इरानले अमेरिकासँग वार्ताको प्रस्ताव अस्वीकार गर्दा झल्कियो गहिरो अविश्वास

काठमाडौं । यो साता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यलाई लिएर "एकदमै राम्रो र उत्पादक संवाद" भएको बताए। तर इरानको प्रतिक्रिया भने तत्कालै आयो र त्यो स्पष्ट थियो।

इरानी अधिकारीहरूले कुनै पनि वार्ता नभएको जनाएका छन्। सेनाका एक जना प्रवक्ताले व्यङ्ग्यात्मक दाबी गर्दै अमेरिकीहरूले "आफैँसँग वार्ता गरिरहेको" बताएका छन्।

खाडल स्पष्ट छ। वासिङ्टनले प्रगतिबारे कुरा गरेको छ; तेहरानले तत्कालै त्यसलाई अस्वीकार गरेको छ। तर यो केवल असहमति होइन; यसले गहिरो अविश्वास झल्काउँछ।

त्यो अविश्वास हालैका घटनाहरूबाट उब्जिएका हुन्। गत वर्षभरि नै तनाव कम गर्न दुई पक्षबीचको वार्ताले आशा जगाएका थिए। अन्तिम चरणमा ओमानका मध्यस्थकर्ताहरूले इरानको परमाणु कार्यक्रमबारे अमेरिकाका मुख्य चिन्ताहरू सम्बोधन गरिएको बताएका थिए।

दुवै पटक, ती प्रयासपछि इजरेल र अमेरिकाका सैन्यले इरानमाथि आक्रमण गरेका थिए।

इरानको दृष्टिकोण

इरानको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, वार्ताले युद्धको सम्भावनालाई कम गरेको छैन; बरु त्यसअघि नै युद्ध भएको छ। त्यसैले ट्रम्पको दाबीलाई आशङ्कासहितको नजरले हेरिएको छ।

तर इरानको अस्वीकार्यताको अर्थ ऊ वार्ताको विपक्षमा छ भन्ने होइन। यहाँ अझ धेरै कुरा चलिरहेको छ।

कूटनीतिलाई समर्थन गर्ने अधिकारीहरू समेत दबावमा छन्। फेरि वार्ताको प्रयास गर्नु जोखिमपूर्ण हुनेछ। यस पटक अवस्था फरक हुनेछ भन्ने स्पष्ट सङ्केत छैन।

यसले विदेश मन्त्री अब्बास अराग्ची र अन्य अधिकारीहरूको कडा भाषाको व्याख्या गर्न मद्दत गर्छ।

सोमवार ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गर्नुअघि नै अराग्चीले इरान वार्ता वा युद्धविराम खोजिरहेको छैन र लडाइँ जारी राख्न तयार रहेको बताएका थिए।

इरानको गभर्न्मेन्ट इन्फरमेसन काउन्सिलका प्रमुखले १५ बुँदे प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दै भने: "ट्रम्पका शब्दहरू झूटा हुन् र ध्यान दिन लायक छैनन्।"

तर यसको अर्थ ढोका पूर्ण रूपमा बन्द भएको होइन। बुधवार अबेर अराग्चीले प्रस्तावबारे न त पुष्टि गरे न त पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरे।

उनले सरकारी टिभीसँग "विभिन्न विचारहरू" देशका शीर्ष नेताहरूलाई पठाइएको र "यदि कुनै निर्णय लिनु परे, त्यो निश्चित रूपमा गरिने" बताए।

उनले अहिलेका लागि इरानको नीति निरन्तर "प्रतिरक्षा गर्ने" र तेहरानको "अहिलेका लागि वार्ता गर्ने कुनै इच्छा नभएको" बताए।

अहिले इरानमा हमला जारी रहेका छन् र मुख्य पूर्वाधारहरूमा दीर्घकालीन क्षति भएका छन्। कडा भाषा प्रयोग गर्नुको अर्थ वार्तालाई अस्वीकार गर्नुभन्दा बढी सर्तहरू तय गर्नका लागि हुन सक्छ।

यसले इरानको आन्तरिक राजनीतिक अवस्थालाई अझ जटिल बनाउँछ। राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानलाई मध्यमार्गी समूहहरूको समर्थन छ र उनले सावधानीपूर्ण दृष्टिकोण लिएका छन्। कडा विचारधाराका समूहहरू वार्ताको बढी विरोधमा छन्।

