उत्तरको क्षेप्यास्त्र परीक्षण :रोक्न सक्लान् त ट्रम्पले ?

दक्षिण कोरियामा नयाँ राष्ट्रपति मुन जे इन सत्तामा आएको केही दिनपछि नै उत्तर कोरियाले थप एउटा ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र परीक्षण गरेको छ । उसले उत्तर–पश्चिमी कुन्सोङनजिकबाट प्रक्षेपण गरेको यो क्षेप्यास्त्र सयौँ माइल यात्रा पार गरेर जापानी समुद्रमा खसेको थियो । उत्तर कोरियासित सुमधुर सम्बन्धको वकालत गर्ने दक्षिण कोरियाली नयाँ राष्ट्रपति मुन जे इनमाथि यो परीक्षणका कारण तात्कालिक दबाब बढेको छ । उत्तरले यस वर्ष कैयौँ क्षेप्यास्त्र परीक्षण गरेको छ । उसको यस्ता परीक्षणका कारण अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमाथि चिन्ताको माहोल बढेको छ भने अमेरिका र उत्तर कोरियाबीचको तनाव पनि बढाएको छ । पछिल्लो महिनामा पनि कोरियाले दुईवटा क्षेप्यास्त्र परीक्षण गरेको थियो । यद्यपि, ती दुवै परीक्षण असफल भएका थिए । प्रक्षेपणको केही समयपछि नै ती दुवै क्षेप्यास्त्र विस्फोट भएका थिए । पछिल्लो क्षेप्यास्त्र परीक्षण उत्तर कोरियाको पछिल्लो क्षेप्यास्त्र परीक्षणपछि दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन जे इनले यस विषयमा छलफल गर्न आफ्नो सुरक्षा परिषद्को आपत्कालीन बैठक बोलाएका छन् । बैठकपछि उनले क्षेप्यास्त्र परीक्षणको निन्दा गर्दै यो ‘उत्तेजनात्मक कारबाही’ भएको प्रतिक्रिया दिएका छन् । राष्ट्रपति इनका प्रवक्ताले भनेका छन्— राष्ट्रपतिले भनेका छन् कि उत्तर कोरियासित संवादको सम्भावनामाथि दक्षिण कोरिया सकारात्मक छ । तर, यो त्यतिखेर मात्र सम्भव छ, जतिखेर उत्तर कोरियाले आफ्नो व्यवहारमा परिवर्तन देखाउँछ । यद्यपि, अहिलेसम्म उत्तर कोरियाको क्षेप्यास्त्र परीक्षणबारे विस्तृत विवरण आइसकेको छैन । समाचार एजेन्सी रोयटर्सले जापानी रक्षामन्त्रीलाई उद्धृत गर्दै भनेको छ कि यो क्षेप्यास्त्र उत्तर कोरियाको पूर्वी समुद्रमा करिब चार सय किलोमिटर टाढा गएर खसेको छ । यो कुनै नयाँ क्षेप्यास्त्र हुन सक्छ । उत्तरविरुद्ध थप प्रतिबन्धको माग यसैबीच युएस प्यासिफिक कमान्डले एक वक्तव्य जारी गरी भनेको छ— क्षेप्यास्त्र परीक्षणको मूल्यांकन गरिँदै छ । तर, यसको उडान अमेरिकी भूभागसम्म पहुँच राख्नेवाला अन्तरमहाद्वीपीय मिसाइलजस्तो भने थिएन । अर्कातिर ह्वाइटहाउसले पनि भनेको छ— राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प यो सोच्न पनि सक्नुहुन्न कि उत्तर कोरियाको कदमबाट रुस खुसी होला । किनकि, यो क्षेप्यास्त्र रुसको भूभागबाट धेरै टाढा खसेको थिएन । अमेरिकी वक्तव्यमा अगाडि भनिएको छ, यो नयाँ परीक्षणले उत्तर कोरियाविरुद्ध थप कडा