Ntc summer Offer
Khabar Dabali ३ असार २०८१ आईतवार | 16th June, 2024 Sun
NIMB

माओवादी समूहहरुका असली गुरु काे हुन् ?

\"Dhruba_Raj_Adhikari\"नेपालको माओवादी आन्दोलनबारे ‘आजको माक्र्सवाद र नेपाली क्रान्ति’ का लेखक घनश्याम भुषालका धेरै विश्लेषणसित म सहमत छैन । किनकि माओवादी आन्दोलन मूलतः सामाजिक क्रान्ति थियो भन्ने मेरो मान्यता हो । यो समाजिक क्रान्ति मूलतः दुई कारणले थियो– पहिलो, यसले समाजको संगठनसम्बन्धी वैकल्पिक कल्पनाशीलताको प्रतिनिधित्व गर्दथ्यो र सोहीअनुरुपको यसको कार्यक्रम थियो । दोस्रो, नेपालमा राजतन्त्रको विस्थापनमा मूलतः माओवादी जनयुद्धकै योगदान थियो । नेपालले नयाँ संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र पाइसकेपछि माओवादी जनयुद्धले गणतान्त्रिक क्रान्तिसम्म पु¥याएकोमा अब कुनै द्विविधा रहनु हुन्न । तर, माओवादी आन्दोलनको खासगरी त्यसको नेतृत्वमा रहेको चिन्तनपद्धतिका बारेमा विद्वान भुषालले औंल्याएको एउटा तथ्यमा भने म पूर्णतः सहमत छु । त्यो के भने माओवादी नेतृत्वको सोचमा शून्यवाद वा निहिलिजम्ले नराम्ररी घर गरेको छ ।   फेरि प्रश्न उठ्छ— शून्यवादीले नेतृत्व गरेको आन्दोलन कसरी क्रान्तिकारी हुनसक्छ? माओवादी नेतृत्व पूरै शून्यवादी भयो भन्ने पंक्तिकारको दाबी होइन, उनीहरुलाई शून्यवादले काफी हदसम्म दिग्भ्रमित बनाएको छ भन्ने मात्रै हो । त्यसैगरी, माओवादी जनयुद्ध मूलतः नेपालका उत्पीडित वर्ग, समुदाय, लिङ्ग र क्षेत्रका जनताले लडेको युद्ध थियो । जनयुद्ध सुरु हुनुभन्दा पहिले मशाल वा एकताकेन्द्र वा जनयुद्ध सुरु गर्दाको माओवादी एउटा सानो समूह थियो । जनयुद्ध सुरु भएपछि यसमा विभिन्न दलमा सामेल उत्पीडित समुदायको ठूलो संख्याको सहभागिता रह्यो । तर, यसको उपल्लो तहको नेतृत्व हिजोकै विभिन्न वामपन्थी समूहबीच रहेको फुटपरस्त झगडाबाट मुक्त हुन सकेन । जनयुद्धमा भएको विभिन्न उत्पीडित समुदायको सहभागिताको प्रतिबिम्बन उपल्लो नेतृत्वमा हुन सकेन । र, आज मुसीको बिहे मुसासँगै भनेझैं माओवादी पार्टी विभिन्न पूर्ववत गुटमा विभाजित भएको छ । पूर्व मसालमा रहेका व्यक्तिहरुलाई लिएर डा. बाबुराम भट्टराई छुट्टै दल खोल्ने तयारीमा छन् । यसका लागि उनले नयाँ शक्ति नामको पातलो बर्को ओडेका छन् । मोहन वैद्यले पुरानो मशालका आफ्ना पुराना सहकर्मी लिएर छुट्टै दल खोल्न पुगेका छन् । नेत्रविक्रम चन्दले छुट्टै समूह खोलेका छन् । नारायणकाजी श्रेष्ठको समूह पनि ज्यूँ का त्यूँ छ एमओवादीभित्र । त्यतिमात्र होइन, वैद्य र भट्टराईले पार्टी छाडेकामा माओवादी आन्दोलनको मूलधार मानिएको एमाओवादीभित्रको एउटा तप्कामा किञ्चित तनाव छैन । उमंग मात्रै छ । उनीहरु भनिरहेका छन्— वैद्यले पार्टी छाडेर संविधान बन्यो, भट्टराईले छाडेर पार्टी बन्छ । एमाओवादी नेताहरुलाई यस्तो उटपट्याङ बुद्धि कसले दिन्छ हँ ? खासमा त्यसो भन्नेहरुलाई पार्टी बन्छ भन्ने लागेको होइन, बचेखुचेको क्रान्तिको साख प्रयोग गरेर सत्तामा एक्लै राइँदाइँ गर्न पाइन्छ र एक्लै कुम्ल्याउन पाइन्छ भनेर मात्रै खुसी लागेको हो ।   