‘लाल किल्ला’बाट ‘माटो’सम्म : धरानमा कम्युनिस्टको पतन र हर्कवादको उदय

सुनसरी । कहिल्यै ‘अभेद्य लाल किल्ला’ मानिएको धरान (सुनसरी–१) मा यसपटकको निर्वाचनले ऐतिहासिक मोड ल्याएको छ । नेपालमा कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई सांगठानिक रूपमा फैलाउने केन्द्र बनेको यही क्षेत्र अहिले कम्युनिस्ट शक्तिका लागि सबैभन्दा ठूलो झट्का बनेको छ ।

इतिहासको लाल अध्याय

२००६ सालमा कोलकातामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना भएलगत्तै धरानको पत्रङबारीमा भूमिगत कमिटी गठन भयो । राम ताम्राकार, देव ताम्राकार, केदारनाथ खड्का, डीपी अधिकारी र कृष्णप्रसाद श्रेष्ठजस्ता व्यक्तित्वको सक्रियताले धरान कम्युनिस्ट आन्दोलनको पहिलो सांगठानिक आधार बन्यो ।

पञ्चायतकालमा समेत धरान वामपन्थी नेताहरूको सुरक्षित ‘सेल्टर’ रह्यो । पुष्पलाल, मनमोहन अधिकारीजस्ता नेताले यहीँबाट राजनीतिक गतिविधि विस्तार गरे । २०४८ सालमा मनमोहन अधिकारीलाई अत्यधिक मत दिएर जिताएपछि धरान औपचारिक रूपमा ‘लाल किल्ला’को रूपमा चिनिन थाल्यो । त्यसपछि अधिकांश निर्वाचनमा एमाले उम्मेदवार विजयी बन्दै आए ।

क्षयको सुरुवात

२०७६ को उपनिर्वाचनमा कांग्रेसका तिलक राई मेयर निर्वाचित भएपछि लाल किल्लामा पहिलो ठूलो दरार देखियो । २०७९ को स्थानीय निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार हर्कराज साम्पाङ राई विजयी भएपछि कम्युनिस्ट किल्ला भत्किएको संकेत स्पष्ट भयो ।

यसपटकको नतिजा : ऐतिहासिक गिरावट

२१ फागुनमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सुनसरी–१ मा कुल ८७ हजार ४७१ मत खस्यो । नेकपा एमालेका उम्मेदवारले मात्र ६ हजार ४६३ मत पाए—सदर मतको १० प्रतिशत पनि कटाउन सकेनन् ।

यो परिणामले ७० वर्षभन्दा बढी समयदेखि जोगाइराखिएको ‘लालमत’ सिमित घेराभित्र खुम्चिएको देखायो । कम्युनिस्ट मत विभाजित हुँदै जाँदा श्रम संस्कृति पार्टीले उल्लेख्य मत बटुल्दै क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन नै बदलिदिएको छ ।

‘हर्कवाद’को उदय

धरानका मेयर हर्कराज साम्पाङ राईको नेतृत्वमा अघि बढेको श्रम संस्कृति अभियानले परम्परागत दलप्रति असन्तुष्ट मतदातालाई आकर्षित गरेको विश्लेषण छ । पारदर्शिता, श्रमदान र स्थानीय विकासलाई केन्द्रमा राखेको अभियानले युवापुस्तालाई विशेष रूपमा तानेको देखिन्छ ।

स्थानीय बुद्धिजीवी डा. राजेन्द्र शर्माका अनुसार, “धरानका कम्युनिस्टहरू आफ्नै मूल आदर्शबाट टाढा जाँदा ‘लाल किल्ला’मा धमिरा लाग्यो । त्यसको परिणामस्वरूप लालमत खुम्चिँदै हर्कवाद उदायो ।”

नयाँ राजनीतिक संकेत

धरानको इतिहासले देखाउँछ—यहाँको जनमत स्थिर छैन, परिवर्तनशील छ । एक समय कम्युनिस्ट आन्दोलनको केन्द्र बनेको यो क्षेत्र अहिले वैकल्पिक शक्तिको प्रयोगशाला बनेको छ ।

अब के ‘माटो’को लहर दीर्घकालीन शक्ति बन्नेछ, कि धरानले फेरि अर्को परिवर्तन रोज्नेछ ? भन्ने प्रश्न  उव्जिएकाे छ  । इतिहासले भन्छ, धरान सधैं परिवर्तनको पक्षमा उभिन्छ—तर स्थायित्व कसैलाई सजिलै दिँदैन ।