सँगै, मध्यमार्गी आवाजहरूलाई पनि अहिलेको अवस्थामा वार्ताको पक्षमा तर्क गर्न गाह्रो भइरहेको छ।

सरकार बाहिरबाट पनि दबावमा छ।

केही विपक्षी समूहहरूले इस्लामिक रिपब्लिकसँग कुनै पनि सम्झौता अस्वीकार गर्छन् र युद्धले सत्ता परिवर्तन गरोस् भन्ने आशामा हमलालाई समर्थन गर्छन्।

यसैबीच, नागरिक समाज र मानवअधिकार कार्यकर्ताहरूलाई चिन्ता छ कि अहिले हुने कुनै सम्झौताले सरकारलाई आन्तरिक रूपमा थप दमन गर्न सहज बनाउनेछ, विशेष गरी युद्धका कारण प्रतिबन्धहरू पहिले नै कडा बनिसकेको अवस्थामा।

इरानको स्थिति केवल विचारधारामा आधारित छैन; यो रणनीतिक पनि हो।

द्वन्द्व चर्किएपछि, तेहरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा बाधा पुर्‍याउन सक्ने क्षमता देखाएको छ। यो मार्ग बन्द वा सीमित गर्दा तेल र ग्यास बजार मात्र होइन, व्यापक आपूर्ति शृङ्खलामा पनि असर परेको छ।

यसले इरानलाई दबाव दिने शक्ति दिन्छ। कडा सार्वजनिक अडानले त्यो दबाव कायम राख्न मद्दत गर्छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको प्रस्तावलाई पाकिस्तानमार्फत इरानसम्म पुर्‍याइएको भनिएको छ। त्यसमा उल्लेख भएका सर्तहरू इरानका लागि स्वीकार गर्न कठिन हुने देखिन्छन्। ती सर्तहरूमा इरानको परमाणु क्षमता, क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम र क्षेत्रीय सहयोगीहरूलाई दिने समर्थनमा कडा सीमाहरू समावेश छन्। त्यसको बदलामा प्रतिबन्ध हटाउने र गैरसैनिक प्रयोजनको परमाणु ऊर्जामा सहयोग दिने प्रस्ताव गरिएको छ।

सम्झौता गर्न तयार हुनेहरूका लागि पनि सबैभन्दा ठूलो मुद्दा विश्वासको हो। विगतका सम्झौताहरू टिकेका छैनन्।

सन् २०१५ मा इरान र विश्व शक्तिहरूबीच वर्षौँको वार्तापछि भएको परमाणु सम्झौता अन्ततः विफल भयो।

त्यति बेला ट्रम्प प्रशासनअन्तर्गत अमेरिका एकतर्फी रूपमा त्यसबाट बाहिरिएको थियो। त्यसैले तेहरानका धेरै मानिसहरूलाई नयाँ कुनै सम्झौता पनि टिक्नेमा शङ्का छ।

यसरी, दुवै पक्षबीचको दूरी झन् बढ्दै गएको छ।

वासिङ्टनका लागि प्रगतिका कुरा गर्नु राजनीतिक र कूटनीतिक उद्देश्य पूरा गर्न उपयोगी हुन सक्छ।

तेहरानका लागि वार्ता अस्वीकार गर्नु आफ्नो अडान जोगाउने उपाय पनि हो र वास्तविक शङ्काहरूको प्रतिबिम्ब पनि हो।

अहिलेका लागि अमेरिकी आशा र इरानी अस्वीकारबीचको अन्तर कायम रहने सम्भावना छ।

यो अन्तरलाई घटाउन शब्दहरू मात्र पर्याप्त हुने छैनन्। यसका लागि वार्ताले थप द्वन्द्वतर्फ नधकेल्ने वास्तविक सुनिश्चितताहरू आवश्यक पर्छन्।

यसलाई डोनल्ड ट्रम्प आफैँले पनि देशभित्र देखाउनुपर्ने हुनसक्छ किनभने उनले मध्यपूर्वमा युद्ध सुरु गर्ने होइन, अन्त्य गर्ने वाचा गरेका थिए। बीबीसी