एमाओवादी नेताहरुको यो उट्पट्याङ बुद्धिको मुहान भुषालले औंल्याएजस्तै शून्यवाद हो । निहिलिजम् हो । आज माओ होइन, नित्से माओवादी समूहहरुका असली गुरु भएका छन् । यो निहिलिजम्को स्रोत ‘एक दुईमा विभाजित हुन्छ’ भन्ने दार्शनिक मान्यताको गलत बुझाइमा आधारित छ । एक दुईमा विभाजित हुन्छ भनेर एकभित्र दुईको संघर्षशील अस्तित्व हुन्छ, अझ एकमा अनेकको अस्तित्व हुन्छ भन्नेतर्फ औंल्याउनु माओको तात्पर्य थियो । तर, नेपालका माओवादीहरुले यसलाई ठीक विपरित ब्याख्या गरिदिए । त्यत्रो सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्ति र त्यसपछि देङको सुधारबाट गुज्रेको चीनको कम्युनिस्ट पार्टी अझ पनि एउटै छ । तर, नेपालका कम्युनिस्ट आन्दोलन खडेरीले चिरिएको सुख्खा भूमिजस्तो चिरैचिरा परेको छ । यसको के कारण हो त्यसको खोजी कम्तीमा पनि नेपालका माओवादीहरुले गर्नुपछ कि पर्दैन ?   एक दुईमा विभाजन हुन्छ भन्ने मान्यताको गलत बुझाइका कारण नेपाली माओवादी आन्दोलन शून्यवादको शिकार भएको छ । यो अमिवाजस्तो टुक्रेको टुक्रेकै छ । नेपाली कांग्रेसमा कसैले कसैलाई गद्दार घोषणा गरेको सुन्नुभएको छ ? तर, माओवादी पार्टीका पुराना नेताहरु हरदम गद्दारको खोजीमा हुन्छन् । उनीहरुको दस्तावेजमा भुषालले औंल्याएजस्तो कोही क्रान्तिकारी, कोही वाम लफ्फाबाजी, कोही दक्षिणपन्थी, कोही मध्यपन्थी र कोही क्रान्तिकारी हुनै पर्छ । हरेक समूहले आफूलाई क्रान्तिकारी र अरुलाई अरुवादी बताउँछन् । उनीहरु मानिसका अनेक रङ्ग हुन्छन् भन्ने बुझ्न सक्दैनन् । यसरी, एउटा शून्यवादी गलत दार्शनिक मान्यताका कारण पार्टी फुट्दा उनीहरु झनै खुसी हुन्छन् ।   खासमा माओवादी आन्दोलनबाट आएका एकथरी नेतृत्वदायी तहमा रहेका व्यक्तिहरु जनयुद्धको स्वामित्व लिन पनि हिचकिचाउने भैसकेको रहेछ । मोहन वैद्य समूह आफूलाई सबभन्दा क्रान्तिकारी बताउँछ तर सबभन्दा गैरजिम्मेवार र गैरराजनीतिक समूह यही हो । यसका नेता वैद्यमा केबल प्रचण्डप्रतिको पूर्वाग्रह र कुण्ठा छ । उनी प्रचण्ड समूहलाई सिध्याउन कहिले तत्कालीन राष्ट्रपति रामवरण यादव गुहार्छन् त कहिले उनका कार्यकर्ता उनले नै भनेका जनदुश्मनसित बिटोका बिटो नगद लिएर भोट बेचिदिन्छन् । एमाओवादीलाई कमजोर पार्नु नै वैद्यको क्रान्ति हो । शान्तिसम्झौतामा आएर गल्ती भयो भन्दै हिँड्ने उनी आफै फेरि जनयुद्धलाई निरन्तरता पनि दिन्नन् । केबल जनयुद्धलाई निरन्तरता दिएन भनेर प्रचण्डसमूहलाई आलोचना गर्नमै आफ्नो दैनिकी बिताउँछन् । माओवादी समूहहरुबीच एकताका सबभन्दा ठूला बाधक पनि यिनै वैद्य हुन् ।   