भारतिय प्रधानमन्त्री मोदी १५ मिनेट सडकमै अलपत्र ! किन बन्यो ढिलासुस्ती कुरा ठूलो ?

काठमाडौं । बुधबार प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको पञ्जाबको फिरोजपुरमा र्‍याली थियो, तर गृह मन्त्रालयले ठूलो सुरक्षा कमजोरीका कारण प्रधानमन्त्री र्‍यालीमा उपस्थित हुन नसकेको बताएको थियो।

बुधवार, केन्द्रीय गृह मन्त्रालयले भन्यो, ‘मौसम खराब भएकाले भटिंडा विमानस्थलबाट प्रधानमन्त्रीको काफिले सडकबाट हुसैनीवालास्थित राष्ट्रिय शहीद स्मारकतर्फ प्रस्थान गरेको थियो। शहीद स्मारकबाट करिब ३० किलोमिटर टाढा हुँदा प्रधानमन्त्री मोदीको काफिले फ्लाईओभर पुगेपछि केही प्रदर्शनकारीले सडक अवरुद्ध गरेको पाइयो । प्रधानमन्त्री १५ देखि २० मिनेटसम्म फ्लाईओभरमा अलपत्र परेका थिए । यो पीएम मोदीको सुरक्षामा ठूलो भूल थियो।’

आक्रामक अडान लिएर बीजेपीले यसलाई कांग्रेसको ‘रगती नियत’ भनेको छ। यता कांग्रेसले र्‍यालीमा कुर्सी खाली भएकाले प्रधानमन्त्रीले सुरक्षाको बहाना बनाएर फर्कने निर्णय गरेको बताएको छ । भाजपाले पञ्जाबमा कांग्रेसको सरकार रहेको र प्रधानमन्त्रीको भ्रमणको सुरक्षा गर्ने जिम्मेवारी आफ्नो भएको बताएको छ । 

पञ्जाबका मुख्यमन्त्री चरणजीत सिंह चान्नीले बुधबार साँझ पत्रकार सम्मेलनमा भने, ‘प्रधानमन्त्रीको सुरक्षामा कुनै खतरा थिएन। पञ्जाब सरकारको यसमा कुनै भूमिका छैन।’

यसै क्रममा गृहमन्त्री अमित शाहले यो विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिएको र पञ्जाब सरकारसँग रिपोर्ट मागिएको बताएका छन् । अमित शाहले भने सम्पूर्ण मामिलामा जवाफदेहिता तय गरिने बताएका छन्। 

ठूलो गल्ती भएकै हाे ? 

पूर्व आईपीएस अधिकारी यशोवर्धन आजादले प्रधानमन्त्रीको काफिले सीमा क्षेत्रमा करिब १५ मिनेट बस्नु ठूलो सुरक्षा कमजोरी भएको बताउँछन् ।

उनी भन्छन्, ‘यो ठूलो गल्ती हो किनभने सीमावर्ती राज्यमा प्रधानमन्त्रीको गाडी ओभर ब्रिजमा १५–२० मिनेटसम्म बन्दी बनाएर उभिने हो भने सुरक्षाको दृष्टिकोणले यो गम्भीर विषय हो । किनकी प्रधानमन्त्री जहाँ जानुहुन्छ, त्यहाँ एसपीजीको जिम्मेवारी हुन्छ। तर, सुरक्षाको समग्र जिम्मेवारी राज्य सरकारको हुन्छ।’

आजाद भन्छन्, ‘जसको सुरक्षा उच्च जोखिममा छ, त्यस्ता बन्दी अवस्थामा बुलेट प्रुफ कार भित्र मात्र बस्नु ठूलो गल्ती हो।’

यसरी भएको थियो गल्ती 

एक पूर्व वरिष्ठ प्रहरी अधिकृतले राज्यको शान्ति सुरक्षाको जिम्मेवारी प्रहरीकै रहेको बताए । तर, जब प्रधानमन्त्रीको कुरा आउँछ, उनको सुरक्षामा एसपीजी पनि तैनाथ हुन्छ।

