अर्बौँको गुठी सम्पत्ति अलपत्र, संस्थानसँगै छैन जग्गाको स्पष्ट अभिलेख

काठमाडौं । देशभर फैलिएको गुठीको जग्गा कति छ भन्ने यकिन अभिलेख गुठी संस्थानसँग नै नरहेको खुलासा भएको छ । महालेखा परीक्षकको ६३औँ प्रतिवेदनले संस्थानको कमजोर अभिलेख प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको हो ।

प्रतिवेदनअनुसार गुठी संस्थानसँग जिल्लागत रूपमा जग्गाको पूर्ण विवरण छैन । यही कारण संस्थानको नाममा रहेको कुल जग्गाको वास्तविक क्षेत्रफलसमेत एकिन हुन सकेको छैन ।

महालेखाले गुठीको नाममा रहेका जग्गा तथा सम्पत्तिको एकीकृत अभिलेख तत्काल तयार गर्न र त्यसको संरक्षण तथा उपयोगको स्पष्ट व्यवस्था गर्न सुझाव दिएको छ ।

प्रतिवेदनले विभिन्न जिल्लामा गुठीका जग्गा अतिक्रमणमा परेको तथ्य पनि औँल्याएको छ । धनुषामा ४३ दशमलव ५ बिघा, महोत्तरीमा १२२ बिघा, बारामा २७ बिघा र पर्सामा ७ बिघा जग्गा अतिक्रमण भएको उल्लेख छ ।

उपत्यकामा पनि गुठीको जग्गा जोगिएको छैन । काठमाडौंमा १४ रोपनी, ललितपुरमा १२ रोपनी र भक्तपुरमा २ रोपनी जग्गा अतिक्रमणमा परेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ ।

महालेखाले संस्थानले अतिक्रमित जग्गाको पूर्ण लगतसमेत तयार नगरेको भन्दै आलोचना गरेको छ । अन्य जिल्लामा कति जग्गा मिचिएको छ भन्ने अद्यावधिक विवरणसमेत संस्थानसँग छैन ।

गुठी संस्थान कार्यव्यवस्था विनियम २०४९ अनुसार संस्थानले आफ्नो अधिकार क्षेत्रभित्रको जग्गाको छुट्टै अभिलेख राखेर नियमित अद्यावधिक गर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ । तर व्यवहारमा भने त्यो कार्य प्रभावकारी रूपमा नभएको देखिएको छ ।

प्रतिवेदनअनुसार देशका ६८ जिल्लामा गुठीका नाममा पहाडमा ५ लाख ६१ हजार ९ सय ९० रोपनी र तराईमा ६६ हजार ३ सय २० बिघा जग्गा रहेको उल्लेख छ ।

तर यति विशाल सम्पत्तिको स्पष्ट अभिलेख नै नहुनु र अतिक्रमण बढ्दै जानु संस्थानको व्यवस्थापनमाथि गम्भीर प्रश्न बनेको छ ।