डा. भट्टराईको बारेमा त धेरै लेखिरहनै पर्दैन । उनी यतिबेला नेपालमा गैरराजनीतिक र कम्युनिस्टइतर विकासे बहसको सिर्जना गर्नमा व्यस्त छन् । उनको नयाँ शक्ति अभियानका नारा कुनै गैसस वा एनजीओका नारा जस्ता छन् । माओवादी आन्दोलनकै कारण डा. भट्टराईले यतिधेरै वैचारिक प्राधिकार पाएका थिए । उनको कुरा सुन्न मानिसहरु तयार भएको उनी जनयुद्धका नेता भएकाले थियो । तर, भष्मासुरले महादेवबाट पाएको वरदान आफ्नै टाउकोमा परीक्षण गरेजस्तो डा. भट्टराईले पनि आफ्नो वैचारिक प्राधिकारको परीक्षा सबभन्दा पहिले बचेखुचेको माओवादी आन्दोलनलाई क्षतविक्षत गर्नमा लगाएका छन् । यस मामिलामा भारतको संस्थापन पक्ष र डा. भट्टराईबीच अघोषित कार्यगत एकता जस्तो देखिएको छ । आउने चुनावसम्म यो वा त्यो प्रकारको नाकाबन्दी लम्ब्याएर नेपाली जनतालाई थकाउने र जसले ग्याँस वा तेल ल्याउन सक्छ उसैलाई मत दिने भन्ने बनाउने जसले गर्दा नेपालका कम्युनिस्टहरुले चुनाव हारुन्— उक्त अघोषित गठबन्धनको रणनीति हो ।   यसअघि नवनिर्वाचित सभामुख ओनसरी घर्तीलाई बधाइ दिने क्रममा डा. बाबुराम भट्टराईले पूर्वलडाकू भनेकै हुन् । पूर्वलडाकू भन्नु र पूर्व जनमुक्ति सेना भन्नुमा आकाश जमिनको फरक छ । काँग्रेस वा एमालेका नेताले उनलाई पूर्व लडाकू भन्नु बुझ्न सकिने कुरा हो । तर, जनयुद्धकै नेतृत्व गरेर आएका डा. भट्टराईले जनमुक्ति सेना नभनी लडाकू पदावली प्रयोग गर्नु चाहिँ निकै विडम्बनापूर्ण छ । डा. भट्टराईले माओ जयन्तीका सन्दर्भमा कुनै वक्तव्य दिनु जरुरी ठाननन् । तर, क्रिसमसको शुभकामना दिन यी भौतिकवादी चुकेनन् । डा. भट्टराईले जति सजिलै आफ्नै इतिहासलाई पोल्दै छन्, त्यसबाट उनले आर्जन गर्ने शक्ति भनेको घर पोलेपछि खरानीको के दुःख भनेजस्तै हो । यी घटनाक्रमले मलाई पूर्वमाओवादी नेतृत्वको बारेमा बुढा वामपन्थी नेता मोहनविक्रम सिंहको विश्लेषणसित नजिक पु¥याएकोे छ । उनको पछिल्लो भनाइ के छ भने माओवादी जनयुद्ध भुइँतहबाट उठेको क्रान्ति थियो तर यसको नेतृत्व क्यारियरवादी र महान् व्यक्तिवादीहरुको पकडमा पुग्नु यसको सबभन्दा ठूलो दुर्भाग्य हो ।   संक्षेपमा भन्नुपर्दा, माओवादी आन्दोलन आज छियाछिया हुनुमा एमाओवादीको मूल नेतृत्व एवम् डा. भट्टराईजस्तो हिजो उच्च नेतृत्वतहमा रहेकाहरुमा रहेको महान् व्यक्तिवाद र वैद्य समूहमा रहेको परिशुद्धतावादी प्रवृत्ति, र एक हदसम्म उनीहरुमा रहेको अऐतिहासिक एवम् विद्वान भुषालको विश्लेषण सापट लिनुपर्दा, शून्यवादी चिन्तनपद्धति जिम्मेवार छन् ।
Khabardabali