उनका अनुसार, ‘प्रधानमन्त्रीको कुनै पनि भ्रमणमा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न एसपीजीको टोली पहिले नै जान्छ। स्थानीय गुप्तचर अधिकारीहरूलाई भेट्छ। कहाँ कस्तो व्यवस्था हुनुपर्छ, रुट कस्तो हुनुपर्छ, सबै कुरा उनीहरूले तय गर्छन्। प्रहरीको बाहिरी वृत्तले मलाई सुरक्षा दिन्छ। एसपीजी भित्री सर्कलमाा हुन्छ।’

प्रधानमन्त्रीको भ्रमणअघि प्रदेश सरकारलाई जानकारी गराइएको र प्रधानमन्त्रीको सुरक्षाको दृष्टिकोणले पूर्ण तयारी गरिएको उनको भनाइ छ । उनले यो गल्ती भएको स्वीकार गरे तर अनुसन्धान प्रतिवेदन नआएसम्म पर्खनुपर्ने बताए ।

Security breach in PM Narendra Modi's convoy near Punjab's Hussainiwala in Ferozepur district. The PM's convoy was stuck on a flyover for 15-20 minutes. pic.twitter.com/xU8Jx3h26n

— ANI (@ANI) January 5, 2022

त्यतिकैमा यशोवर्धन भन्छन्, ‘भटिण्डादेखि फिरोजपुरको दूरी करिब ११० किलोमिटर छ। भटिण्डा विमानस्थल पुगेपछि प्रधानमन्त्री अगाडि जानुपरेको थियो तर मौसम खराब थियो। केही बेर रोकिएर मौसम राम्रो हुने कुर्नुहोस्।’

तर, त्यसपछि सडक मार्गबाटै जाने निर्णय भयो, यस्तो अवस्थामा प्रदेश सरकारले पनि आकस्मिक तयारी गर्नुपर्छ । गरिन्छ। जे होस्, प्रधानमन्त्रीको भ्रमणका लागि वैकल्पिक मार्ग पनि तयार राखिएको थियो। 

आजाद भन्छन्, ‘जब प्रधानमन्त्रीको रुटलाई सडकबाट जाने अनुमति दिइयो, तब प्रहरीले त्यो बाटो खाली गर्ने भनेको हुनुपर्छ भन्ने प्रष्ट हुन्छ। जब प्रधानमन्त्रीको काफिले चल्छ, प्रदेश प्रहरी अगाडि बढ्छ।’

११० किलोमिटर लामो बाटोमा जताततै प्रहरी तैनाथ गर्न नसकिने तर प्रधानमन्त्रीको सुरक्षाको पूर्ण व्यवस्था रहेको पनि यशोवर्धनको विश्वास छ ।

उनी भन्छन्, ‘केही मानिसले बाटो अवरुद्ध गरेका थिए। अर्थात् प्रधानमन्त्रीको गाडी सडकबाट जाँदै गरेको जानकारी लीक भयो। होइन, गल्ती यो होइन। आजकल मोबाइलको जमानामा त्यो पनि ११० किलोमिटर लामो बाटोमा जताततै प्रहरी तैनाथ गर्न नसकिने तर प्रधानमन्त्रीको सुरक्षाको पूर्ण व्यवस्था रहेको पनि यशोवर्धनको विश्वास छ ।

उनी भन्छन्, ‘केही मानिसले बाटो अवरुद्ध गरेका थिए। अर्थात् प्रधानमन्त्रीको गाडी सडकबाट जाँदै गरेको जानकारी लीक भयो। होइन, गल्ती यो होइन। आजकल मोबाइलको जमानामा त्यो पनि। सामान्य दिनमा आन्दोलनकारीसँग कुरा गर्न सकिन्छ तर प्रधानमन्त्रीको गाडीको बाटोमा होइन । प्रहरीले तुरुन्तै बाटो सफा गर्नुपर्थ्यो । चाहे त्यो जबर्जस्ती होस्।’

यशोवर्धनले प्रहरीले बल प्रयोग नगर्नुको कारण आजकल जुन कारबाही गर्छ, त्यही कारबाही विपरित पक्षबाट हुने गरेको छ ।

कस्तो छ सुरक्षा प्रोटोकल ?

