कसैको ध्यान जान सकेको देखिँदैन । भिटामिन ‘ए’ का स्रोतहरुलाई हामी र हाम्रो समाजल अहिलेको समयमा अपहेलित गर्दे गएको देखिन्छ । कहिँ कसैले स्थानीय स्तरमा पाइने भिटामिन ‘ए’ युक्त खानेकुरा हरु खाएको पाइएका पनि फलानोको घरमा त त्यस्तो कुरा पो खाँदा रहेछन् भनेर अपहेलित गरेको पाइन्छ ।

सँँच्चै भन्नु पर्दा हामी र हाम्रो वरपर नै पाइने खानेकुराहरु हामीले भन्छामा प्रयोग गरेको खण्डमा समाजमा अपहेलित भन्छ भनेर कतिपयले नखाने गरेको पनि हामी देख्न सक्छौं । समृद्ध मुलुकहरुमा ‘सुपर फुड’ अर्थात् अति उत्तम खाना भनिने लट्टेलाई नेपालमा भने प्रायः वास्ता गरिंदैन । 

त्यस्तै प्राचीनकालदेखि नै औषधीय गुणयुक्त वनस्पतिका रूपमा चिनिए पनि सिस्नो खाने मान्छेलाई धेरैले हेयभाव राख्छन् । करी पत्ता भने धेरैले चिनेकै छैनन् ।

लट्टेः लट्टेका विविध नाम छन् । तराई तथा भित्रीमधेशमा यसलाई ‘रामदाना’ भनिन्छ । पहाडी क्षेत्रमा ‘लट्टे’ वा ‘लुँडे’ र कर्णालीमा ‘मार्से’। मधेशका धेरै ठाउँमा गेन्हारी साग पनि भनिन्छ । लट्टेमा गहुँभन्दा बढी रेसादार र लौहतत्व पाइन्छ । लट्टेमा भिटामिन ए, ई, भिटामिन सी, फोलिक एसिड र प्रोटिन, क्याल्सियम आदि तत्व पाइने गर्छ ।

लट्टेको दाना भुटेर तरकारीसँग खान मिल्छ भने लट्टे र गहुँको पीठो मिसाएर स्वस्थकर रोटी बनाउन पनि सकिन्छ । यसको पीठोको सुप बनाएर पिउन पनि मिल्छ । 

तरकारीसँग पकाएपछि यसको छिपछिपे रसमा स्वाद र पौष्टिकता दुवै हुन्छ । अझ त्यसमा गोलभेंडा पनि हालेर पकाइएको छ भने त भात वा रोटी कपाकप खान सकिन्छ ।

खाँदा स्वाद र पोषण दुवै हुने भएकाले यसले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पनि वृद्धि गर्छ । गुणी लट्टे आजै खाउँ, खोजीखोजी खाउँ ।

करी पत्ताः यसमा रहेको भिटामिन ‘ए’ ले रतन्धो हटाउन मद्दत गर्छ तर दुःखको कुरो के भने नेपालमा यसबारे धेरैले थाहा नै पाएका छैनन् ।  करी पत्ताबारे धेरैलाई खासै जानकारी भएको देखिँदैन । करी पत्ता पोषणको भण्डार नै हो । यसको पात रेसादार हुन्छ । 

यसमा पर्याप्त मात्रामा लौहतत्व र भिटामिन ‘ए’ हुन्छ । क्याल्सियम, फस्फोरस र फोलिक एसिड यसमा हुन्छ । गर्भवती र सुत्केरीलाई दिनु लाभदायक मानिन्छ । स्वास्थ्य विज्ञका अनुसार यसमा पाइने फोलिक एसिडले भ्रूणलाई स्वस्थ रहन सहयोग गर्छ । मेरुदण्ड राम्ररी विकसित नहुने समस्याबाट पनि जोगाउँछ ।

काठमाडौंको दक्षिणी भेगतिर यसलाई ‘पैनामती’ र ‘असारे’ पनि भनिंदोरहेछ । असारमा पाकेपछि यसको दाना पनि खाँदा रहेछन् । यसलाई पानीमा उमालेर थोरै कागतीको रस र बिरेनून हालेपछि स्वादिष्ट पेय बन्छ । यसमा रहेको भिटामिन ‘ए’ ले रतन्धो हटाउन मद्दत गर्छ तर दुःखको कुरो के भने नेपालमा यसबारे धेरैले थाहा नै पाएका छैनन् ।

दक्षिण भारत र श्रीलंकामा करी पत्ताको प्रयोग अत्यधिक गरिन्छ । त्यहाँ जुनसुकै खानेकुरा पकाउँदा पनि करी पत्ता हालिन्छ । जनस्वास्थ्य विशेषज्ञका रूपमा श्रीलंकामा रहँदा खानेकुराबाट झिक्दै छेउमा राख्दै गरेको देखेर एक नर्सले ‘यो त साह्रै पौष्टिक हुन्छ, किन फालेको ?’ भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गरिन् ।