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । हामी तपाईहरुमा देशविदेशका समाचार र विचार पस्कने गर्छौ । तपाईको आलोचनात्मक सुझाव हाम्रा लागी सधै ग्रह्य छ । हामीलाई पछ्याउनुभएकोमा धन्यवाद । हामीबाट थप पढ्न तल क्लिक गर्नुहोस् ।

बाँकेमा थप ६ कोरोना संक्रमितको मृत्यु 

काठमाडौं । बाँकेमा पछिल्लो एक रात र विहान गरी ६ जना कोरोना संक्रमितको मृत्यु भएको छ ।  भेरी अस्पताल नेपालगंजमा ४ र नेपालगंज कलेज कोहलपुरमा २ जना  ग...

पञ्जाबविरुद्ध दिल्लीको शानदार जित, उक्लियो शीर्ष स्थानमा

काठमाडौं । भारतमा जारी १४औँ सिजनको आईपीएलअन्तर्गत पञ्जाब किंग्सविरुद्ध दिल्ली क्यापिटल्स सात विकेटले विजयी भएको छ । पञ्जाबले दिएको १ सय ६७ रनको लक्...

ओलीलाई विश्वासको मत लिनका लागि राष्ट्रपतिले बोलाइन् प्रतिनिधिसभा बैठक

काठमाडौं । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले प्रतिनिधिसभाको अधिवेशन आह्वान गरेकी छिन् । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई विश्वासको मत लिने प्रयोजनका लागि...

पोखरेललाई अर्को झड्का : एमाले लुम्बिनिका सांसद दृगनारायणको पदबाट राजीनामा

काठमाडाैं ।  नेकपा एमालेका लुम्बिनी प्रदेशसभा सदस्य दृग नारायण पाण्डेले राजीनामा दिएका छन् । कपिलबस्तु २ (क) बाट निर्वाचित पाण्डले सभामुखसामू राजीनामा...

शंखर पोखरेललाई झड्का : बिमला वली माओवादी प्रवेश गरेपछि एमालेकाे बहुमत गुम्यो

लुम्बिनी। लुम्बिनी प्रदेश सांसद बिमला वली माओवादीमा प्रवेश गरेकी छन्। ओली माओवादीमा प्रवेश गरेसँगै शंकर पोखरेलको बहुमत गुमेको छ।  माओवादी र एमाले विभा...

मुख्यमन्त्री पोखरेलले राजिनामा दिनुको रहस्य !

काठमाडौं। लुम्बिनी प्रदेशका मुख्यमन्त्री शंकर पोखरेलले आज बिहान पदबाट राजीनामा दिएका छन्। पोखरेलले एकल बहुमतको सरकार बनाउन राजीनामा दिएको बुझिएको छ। ...

मुख्यमन्त्री पोखरेलको राजिनामा स्विकृत : एकल सरकारको दावी 

काठमाडौं । लुम्बिनि प्रदेशका मुख्यमन्त्री शंखर पोखरेलले मुख्यमन्त्रीबाट दिएको राजिनामा स्विकृत भएको छ ।  पोखरेलले दिएको राजिनामा प्रदेश प्रमुख धर्म...

लुम्बिनि प्रदेशका मुख्यमन्त्रीको अकस्मात राजिनामा 

काठमाडौं । लुम्बिनि प्रदेशका मुख्यमन्त्री शंखर पोखरेलले राजिनामा दिएका छन् । अविश्वास प्रस्तावको सामना गरिरहेका पोखरेलले अकस्मात राजिनामा दिएका हुन् ।...

भरतपुरमा दुई स्थानमा आइसोलेसन केन्द्र बनाइने

चितवन । भरतपुरस्थित वागीश्वरी र शारदानगरमा आइसोलेसन केन्द्र बनाउन जिल्लाको उच्चस्तरीय टोलीले  स्थलगत अध्ययन तथा छलफल गरेको छ ।  चितवनबाट प्रतिनिधित...

कारमा मृत भेटिएका तीनैजना बालकको पहिचान खुल्यो

दाङ् । तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–६ को स्याउली बजार नजिक रोकिराखेको भारतीय नम्बरको कारभित्र हिजो शनिबार बेलुका मृतावस्थामा भेटिएका तीनैजना बालकको आज पहिच...

अरु धेरै
Vianet Nepal Internet
world Link Nepal
Right Path
Alphabet Education Consultancy

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:

Salt Trending Alphabet Education Consultancy Pioneer Software Technologies