देउवाको सम्झनामा माघ १९ : लोकतन्त्र खोसिएको त्यो दिन

काठमाडौं, २० माघ । २०६१ माघको महिना, एमालेसँगको समीकरणमा मेरो नेतृत्वमा सरकार थियो । त्यतिबेला सबैभन्दा ठूलो समस्या माओवादी द्वन्द्व थियो । एउटा जिल्लाबाट अर्को जिल्ला, एउटा गाउँबाट अर्को गाउँ जान डराउनुपर्ने अवस्था थियो । मैले त्यो द्वन्द्वले मुलुक बर्बाद हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकालेर तत्कालीन भूमिगत माओवादीसँग भित्रभित्रै कुराकानी गरिरहेको थिएँ, प्रतिनिधिमार्फत । अाजको अन्नपूर्ण पोस्टमा खबर छ– कति माओवादी नेताहरूसँग मैले बालुवाटारमै भेटेको थिएँ । केही मेरा साथीले विभिन्न ठाउँमा गोप्य भेटवार्ता गर्दै आएका थिए । मेरो सरकार र म माओवादी समस्या समाधान गरेर मुलुकमा शान्ति ल्याउनुपर्छ भन्नेमा दृढ थियौं । माघको पहिलो साता सुरु भएदेखि नै राजा (तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाह)ले कु गर्छन् रे भन्ने हल्ला चल्न थाल्यो । मेरै क्याबिनेटमा भएका साथीहरूले पनि मलाई त्यस विषयमा सोध्न थाले । सेनाबाट पनि त्यस्तै सूचना आउन थाले, तैपनि राजाले कु गर्छन् भनेर हामी चुप लागेर बस्ने कुरा त भएन । मैले माघ १२ गते माओवादीका प्रतिनिधिसँग मेरो प्रतिनिधिमाफर्त भेट गरेर संविधानसभाको निर्वाचनका लागि राजी हुने सन्देश पठाएको थिएँ । माओवादीसँग कुरा मिल्ला मिल्ला जस्तो भएको थियो, दुई दिनपछि १४ गते त्यो भाँडियो । माओवादीहरूले ‘अब राजासँगै वार्ता गर्छौं\' भन्ने सन्देश मेरा प्रतिनिधिलाई पठाएर आफैं हराउन थाले । त्यसपछि हामी अझै अन्योलमा थियौं । माघ २१ गते बंगलादेशको राजधानी ढाकामा दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन (सार्क) को शिखर सम्मेलन थियो । राजाले कु गर्ने भन्ने हल्ला पनि त्यत्तिकै फैलिएको थियो । मेरो सूचना संयन्त्रबाट पनि कु हुनसक्ने भन्ने रिपोर्ट आइरहेको थियो । तैपनि मलाई लाग्यो- माघ २१ गते सार्क सम्मेलन छ भने त्योभन्दा अघि त कु हुँदैन होला । हामी सार्क शिखर सम्मेलनको तयारीमा थियौं । मेरो नेतृत्वमा ढाका जाने प्रतिनिधिमण्डलको सबै व्यवस्था भएको थियो । माघ २० गते हामी ढाका उड्ने तयारीमा थियौं । मैले माओवादी समस्या समाधान गर्न सार्क शिखर सम्मेलनबाट फर्किएपछि संविधानसभाको निर्वाचनमा सहमति जनाउने र त्यसलाई मन्त्रिपरिषद्बाट निर्णय गराउने तयारी गरिरहेको थिएँ । एक्कासी माघ १९ गते मध्याह्न राजाको सम्बोधन आयो । हल्ला चलेजस्तै उनले राजनीतिक कु नै गरे । १९ गते नै कु होला भन्ने साँच्चिकै हामीले त्यतिबेला सोचेका थिएनौं । राजाको सम्बोधन सकिनेबित्तिकै सुरक्षाकर्मी बालुवाटारतिर बढ्न थाले । मलगायत मन्त्रिपरिषद् सदस्यलाई त्यहीँबाट पक्राउ गरियो । मलाई मेरो घरमा लगेर नजरबन्दमा राखियो । हामी बालुवाटारमै बसेर राजाको सम्बोधन सुन्न बाध्य भयौं । केहीबेर त अलमलमा पर्‍यौं, अब के गर्ने ? तर अरू कुनै विकल्प थिएन । सुरक्षा निकाय र राज्यका अन्य निकायलाई राजाले कब्जामा लिइसकेका थिए । राजाले फेरि प्रजातन्त्र मास्न खोजे, यसले उनलाई राम्रो गर्दैन भन्ने निष्कर्षमा हामी पुग्यौं । त्यसपछि राजा राजनीतिक दललाई निस्तेज पार्न लागे, हामी गणतन्त्र नेपाल स्थापना गर्ने बाटोमा अघि बढ्यौं । अन्ततः राजाले हारे र हार स्वीकार गरे । लोकतन्त्रको जित भयो र आज हामी अहिलेको अवस्थासम्म आएका छौं । अब संविधानलाई सबैको सहमति हुनेगरी कार्यान्वयन गरेर संस्थागत गर्ने र आर्थिक समृद्धि र समतामूलक समाज निर्माण गर्ने बाटोमा अघि बढ्नुपर्छ । आज म २०६१ माघ १९ को त्यो घटना स्मरण गर्दै सबै राजनीतिक दललाई लोकतन्त्र र जनतालाई केन्द्रमा राखेर संविधान कार्यान्वयनमा एक ढिक्का भएर अघि बढ्न आग्रह गर्छु । लोकतन्त्रमा विमति हुनु कुनै नौलो कुरा होइन तर त्यसलाई कसैको पनि हार नहुने गरी समाधान गर्नु लोकतन्त्रको जित हो । अरूको समस्यालाई आफ्नो समस्या ठानेर, लोकतन्त्र र मुलुकलाई केन्द्रमा राखेर अघि बढ्ने हो भने हामी धेरै लामो राजनीतिक संक्रमण पार गरेर अघि बढ्न सक्षम हुनेछौं । यसले कुनै एक वा दुई दलको होइन, सबै दलको र समग्रमा देशकै भलो गर्नेछ । त्यसैले आफ्नो स्वार्थपूर्ण हठ त्यागेर हामी फेरि सबै एक ठाउँमा आउनुपर्ने अवस्था अहिले सिर्जना भएको छ । सबै राजनीतिक दल, नागरिक समाज र पेसाकर्मी तथा व्यवसायीले यो कुरा बुझ्न आवश्यक छ । अब हाम्रो दायित्व जनताले प्राप्त गरेको उपलब्धि संस्थागत गर्ने हो । त्यो बाटोमा हामी सबै अघि बढ्न सक्ने हो भने नेपाल अब लामो राजनीतिक संक्रमणबाट मुक्त हुन्छ ।