यशोवर्धन भन्छन्, ‘प्रधानमन्त्रीको भ्रमणअघि निकै व्यापक तहमा तयारी भइरहेको छ ।

उनका अनुसार प्रधानमन्त्री चुनावी र्‍यालीमा जाने हो भने विभिन्न तयारी भइरहेको छ । उनी कुनै कार्यक्रममा जाँदै छन् वा त्यसैगरी तयारीमा बेग्लै प्रकारका छन्, तर उनको तयारीमा हरेक पाइलामा ख्याल राखिएको छ ।

पीटीआई भाषाका सम्पादक र लामो समयसम्म पीएमओलाई कभर गर्ने निर्मल पाठक प्रधानमन्त्रीको सुरक्षामा भएको कमजोरी ठूलो भएको बताउँछन्।

प्रधानमन्त्रीको कुनै पनि भ्रमण हुनुअघि आफू एसपीजीमा गएर रेकी गर्ने उनको भनाइ छ । आईबी राज्यको सुरक्षा निकायसँग निरन्तर सम्पर्कमा छ।

एसपीजी भनेको के हो ?

प्रधानमन्त्री, पूर्वप्रधानमन्त्री र उनका निकटतम परिवारका सदस्यहरूलाई सुरक्षा प्रदान गर्ने उद्देश्यले सन् १९८५ मा विशेष सुरक्षा समूह वा विशेष सुरक्षा टोलीको स्थापना भएको थियो।

सन् १९८४ मा इन्दिरा गान्धीको हत्या भएको केही वर्षपछि सन् १९८८ मा एसपीजीको गठन भएको थियो। एसपीजीको वार्षिक बजेट करोडौँ रुपैयाँ भन्दा बढी छ र यसलाई देशको सबैभन्दा महँगो र बलियो सुरक्षा प्रणाली मानिन्छ।

आरोप-प्रत्यारोप

पञ्जाबका मुख्यमन्त्री चरणजीत सिंह चन्नीले बुधबार साँझ करिब ६ बजे यस विषयमा पत्रकार सम्मेलन गरे। चान्नीले भने कि यो सुरक्षा कमजोरीको मामला होइन। तर प्रधानमन्त्री फर्किएपछि उनी पछुताउँछन् ।

चन्नीले भने, ‘गृहमन्त्रीको फोन आयो, त्यहाँ केही गडबड भयो र प्रधानमन्त्री फर्किँदै हुनुहुन्छ भन्नुभयो। मैले मेरो तर्फबाट कुनै गल्ती नभएको भनेँ।’

चान्नीले प्रधानमन्त्रीको सुरक्षाका लागि सबै व्यवस्था मिलाइएको बताए । उनले भने, ‘यसमा सुरक्षाको कुनै समस्या छैन, आन्दोलनकारीले रोकेर हिँडे । अबदेखि राम्रो व्यवस्था गर्छु भन्छु ।’

यसै क्रममा केन्द्रीय मन्त्री तथा भाजपा नेता स्मृति इरानीले पनि यस विषयमा पत्रकार सम्मेलन गरिन् । स्मृति इरानीले धेरै प्रश्न उठाए। ‘प्रधानमन्त्रीको जीवन जोखिममा परेको थियो र पञ्जाब पुलिस मूक दर्शक बनेको थियो’ उनले आरोप लगाए।

स्मृति इरानीले आरोप लगाइन्, ‘कांग्रेसको रक्तपातपूर्ण मनसाय असफल भयो। हामीले धेरै पटक भनेका छौं कि कांग्रेस मोदीलाई घृणा गर्छ तर भारतको प्रधानमन्त्रीसँग हिसाब नगर्नुहोस्। कांग्रेसले आज जवाफ दिनुपर्छ।’

केन्द्रीय मन्त्री स्मृति इरानीले थप भनिन्, ‘के प्रधानमन्त्रीको सुरक्षा टोलीले जानाजानी झूट बोलेको थियो? प्रधानमन्त्रीको सम्पूर्ण काफिलेलाई रोक्ने प्रयास भयो, २० मिनेटसम्म प्रधानमन्त्रीको सुरक्षा भंग भयो, ती मानिसहरूलाई त्यहाँ कसले लगे।’

प्रधानमन्त्रीको भ्रमणमा सुरक्षामा लापरवाही भएको आरोपको जवाफ दिँदै कांग्रेस प्रवक्ता रणदीपसिंह सुरजेवालाले प्रधानमन्त्री सबैको भएको र यसमा राजनीति गर्न नहुने बताए ।

गृह मन्त्रालयले पञ्जाब सरकारसँग यस सम्बन्धमा विस्तृत रिपोर्ट मागेको छ।

एजेन्सीकाे सहयाेगमा