त्यसपछि उनले करी पत्ता खाँदा हुने फाइदा बारे लामै व्याख्यान दिइन् । यसको नरम पातको अचार पनि बनाइँदो रहेछ । रसम (दाल) मा त यो नभई हुँदैन । त्यहाँ करी पत्ता नहालिएको खाना अपूर्ण मानिंदो रहेछ । त्यसपछि मैले पनि करी पत्ता खान शुरू गरें । अहिले मेरा घरमा करी पत्ताको दुई बोट छन् । समय–समयमा यसको पात काँचै चपाउँछु । तरकारी बनाउँदा सम्झिएर हाल्छु । अचारमा बनाउँदा हरियो धनियाँसँगै करी पत्ता पनि मिसाउँछु ।

 सिस्नोः  सिस्नोमा भिटामिन ए, सी, के र बी पाइन्छ । खाद्य सुरक्षाविद्हरूले सिस्नो लाभदायक वनस्पतिका रूपमा लिन्छन् । प्राचीनकालदेखि नै औषधीय गुणयुक्त वनस्पतिका रूपमा चिनिए पनि धेरैले यसबारे अझै थाहा पाएका छैनन् ।

धेरैले सिस्नो खानेभन्दा सजाय दिने वनस्पति भन्ने सोच्छन्। नेपालमा सिस्नोलाई गरीबीको अर्को नाम पनि भनिन्छ तर सिस्नो खान हुने एउटा उत्तम वनस्पति हो ।

 

Khabardabali Desk–MB

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

काठमाडौंका मेयर बालेन्द्र साहलाई मानवअधिकारकर्मीको खुल्ला पत्र

गरिबीमा बाँचेका जनताको टेको बन्ने र सबैको सहअस्तित्व स्वीकार गरी समावेशी सहर बनाउने सपना कहाँ गयाे?

सातौँ चेम्बर एक्स्पो २४ फागुनदेखि भृकुटीमण्डपमा

काठमाडौं । नेपाल चेम्बर अफ कमर्सको आयोजनामा सातौँ चरणको “चेम्बर एक्स्पो २०२४” काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा फागुन २४ देखि २८ गते सम्म संचालन हुँदैछ । स्थान...

सुन्दर र आकर्षक धार्मीक गन्तव्य छत्रेश्वरी सतिपिठमा महाशिवरात्री मेला व्यवस्थापनको तयारी तिब्र

सल्यान  । सुन्दर र आकर्षक धार्मीक गन्तव्य सल्यानको छत्रेश्वरी सतिपिठमा महाशिवरात्रीको दिन हुने पुजाअर्चना र मेलालाई व्यवस्थित बनाउने विषयमा बैठक सम्पन...

अवैध लागूऔषधसहित ७ जना प्रहरी फन्दामा

काठमाडौं । प्रहरीले अवैध लागूऔषधसहित  ७ जनालाई पकउ गरेको छ । देशका विभिन्न् स्थानबाट उनीहरुलाई पक्राउ गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।  प्रहरीले बाँकेको ...

काठमाडाैं र पाेखराबाट १३ जना जुवाडे पक्राउ

काठमाडौं । जुवातास खेलिरहेको अवस्थामा प्रहरीले १३ जना पक्राउ गरेको छ । काठमाडौंको मनमैजुबाट ७ जना र पोखरको सभागृह चोक नजिकबाट ६ जना पक्राउ परेका हुन् ...

बर्दीयामा १३ वर्षीया बालीका बलात्कार, एकजना पक्राउ

बर्दिया । बर्दीयामा बालीका बलात्कार आरोपमा एकजना पक्राउ परेका छन् ।   १३ वर्षीया बालिकालाई बलात्कार आरोपमा बारबर्दिया नगरपालिका–२ गौरिपारा बस्ने ३० वर...

पुस्तक तथा स्टेशनरी व्यवसायी महासंघको नेतृत्वमा शर्मा

काठमाडाैं । नेपाल पुस्तक तथा स्टेशनरी व्यबसायी महासंघको अध्यक्षमा शिब सागर शर्मा  निर्वाचित भएका छन् । शनिबार राजधानीमा आयोजित ७ औं महाधिवेशनमा भएको न...

प्रचण्ड र ओलीबीच बालुवाटारमा १ घण्टा सम्म के कुरा भयाे ?

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड र प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीबीच आज बिहान बालुवाटारमा भेटवार्ता भएको छ ।...

सूचना प्रविधि राष्ट्रिय सुरक्षाको महत्वपुर्ण अङ्ग हो: प्रधानमन्त्री

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले सूचना प्रविधिको गुणात्मक विकास र साइबर सुरक्षाबाट देशको स्वाधीनता र स्वाभिमानको रक्षा गर्ने अवस्था...

बालविवाह रोक्न निमन्त्रणा ‘कार्ड’मै बुेहुला–बेहुलीको जन्ममिति अनिवार्य

रुकुमपश्चिम ।  रुकुमपश्चिमको आठबीसकोट नगरपालिका–३ ले बालविवाह न्यूनीकरण तथा मदिरा र सुर्तीजन्य पदार्थ  बिक्री वितरण तथा सेवन नियन्त्रण गर्न सक्रियता द...

अरु धेरै
Right path detel page
Alphabet Education Consultancy

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

Salt Trending Alphabet Education Consultancy Pioneer Software Technologies