प्रतिबन्धको माग गर्नुपर्ने भएको छ । यस्तो मान्ने गरिएको छ कि उत्तर कोरिया दुई प्रकारका अन्तरमहाद्वीपीय ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र या अन्तरमहाद्वीपीय क्षेप्यास्त्र परीक्षणको विषयमा काम गरिरहेको छ । तर, अहिलेसम्म यस्ता क्षेप्यास्त्रको परीक्षण गरिएको चाहिँ छैन । यस क्षेप्यास्त्र परीक्षणबारे न त उत्तर कोरियाले अहिलेसम्म केही बोलेको छ, न त उसको निकट सहयोगी चीनले । विगतको क्युबा संकट बिबिसीका कोरिया संवाददाता स्टेफन इवान्स उत्तर कोरिया संकटलाई अतीतमा भएको क्युबा क्षेप्यास्त्र संकटसित जोडेर हेर्दै छन् । उनको भनाइ छ— बिस्तारै उत्तर कोरियाको अवस्था क्युबाको जस्तो बनिरहेको छ । अक्टोबर १९६२ मा माथिबाट लिइएका तस्बिरहरूबाट पत्ता लागेको थियो कि सोभियत संघ फ्लोरिडाको समुद्री किनारको नजिकै एउटा ‘मिसाइल बेस’ निर्माण गरिरहेको छ । तत्कालीन राष्ट्रपति केनेडीले भनेका थिए— उनलाई यो सब स्वीकार्य छैन । उनी यसलाई ‘लक्ष्मणरेखा’ मान्छन् । सोभियत नेता खु्रस्चेभलाई यस कदमबाट युद्ध भड्किन सक्छ भन्ने लागेपछि उनले आफ्नो कदम फिर्ता लिए । राष्ट्रपति ट्रम्पले उत्तर कोरियाका लागि कस्तो र कुन ‘लक्ष्मणरेखा’ खिचेका छन् भन्ने प्रस्ट भएको छैन । यसका साथै, उनी के युद्धको कुनै जोखिम उठाउन सक्छन् रु विशेषगरी, जसमा चीन पनि सहभागी हुने सम्भावना छ । उनले भनेका छन्— उत्तर कोरियाली क्षेप्यास्त्र कहिल्यै ‘अमेरिकी भूभागमा पुग्न सक्नेछैनन् । यसैबीच दक्षिण कोरियामा एक नयाँ राष्ट्रपति आएका छन्, जो उत्तरसित संवाद चाहन्छन् । चीनको प्रभाव यदि उत्तर कोरियाको क्षेप्यास्त्र परीक्षण जारी रहे भने पनि तत्काल यो प्रस्ट हुन सकेको छैन कि अमेरिकाले कुनै सैन्य कारबाहीको निर्णय लिन्छ या लिँदैन । अथवा दक्षिण कोरियाले कुनै कदम उठाउँछ या उठाउँदैन यसको पनि टुंगो छैन । संयुक्त राष्ट्रसंघको प्रतिबन्धको बाबजुद उत्तर कोरियाले पाँच परमाणु परीक्षण गरेको छ र ऊ लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र पनि विकसित गरिरहेको छ । अमेरिकाले सुरक्षा परिषद्का अन्य सदस्य देशहरूमाथि उत्तर कोरियाविरुद्धको प्रतिबन्धलाई कडाइसाथ पालना नगरेको आरोप लगाएको छ । उसले खासगरी आफ्नो सम्बन्धको बलमा उत्तर कोरियामाथि दबाब दिन चीनसित विशेष अपिल पनि गरेको छ । तर, खराब सम्बन्धको बाबजुद उत्तर कोरियाले हालै भनेको छ कि अवस्था ठिकै रहिरह्यो भने ऊ अमेरिकासित संवादका लागि तयार छ । एक उत्तर कोरियाली कूटनीतिज्ञको यो टिप्पणी अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनसित भेटघाट भएमा आफूले सम्मानित महसुस गर्ने भनाइ सार्वजनिक भएपछि आएको हो ।